Улуу султандын тарыхы Дешт-и-Кыпчактан — Волга менен Жайыктын (Уралдын) ортосуна созулган «Половец талаасынан» башталат. Анын так келип чыгышы тууралуу тарыхчылар кылымдар бою талашып келишет. XIV кылымдагы мисирлик жылнаамачы аль-Айни баяндаган эң кеңири таанылган версия боюнча, Бейбарс түпкү кыпчак болгон. Ан-Нувайри анын токсоба же дортоба уруусуна таандык болгонун тактайт, ал эми С. А. Аманжолов сыяктуу азыркы изилдөөчүлөр бржоглы (бурджоглы) уруусун эскеришет. Мындан башка да версиялар бар: В. В. Ушницкий аны Борбор Азиянын татарлары менен байланыштырса, Крымда султандын мекени крым талаалары болгон деп ыйык ишеним менен айтышат — бекеринен эмес да, Бейбарс бийликке келгенден кийин Солхатка (Эски Крымга) бай белектерди жиберип, ал жакка мечит салдырууну буйруган, анын урандылары бүгүнкү күнгө чейин сакталып турат.
Бейбарстын тагдыры жаш чагында кескин бурулуш жасаган, ал монголдор тарабынан туткунга алынып, кулчулукка сатылган. Дамаскта аль-Имад ад-Дайиг аттуу соодагер аны 800 дирхамга сатып алган, бирок көп өтпөй жаш жигиттин көзүндө агала бар экенин байкаган. Муну жаман жышаан же кемчилик катары көрүп, соодагер келишимди бузган. Анын жаңы кожоюну мамлюктардын эмири Ала ад-Дин Айтегин аль-Бундукдар болгон. Дал ошол кожоюнунан Бейбарс ысымына биринчи кошумча — аль-Бундукдари деген атты алган. Жаш кул катаал машыгуулар үчүн Нил дарыясындагы Рода аралына жөнөтүлгөн, ошол жерде ал дароо эле башкалардан айырмаланып чыккан. Анын аскердик жөндөмү ушунчалык айкын болгондуктан, кожоюну падышанын каарына калганда, Бейбарсты базарга кайра сатып жиберишкен эмес, тескерисинче, аны Мисир султаны ас-Салих Айюбдун жеке гвардиясына алышкан. 1246-жылы ал элиталык күзөттүн бөлүктөрүнүн бирин башкарып калган.
Бейбарстын кол башчы катары жылдызы 1250-жылы жанган. Эль-Мансура жана Фарискурдагы салгылашууларда ал Жетинчи крест жортуулуна кыйраткыч сокку урган. Франциянын падышасы Ыйык Людовик IX туткунга түшүп, мамлюктар дал өздөрү Мисирдин чыныгы күчү экенин аңдашкан. Жаңы султан Туран-шах мамлюк аскердик катмарына карата текебер мамиле кыла баштаганда, Бейбарс олку-солку болгон эмес. 1250-жылдын 2-майында ал султанды өлтүргөн эмирлер тобун жетектеп, Мисирдеги Айюбийлер династиясынын бийлигине чекит койгон. Ошентип, Шажар ад-Дурр менен эмир Айбектин жетекчилиги астында мамлюктардын доору башталган.
Бирок тактыга жол тикенектүү болгон. Ички араздашуулар жана султан Айбектин кол башчылардын өсүп жаткан таасиринен коркушу 1255-жылы Бейбарстын колдоочусу — эмир Актайдын кыянаттык менен өлтүрүлүшүнө алып келген. Бейбарс келечектеги султан Калаун менен бирге Сирияга качкан. Ал көпкө чейин тентип, жергиликтүү башкаруучуларга кызмат кылып жүргөн, ошол кезде ислам дүйнөсүнүн үстүнө өлүм коркунучу сыяктуу Хулагу хандын монгол жортуулу жабылган. 1259-жылдын ноябрында Мисирде бийликти Кутуз басып алган, ал Бейбарссыз монголдорду токтотуу мүмкүн эмес экенин түшүнгөн. Ошондуктан ал сүргүндөгү жоокерди кайра чакырып, ага Калйуб шаарын жана Ливия чөлүндөгү оазистерди ыйгарган.
1260-жылы Багдад халифатын кыйраткан монголдор Мисирден багынууну талап кылышкан. Кутуз менен Бейбарс аларга элчилерди өлүм жазасына тартуу менен жооп беришкен. Чечүүчү кагылышуу 1260-жылдын 3-сентябрында Айн-Жалутта болгон. Бейбарс «жем» ролун мыкты аткарган: ал жалган чегинүү ыкмасын колдонуп, Кит-Буга баштаган монгол корпусун тузакка киргизген. Мамлюктар үч тараптан сокку уруп, монгол аскерин толугу менен талкалашкан, ал эми алардын жеңилбестиги жөнүндөгү миф күлгө айланган.
Бирок бул жеңишти таарыныч көлөкөлөгөн. Бейбарс Халебди башкарууга алууну күткөн, бирок Кутуз ага бул шаарды берүүдөн баш тарткан. Өч алуу каалоосу жана бийликке умтулуу жаңы кутумга алып келген. 1260-жылдын 24-октябрында, Каирге кайтып келе жаткан жолдо, Бейбарс султанга жакындап, белек үчүн ыраазычылык белгиси катары анын колун өпкүсү келип жаткансып, кылыч менен өлүмгө алып келген сокку урган. Ошол замат эмирлер Бейбарсты жаңы султан деп жарыялашкан. Каирге кирген соң ал өз түпкү тамырына байланыштуу кең пейилдигин көрсөткөн: биринчи кожоюну Айтегинди көтөрүп, аны Дамасктын наместниги кылып дайындаган.
Султан болгондон кийин, Бейбарс теңдешсиз тышкы саясат жүргүзгөн. Ал Мисирге союздаштар керек экенин түшүнүп, аларды Алтын Ордо жана анын башкаруучусу Берке хандын жүзүнөн тапкан. 1262-жылы ал Беркеге исламды кабыл алууну да сунуштап, Ирандагы илхандарга каршы күчтүү союз түзүүгө аракеттенген. Ошол эле учурда Бейбарс кресттүүлөрдүн мамлекеттерин системалуу түрдө жок кыла баштаган.
Анын аскердик жортуулдары жыл сайын кайталанып, аёосуз болгон: 1265-жылы Кайсария менен Арсуф кулаган. 1266-жылы тамплиерлердин кол жеткис чеби болгон Сафед алынган. Ошол эле жылы Бейбарс Мари согушунда Киликия Армян мамлекетин кыйратып, ханзаада Левонду туткунга алган. 1268-жыл эң ийгиликтүү жыл болгон. Яффа жана Бофор сепили алынган. Бирок эң башкы жетишкендик — Антиохиянын алынышы (14-май) болгон. Чыгыштагы христианчылыктын 170 жылдык тиреги болгон шаар эки күндүн ичинде кулаган. Олжо ушунчалык көп болгондуктан, акчаны чөйчөктөр менен өлчөшкөн. Дал ошол учурда Бейбарс граф Боэмундга өзүнүн атактуу шылдың катын жазып, талкалоонун майда-баратына чейин ырахат менен сүрөттөгөн.
«Бул кат Сен үчүн жакшы кабарды алып жүрөт... Сен ушул учурда Антиохияда жоксуң... Эгерде ошол жерде болгонуңда, азыр өлгөн, туткунга түшкөн же жарадар болмоксуң... Өмүрдү сактап калуу — өлүм алдында турган тирүү адам үчүн кубаныч».
1271-жылы ал Жакынкы Чыгыштагы Тевтон орденинин резиденциясы болгон Монфор сепилин, ошондой эле жасалма кат жазуу сыяктуу аскердик амалкерлик менен легендарлуу Крак-де-Шевальени да басып алган. 1273-жылга карата Бейбарс Сирия тоолорундагы ассасиндердин күчүн биротоло талкалап, аларды өз бийлигине баш ийдирген.
Өмүрүнүн акыркы жылдарында Бейбарс кеңейүү саясатын уланткан: 1276-жылы Нубияны баш ийдирген, ал эми 1277-жылы Эльбистандагы салгылашта монголдорду жана алардын вассалдарын жеңип, акыркы улуу жеңишине жеткен.
«Баарын жеңүүчү падышаны» өлүм 1277-жылдын 1-июлунда Дамаскта тапкан. Анын өлүмүнүн жагдайлары сырга оролгон: эл арасында кеңири тараган уламыш боюнча, ал өзүнүн душманына арналган кымыз куюлган чөйчөктөн жаңылып уу ичип алган. Бирок тарыхчы аль-Макризи ошол мезгил үчүн жөнөкөй, бирок өлүмгө алып келген ооруну — эки жумада султанды алсыраткан ич өткөктү жазат. Аскер арасында дүрбөлөң чыкпашы үчүн, башкаруучунун өлүмү жашырылып, анын сөөгүн жабык замбилде ташышкан, аскер Каирге жеткенге чейин бул жашыруун сакталган.
Бейбарс өзүнөн кийин душмандын уранды сепилдерин гана эмес, гүлдөгөн мамлекетти да калтырган. Ал орто кылымдардын эң мыкты почта системаларынын бирин — «Баридди» түзгөн, анын жардамы менен кабар Каирден Дамаскка болгону төрт күндө жеткен.
Ал каналдарды, көпүрөлөрдү курдурган, окумуштууларды колдогон (мисалы, биолог Ибн ан-Нафисти), ал тургай Каирде «мышыктар багын» ачып, жаныбарларды тамак-аш жана баш калкалоочу жай менен камсыз кылган. Анын өмүрү «Сират аз-Захир Бейбарс» аттуу эпикалык романдын негизине айланган, ал эми өзү араб дүйнөсү үчүн да, Казакстан үчүн да улуттук баатырга айланган.
