Византия империясы менен сельжуктардын алгачкы кагылыштары 1060-жылдары эле башталган. 1064-жылы сельжуктар Ани шаарын басып алышты, алардын өзүнчө топтору Анатолиянын ичкери жагына кирип, Иконий менен Хоныга чейин жетишти. Ал учурда сельжук султаны Алп-Арслан Египет менен Сирияга жортуулдарга алаксып, Византия менен кеңири масштабдагы согуштан качып турган. Бирок император Константин X каза болгондон соң, көзөмөлсүз жүргөн сельжук ычкырлары Кесарияга жана Антиохияга коркунуч жаратты.
Тактыга 1068-жылы отурган император Роман IV Диоген сельжуктардын илгерилешин токтотуу үчүн чечкиндүү чараларды көрдү. Анын мурдагы мураскорлор армияны алсыратып, духун түшүрүп койгонуна карабай, Роман тез арада согушка жарактуу кошуун түзө алды. 1068-жылкы кампания маалында ал Манбиджди ээлеп, Каппадокиядагы Ларисса жанында сельжук отрядын талкалады.
Бирок Роман Италиядагы норман Роберт Гвискард тараптан чыккан коркунучтан улам Европага кайтып кеткенде, түрктөр Мануил Комнин баштаган византиялык кошуунду жеңип, стратегиялык Манцикерт чебин басып алышты. Кайтып келген Роман Диоген жоголгон жерлерди кайтарып алуу үчүн 100 миңдик деп айтылган чоң кошуунду баштап жөнөдү.
Чынында византиялык аскердин саны ар түрдүү булактарда 40 миңден 70 миңге чейин деп бааланат. Анын курамында: батыш жана чыгыш провинциялардан 10 миң византиялык жоокер, Руссель де Байоль жетекчигиндеги 500 франк жана норман жалданма аскери, огуз жана печенег жалданмалары, Болгариядан, Грузиядан жана Армениядан кошуундар, ошондой эле атактуу Варяг гвардиясынын бир бөлүгү бар эле.
Романды анын атаандашы Андроник Дука коштоп жүргөн — бул кийин катачылык болуп чыкты. Ошол маалда султан Алп-Арслан 30 миң түрк атчанын жана Алеппо менен Мосулдан келген союздаштарын жыйнады.
1071-жылдын августунда византия армиясы Ван көлүнө жетип, Манцикертти кайра кайтарды. 25-августта Романдын аскери сельжуктардын саптарына каршы жылды; түрктөр «жарым ай» тартибин түзүп турушкан. Салгылаш учурунда сельжук жоо мергенчилери византиялыктардын капталдарына оор зыян келтирди, ал эми борбор акырындап чегине берип, душманды тереңирээк киргизип азгырып турду.
Роман оң канатка «пландуу чегинүүнү жапкыла» деп буйрук бергенде, бул буйрук туура эмес түшүнүлгөн. Дал ошол чечүүчү учурларда резервди баштаган Андроник Дука жардамга келбестен, «император курман болду» деген ушакты таратып, өз кошууну менен шашылыш артка тартылды. Бул византия саптарында дүрбөлөң жана тартипсиздикке алып келди.
Византиялыктардын оң канаты кыйрады, огуз жана печенег бөлүктөрүнүн айрымдары сельжуктарга өтүп кетти. Борбордо калган бөлүктөр — император жана анын гвардиясы менен кошо — курчоодо талкаланды. Роман IV жарадар болуп, туткунга түштү. Ал Алп-Арсландын лагеринде бир жумадай кармалып, анан 1,5 миллион алтын кунга, жыл сайын 360 миң алтын төлөөгө жана кызынын султандын уулуна турмушка чыгышына макул болгондон кийин гана бошотулду.
Манцикерттеги жеңилүү Византия үчүн алааматтуу кесепеттерге алып келди. Роман туткунда турганда Константинопольдө анын өгөй уулу Михаил VII Дука император болуп такталган. Роман кайткандан кийин аны амалкөй жол менен тактан баш тарттырууга мажбур кылышты. 1072-жылы ал Аданада курчоого алынып, Андроник Дукага багынгандан соң көзү сокур кылынды; алган жарааттарынан көп узабай дүйнө салды.
Манцикерт салгылашынын натыйжасында Византия Арменияны жана Анатолиянын чыгыш аймактарын түпкүлук жоготту. Сельжуктардын жеңиши огуз жана түркмөн көчмөндөрүнө жарым аралдын ичкери жагына кеңири жол ачты. Андан кийинки он жыл ичинде Анатолиянын дээрлик баары түрк бийлигине өтүп, мунун негизинде Иконий (Кония) султанаты калыптанды.
