Марко Поло болжол менен 1254-жылы төрөлгөн. Ал асыл таштар жана татымдар менен соода кылган венециялык соодагер Никколо Полонун уулу болгон.
Марконун атасы Никколо жана анын агасы Маттео биринчи улуу сапарга чыгышкан. 1260-жылы алар үчүнчү агасынын соода үйү жайгашкан Кырымдагы Судак шаарына жөнөшөт. Алардын жолу Орто Азия аркылуу өткөн. Алтын Ордонун борбору Сарай-Батуда бир жыл турган соң, алар Бухарага улантышат. Берке хандын жүргүзгөн согуш аракеттеринен улам, алар ал жерде үч жылга кармалып калат. 1266-жылы алар перс кербенине кошулуп, монгол ханы Хубилайга анын борбору Ханбалыкка (азыркы Бээжин) жөнөшөт.
Ошол маалда Кытайдагы Сун империясын дээрлик талкалап бүткөн Хубилай аларды жылуу кабыл алат. Ал аларга эркин жүрүп-турууну камсыз кылган алтын пайцза (ишеним белгиси) берип, рим папасына христиан насаатчыларын жана Машайактын Кабырынан алынган ыйык майды жиберүүнү өтүнгөн катты тапшырууну дайындайт. 1269-жылы Венецияга кайтып келишкенде, Папа Клемент IV каза болгону, ал эми жаңысын али тандай электигин билишет. Жаңы папаны күтпөстөн, 1271-жылы алар буга чейин бойго жеткен Марко менен кошо Иерусалимге жөнөп, Хубилайдын тапшырмасын аткарууга киришет.
1271-жылы Маттео, Никколо жана Марко Поло өздөрүнүн даңазалуу сапарына чыгышат. Жол Армян тоолору, Месопотамия, Иран тоолору, Памир жана Кашгария аркылуу өтөт. 1275-жылы алар Кытайга жетет, алгач барган кытай шаары Шачжа (азыркы Дуньхуан) болгон. Ошол эле жылы алар Хубилай хандын жайкы резиденциясы Шандуга келишет.
Марконун айтымында, хан ага суктанган жана аны дээрлик он жети жыл өз кызматында кармаган. Китебинде Марко Поло хан ага ар түрдүү тапшырмаларды бергенин жана аны үч жылга Янчжоу шаарынын башкаруучусу кылып дайындаганын жазат. Ал ошондой эле өзүнүн үй-бүлөсү чептерди курчоодо катапульталарды колдонууга монголдорду үйрөткөнүн айтат, бирок бул жагдай тарыхчылар арасында күмөн жаратат.
Марко Поло китебинде монголдор менен кытайлыктардын күнүмдүк жашоосун, алардын кол өнөрчүлүгүн, ашкана салттарын жана өзгөчө маанилүү болуп саналган кагаз акчаны колдонуу тажрыйбасын майда-чүйдөсүнө чейин сүрөттөйт. Ал сарайдагы окуялардан да кабардар болуп, анын ичинде интригаларды жана министр Ахмаддын өлтүрүлүшүн баяндаган, бул фактылар кытай булактары тарабынан тастыкталат.
Хубилай көп ирет суранганына карабастан Пололорду бошоткусу келбей жүрөт. Акыры, 1291-жылы монгол ханышасын Персияга деңиз жолу менен жеткирүү зарылдыгы чыгат — ханыша Персиянын ильханы Аргунга турмушка чыгышы керек болчу. Деңиз сапарында тажрыйбасы бар Пололор аны коштоп барууга макул болушат.
1295-жылы Венецияга кайтып келишкенден кийинки Марконун турмушу жөнүндө көп нерсе белгисиз. Генуя менен согуш маалында, 1298-жылы, ал Курцола жанындагы салгылашта туткунга түшөт. Түрмөдө ал Пизалык Рустикелло менен таанышып, ошол адам Марконун саякат баяндорун кагазга түшүрөт. «Дүйнөнүн кереметтери китеби» деп аталган бул эмгек төрт бөлүктөн туруп, анын көргөн жерлерин сүрөттөйт. Анда кагаз акча, сагов пальмалары жана «күйгөн кара таштар» (көмүр) сыяктуу көптөгөн кызык көрүнүштөр айтылат. Китеп тез арада эл арасында популярдуулукка жетип, Орто кылымдардагы эң көп окулган эмгектердин бири болгон.
Анын баяндарынын чындыгы өзүнүн тирүү кезинде эле талашка түшкөн. Заманбап сынчылардын айрымдары анын Кытайда болгон-болбогонун шек санашат — мисалы, Улуу Кытай чеби же бут таңуу салты тууралуу айтпаганына көңүл бурушат. Бирок көпчүлүк тарыхчылар бул жүйөлөрдү ишенимсиз деп эсептешет: ал кезде Кытай чеби негизинен жер чептери болгон; мындан тышкары, монгол башкаруусунун бир бөлүгү катары элден обочо жашаган чет элдик адам Кытайдагы айрым каада-салттарды билбеши мүмкүн эле. Дагы да маанилүүсү — Марко Поло фарсы жана монгол тилдерин билген, бирок, божомол боюнча, кытайча сүйлөбөгөн; бул болсо анын фарсыча аталыштарды колдонушун жана кытай коомунун айрым өңүттөрү боюнча билиминин чектелүү болушун түшүндүрөт.
Марко Поло 1324-жылы көз жумуп, Венециядагы Сан-Лоренцо чиркөөсүнө жерге берилген. Анын китеби европалык изилдөөчүлөргө, анын ичинде Христофор Колумбга зор таасир тийгизген: Колумб анын баяндарынан шыктанып, Атлантика океаны аркылуу Индияга деңиз жолун издеп чыккан.
