Улуу Антигон I Жалгыз Көздүн бешинчи муундагы урпагы болгон Персей төрөлгөн күндөн тартып эле сарай интригаларынын жана геосаясий бороондордун чордонунда калды.
Анын келип чыгышынын өзү да караңгы ушактар менен курчалган. Персейдин душмандары бул кептерди атайылап күчөтүп турган: сарайда ал коркунучтуу падыша Филипп Vнин өз уулу эмес, падышанын тукумсуздугун жашырууну каалаган аялы Гнафения аттуу бир аялдан жашыруун алып багып алган ымыркай болгон деген сөздөр тараган.
Антикалык тарыхнаамалык салт, айрыкча байыркы грек авторлору менен рим жылнаамачыларынын эмгектери, Персейге карата ачык эле бир тараптуу мамиле жасашкан.
Мисалы, Плутарх аны майда мүнөздүү, ач көздүккө жана оор бийлик кумарына берилген башкаруучу катары сүрөттөйт.
Бирок азыркы изилдөөчүлөр мындай катаал баалоого чоң шек менен мамиле кылышы керек. Анткени бул образ жеңүүчүлөр тарабынан — көз карандысыз Македонияга башынан эле душман болгон жана Римдин экспансиясын актоого аракет кылган авторлор тарабынан түзүлгөн.
Персейдин жеке бийликке карай жолу бир тууганынын өлүмүнүн көлөкөсүндө калды.
Анын негизги атаандашы өзүнүн бир тууганы Деметрий болгон. Деметрий көп убакыт бою Македониянын Римдеги элчиси катары кызмат кылган.
Ал рим сенаторлорунун арасында чоң кадыр-баркка ээ болуп, алардын симпатиясын топтогон. Бул Персейде күчтүү көрө албастыкты жана тактыдан ажырап калам деген коркунучту жараткан.
Атасынын саясий кооптонууларын чебер пайдаланган Персей Филипп Vни Деметрий Римдин адамы, келечектеги узурпатор жана мамлекеттик төңкөрүш даярдап жаткан адам деп ишендире алган.
Бул жалаага ишенген Филипп Деметрийди ууландырып өлтүрүүгө буйрук берген.
Кийин гана өзүнүн жасаган ишинин үрөй учурган чындыгын түшүнүп, улуу уулунун алдоосун билген кары падыша Филипп V кайгы менен өкүнүүнүн оордугун көтөрө албай каза болгон.
Бул кылмыш эл аралык аренада Персей үчүн өтө оор кесепеттерге алып келди.
Римге жакын болгон ханзааданын өлүмүнө Персейдин катыштыгы аны Республика алдында биротоло ишенимден ажыратты.
Б.з.ч. 179-жылы атасы каза болгондон кийин тактыга отурары менен Персей кырдаалды жумшартууга аракет кылып, Рим сенаты менен дипломатиялык сүйлөшүүлөрдү кайра баштады.
Бирок ошол эле учурда Филипп баштаган масштабдуу аскердик даярдыктарды эки эсе күч менен аяктап жатты.
Жаш монархтын аракеттери ачык эле чакырык мүнөзүндө болуп, Римдин Балкандагы кызыкчылыктарына каршы келген.
Персей коңшу грек полистеринин ички иштерине активдүү кийлигише баштады, аскер киргизип, ыйык Дельфини ээлеп алды, рим элчилерин демонстративдүү түрдө Македониянын аймагынан кууп чыкты жана Селевкид мамлекетинин башкаруучусунун кызы Лаодика V менен пайдалуу династиялык нике түзүп, өзүнүн позициясын бекемдеди.
Рим үчүн бул аракеттердин баары «македон маселесин» биротоло чечүүгө эң ыңгайлуу шылтоо болуп калды.
Дипломатиялык чыңалуу ачык согушка айланып, тарыхка Үчүнчү Македония согушу деген ат менен кирди.
Согуштун башталышы македондуктарга үмүт берген.
Жаш жана энергиялуу падыша Рим легиондорунун алгачкы соккуларын ийгиликтүү кайтарып, тактикалык даярдыгын көрсөтүп, кургактагы жана деңиздеги бир катар чакан кагылышууларда жеңиштерге жетишкен.
Бирок бул жергиликтүү ийгиликтер Римдин токтотууга мүмкүн болбогон аскердик күчүн өзгөртө алган жок.
Чечүүчү учур б.з.ч. 168-жылы Пиднанын таштак талааларында келди.
Бул жерде македон фалангасы атактуу рим кол башчысы Луций Эмилий Павелдин армиясы менен генеральдык салгылашта беттешти.
Согуш Македониянын кыйраткыч жана толук жеңилүүсү менен аяктады.
Кырсыктын масштабын түшүнгөн Персей толук сынган абалда алгач борбору Пеллага качты. Ал жерден шашылыш түрдө үй-бүлөсүн жана падышалык казынанын калган бөлүгүн алып, андан кийин ыйык Самофракия аралына сүзүп кетти.
Ал байыркы Кабирлердин ыйык жайынан кол тийбестик табууга үмүттөнгөн.
Бирок Рим Персейди бош коё берүүнү ойлогон эмес.
Самофракиянын жээктерине претор Гай Октавий жетектеген Рим флоту келип, аралды толук блокадага алды.
Кутулуунун бардык мүмкүнчүлүктөрү түгөнгөндө Македониянын акыркы падышасы багынып берүүгө аргасыз болду.
Анын Луций Эмилий Павелдин алдында капитуляция кылган учуру антика тарыхындагы эң драмалуу эпизоддордун бири болуп калды.
Плутархтын маалыматына ылайык, рим лагерине алып келинген Персей падышалык кадыр-баркын унутуп, ыйлап жана кечирим сурап жеңүүчүнүн бутуна жыгылган.
Мындай жүрүм-турум катаал римдикте боор ооруну эмес, тескерисинче жек көрүүнү жана ачууланууну жараткан.
Эмилий Павел ага мындай деп айткан:
«Эмне үчүн мындай кылып жатасың, байкуш? Эмне үчүн тагдырга коюлуучу эң оор айыпты өзүң алып саласың? Өзүңдүн азыр тарткан азабың адилеттүү экенин жана мурдагы бактыңа татыксыз болгондугуңду эмнеге далилдеп жатасың? Эмне үчүн менин жеңишимди төмөндөтүп, римдиктерге татыксыз душмандын начар рухун көрсөтүп жатасың?»
Ыйлап турган Персей бир гана нерсени сураган — аны Римдин көчөлөрүндөгү жеңиштүү триумфка катышуу деген эң чоң кордуктан сактоону.
Буга Эмилий Павел муздак түрдө бул кордуктан кутулуу «анын өзүнөн гана көз каранды» деп жооп берген.
Бул сөздөрдө чыныгы падыша туткун болуудан көрө өз жанын кыюуну артык көрүшү керек деген ачык ишарат бар эле.
Бирок Персей өз жанын кыюуга кайрат таба алган жок.
Б.з.ч. 167-жылы Эмилий Павелдин улуу триумфунда бийликтен кулатылган падыша чынжырга байланып, жаш балдары менен бирге римдик триумфатордун арабасынын алдында элдин кыйкырыктары жана шылдыңдоолору астында өткөрүлдү.
Туткундун коркоктугуна жийиркенүү менен караганына карабастан, Эмилий Павел кең пейилдик көрсөтүп, сенаттан жеңилген душмандын камактагы шарттарын жеңилдетүүнү өтүнгөн.
Тарыхчы Тит Ливийдин маалыматы боюнча, сенат Персей менен анын уулу Александрды Римден болжол менен жүз чакырым чыгышта жайгашкан Альба-Фуцинская шаарына, Квинт Кассийдин көзөмөлүнө өткөрүү чечимин кабыл алган.
Алгач туткунда кармоо шарттары салыштырмалуу жумшак болгон.
Падыша жанындагы адамдарынан да, жеке акчасынан да, күмүшүнөн да жана күнүмдүк тиричилик буюмдарынан да ажыратылган эмес.
Бирок анын өмүрү көпкө созулган жок.
Эки жыл камакта болгондон кийин, б.з.ч. 166-жылы Персей каза болгон.
Плутарх анын өлүмү тууралуу үрөй учурган бир окуяны баяндайт.
Анын айтымында, туткундун оор жана чыр мүнөзүнөн тажаган сакчылар өз ара сүйлөшүп алып, аны уктабай кыйноого киришкен имиш.
Чарчап бүткөн падыша көзүн жумган сайын алар аны кайра ойготуп турушкан.
Акыры анын организми мындай кыйноого туруштук бере албай, Персей өтө катуу физикалык алсыроодон каза болгон.
Ал камалган жерден анча алыс эмес жерде, Валерий жолунун боюнда тиешелүү урмат-сый менен жерге берилген.
Миңдеген жылдар өткөндөн кийин, 2005-жылдын июнь айында Италиянын Маданият министрлиги Македониядан келген археологиялык делегация менен биргеликте Л’Акуила шаарынын жанынан Персейдин мүрзөсү табылганы тууралуу сенсациялуу билдирүү жасаган.
Бул акыркы македон монархынын өмүрүнүн эң акыркы материалдык жаңырыгы болуп калды.
Персей жеңилгенден кийин Антигониддер мамлекети өз жашоосун токтотту.
Римдиктер бир кезде улуу болгон державаны бири-биринен обочолонгон төрт республикага бөлүп салышты.
Аларга өз армиясын кармоого жана өз алдынча тышкы саясат жүргүзүүгө тыюу салынды.
Кийинчерээк Андриск аттуу бир авантюрист өзүн Персейдин каза болгон уулу Филипп деп жарыялап, ири көтөрүлүш уюштурууга жетишти.
Ал бир жарым жылга Римдин үстөмдүгүн жоюп, Македониянын көз карандысыздыгын калыбына келтиргендей болду.
Бирок кезектеги сөзсүз жеңилүүдөн кийин Македония эгемендүүлүктүн акыркы иллюзиясынан да биротоло ажырап, Рим империясынын кадимки провинциясына айланды.
Акыркы падышанын урпактарынын тагдыры да трагедиялуу болду.
Лаодика V менен болгон никесинен Персейдин уулу Александр жана кызы төрөлгөн.
Мындан тышкары ал өзүнүн эң кичүү бир тууганы Филиппти асырап алган. Ал туткунга түшкөндөн көп өтпөй каза болгон.
Тактынын мураскери Александр атасынын улуу планы Рим легиондорунун соккусунан кыйраган учурда али кичинекей бала болчу.
Ал бала кезинде Эмилий Павелдин арабасынын артынан басууга мажбур болуп, Рим триумфунун кордугун башынан өткөргөн.
Андан кийин атасы менен бирге Альба-Фуцинскаядагы камак жылдарын бөлүштү.
Убакыт өткөн сайын падышалык амбициялар андан толук өчтү.
Бошотулгандан кийин улуу Антигон Жалгыз Көздүн жана Александр Македонскийдин тукумунан чыккан бул адам өзүнүн ордун жөнөкөй эмгектен тапты.
Ал жыгач оюунун назик өнөрүн мыкты өздөштүрүп, латын тилин мыкты үйрөнүп, өмүрүнүн акыркы жылдарын кадимки римдик катчы кызматында өткөрдү.
