Эллинизм доорунун эң көрүнүктүү башкаруучуларынын бири Антигон II Гонаттын тагдыры тынымсыз согуштардын жана зор саясий толкундоолордун ичинде калыптанган. Анын балалыгы менен жаштыгы Александр Македонскийдин эбегейсиз мурасын бөлүштүрүп жаткан диадохтордун согуштарынын эң алгачкы жана эң кандуу ондогон жылдарына туш келген.
Антигондун теги чындап эле даңазалуу болчу: анын атасы атактуу кол башчы Деметрий I Полиоркет, энеси — таасирдүү регент Антипатрдын кызы Фила, ал эми бир тууганы — белгилүү тарыхчы Кратер болгон.
Антигон жаш кезинен эле таажылар согуш талаасында утулуп да, жоголуп да турган дүйнөдө мамлекет башкаруунун жана саясий жактан аман калуунун сабактарын өздөштүрүп өскөн.
Ипстеги улуу салгылашта кыйраткыч жеңилүүгө учурагандан кийин да Деметрий I Полиоркет Балкан жарым аралындагы саясий жана аскердик таасирин дагы он беш жылдай сактап кала алган.
Селевк Iге каршы акыркы жортуулуна аттанар алдында Деметрий Грекиядагы иштерди башкарууну дал Антигонго тапшырган.
Б.з.ч. 286-жылы Деметрий дүйнөдөн кайтканда, анын уулу өзгөчө саясий чеберчилик көрсөтүп, Акрокоринф, Халкида жана Деметриададагы негизги македон гарнизондорун өз көзөмөлүндө сактап калды.
Замандаштары бул үч алынгыс чепти бекеринен «Элладанын кишендери» деп аташкан эмес: аларды ким көзөмөлдөсө, бүткүл Грекиянын тагдырына таасир эте алчу.
Б.з.ч. 281-жылы акыркы улуу диадохтор — Лисимах менен Селевк — каза болгондон кийин бийлик үчүн күрөштүн жаңы этабы башталды.
Антигон дароо Македонияны басып алууга аракет кылды.
Бирок бул жолу тагдыр ага жылмайган жок: ошол эле жылы Птолемей Керавн менен болгон ири деңиз салгылашында жеңилип калды. Птолемей Керавн болсо Македониянын тактысын кыска мөөнөткө ээлеп алган.
Антигон Кичи Азияга чегинүүгө аргасыз болуп, Антиох Iге каршы оор согушка кирди.
Ошол учурда Балканда чыныгы апаат башталды: кельттердин масштабдуу басып кирүүсү Македонияны толук анархияга алып келип, тактыда башкаруучулар тез-тез алмашып жатты.
Антигон бул башаламандыкты өзүнүн тарыхый мүмкүнчүлүгү катары көрдү.
Б.з.ч. 277-жылы ал күтүүсүздөн Геллеспонтко түшүп, Лисимахиядагы чечүүчү салгылашта кельт ордолорун кыйратты.
Бул жаркыраган жеңиш анын көптөн күткөн максатына жол ачты.
Этолиялыктар менен стратегиялык союз түзүп жана өз армиясына 9 000 кельт жоокерин жалдап, Антигон Гонат б.з.ч. 276-жылы акыры Македониянын тактысына отурду.
Таажыны жаңы гана кийген падыша эллиндик дүйнөдөгү иштерди тартипке келтирүү зарылдыгына туш болду.
Пелопоннесте Македонияга каршы маанайдагы Ахей союзу күчөп бара жаткан.
Бирок Антигондун амбициялуу пландары күтүүсүздөн үзгүлтүккө учурады.
Б.з.ч. 274-жылы атактуу кол башчы, Эпир падышасы Пирр Македонияга басып кирди.
Антигон кельттер негизги күчүн түзгөн жалданма армиясын жетектеп, коркпостон душманга каршы чыкты, бирок оор жеңилүүгө учурады.
Фессалияны, Жогорку Македонияны жана атүгүл байыркы ыйык борбор Эгини жоготкон падыша Фессалониканын дубалдарынын артына жашынууга аргасыз болду.
Өз мамлекетинен ажырап калууга макул болбогон Антигон б.з.ч. 273-жылы жаңы жалданма армия чогултуп, Эпирге басып кирди.
Бирок тагдыр дагы бир жолу андан жүзүн бурду: Антигондун армиясын Пиррдин уулу Птолемей талкалап, македон падышасы кайрадан деңиз жээгине качууга мажбур болду.
Кырдаал б.з.ч. 272-жылы түп-тамырынан өзгөрдү.
Тынчы жок Пирр Спартага чабуул коюу үчүн Пелопоннеске жөнөдү.
Душмандын арка тарабы коргоосуз калганын пайдаланган Антигон Македонияны өтө тездик менен кайра өз көзөмөлүнө алып, Эпир армиясынын артынан түштү.
Аргосту түн ичинде айыгышкан чабуул менен алуу маалында Пирр каза болду.
Ошондон кийин Антигондун Македониядагы бийлигине олуттуу түрдө каршы чыга ала турган адам калган жок.
Эң коркунучтуу душманынан кутулган Антигон Пелопоннесте өз позицияларын системалуу түрдө бекемдей баштады.
Ал шаарларда өзүнө берилген тирандык режимдерди орнотту.
Ошол эле учурда саясий ийкемдүүлүк көрсөтүп, бардык шаарларга массалык гарнизон киргизүүдөн баш тартты.
Аскерлерин стратегиялык жактан маанилүү болгон Трезенада, Мантинеяда жана Акрокоринфте гана калтырды.
Акрокоринф бүткүл жарым аралды көзөмөлдөөгө мүмкүнчүлүк берген негизги чеп болчу.
Македон гарнизондору Халкида менен Деметриадада да кала берди.
Бул кылдат чаралар Грекияда көптөн күткөн, толук болбосо да, салыштырмалуу тынчтыкты камсыз кылды.
Кельт жалданма аскерлери тынч жүрдү, ал эми этолиялыктар агрессивдүү саясаттан баш тартууга аргасыз болушту.
Македония тыныгуу алып, ички экономикасын калыбына келтирип, эл аралык аренадагы салмагын күчөтө баштады.
Бирок тынчтык узакка созулган жок.
Б.з.ч. 267–266-жылдары тарыхка Хремонид согушу деген ат менен кирген ири жаңжал башталды.
Египет падышасы Птолемей Филадельфтин көрүнүктүү кеңешчиси Хремониддин дем берүүсү менен Афина өзүнүн көз карандысыздыгын жарыялады.
Буга чейин Птолемейлердин Египети Балкандагы иштерге түздөн-түз кийлигишүүдөн качып келген.
Бирок пираттар менен биригип, Эгей деңизинде үстөмдүк кыла баштаган македон флотунун күчөшү Александрияда чоң тынчсыздануу жаратты.
Формалдуу түрдө согушту Афина баштаган, бирок чындыгында бул Египет менен Македониянын ири кагылышуусу болгон.
Көтөрүлүш тууралуу уккан Антигон өтө ыкчам аракет кылды.
Анын аскерлери Аттикага кирип, Афинаны бекем курчоого алышты.
Македондуктар Пирейди толук көзөмөлдөп тургандыктан, шаарды курчоо кыйла жеңилдеген.
Ошол эле учурда Александриядан Египет флоту чыгып, Спарта жана бир катар Пелопоннес полистери да Македонияга каршы көтөрүлүшкө кошулду.
Бирок Антигондун мыкты аскердик жайгашуусу өз натыйжасын берди.
Коринфтеги македон гарнизону спарталыктарды жана алардын союздаштарын жарым аралда бекем тосуп, Афинага жардамга өтүшүнө жол берген жок.
Аттикага түшкөн Египет десанты да эч кандай олуттуу ийгиликке жеткен жок.
Ушул эле оор учурда Мегарада мурда Антигондун өзүнө кызмат кылган кельт жалданма аскерлери кооптуу көтөрүлүш чыгарышты.
Македон падышасы жазалоочу операцияны жеке өзү жетектеп, аларды ачык салгылашта толугу менен талкалады.
Кийинки жылы жаңжал эң жогорку чекке жетти.
Спарталыктар блокаданы бузууга айласыз аракет жасап, Коринфтеги Антигондун позицияларына чабуул коюшту.
Ири салгылашта Спарта армиясы толугу менен талкаланды.
Согуш талаасында Спартанын падышасы Арей I жана Антигондун уулу Алкионей каза болду.
Арейдин мураскери Акротат II Коринфке каршы чабуулдардын үмүтсүз экенин түшүнүп, күчтөрүн Македонияга берилген Мегалополго каршы бурду.
Бирок Мегалополдун тираны Аристодем спарталыктарга кыйраткыч сокку урду.
Натыйжада Спарта бир согуштун ичинде экинчи падышасынан — Акротаттан да ажырады.
Антигон түштүктөгү согуш менен алек болуп турган учурда Македониянын өзүнө өлүмгө тете коркунуч пайда болду.
Эпир падышасы Александр II негизги македон күчтөрүнүн өлкөдө жоктугун пайдаланып, алсырап турган мамлекетке күтүүсүздөн басып кирди.
Бул Антигонду өтө оор чечим кабыл алууга мажбурлады.
Ал Афинанын курчоосун токтотуп, аргасыздан тынчтык келишимин түзүп, мекенин сактап калуу үчүн түндүккө шашылыш жөнөдү.
Бирок ал жерде да кырсык күтүп турган.
Биринчи эле кагылышууда Антигон жеңилип, анын армиясы душмандын тарабына өтүп кетти.
Куткаруу күтүлбөгөн жерден келди.
Падышанын кичүү иниси, али өспүрүм Деметрий Сулуу өзгөчө аскердик талант көрсөттү.
Дердиядагы тарыхый салгылашта ал Эпирлик Александрды талкалап, Фессалия менен Жогорку Македонияны кайрадан падышалык бийликке кайтарды.
Өлкөдө тартипти калыбына келтирген Антигон кайрадан Афинага карай күтүүсүз жортуул жасады.
Дал ошол учурда анын мыкты иштеген чалгын кызматы Афинанын жанында турган Египет эскадрасына Александриядан күчтүү кошумча флот келе жатканын кабарлады.
Антигон убакытты өткөрүү өлүмгө барабар экенин түшүнүп, эки душман флотунун биригишине жол берген жок.
Өз флотун ачык деңизге алып чыгып, Кос аралынын жанындагы тарыхый салгылашта египеттиктерди кыйратты.
Бул жаркыраган жеңиш Македонияга Эгей деңизиндеги талашсыз үстөмдүктү кайтарып берди.
Антигон Кариянын жээктерин, бүтүндөй Киклад архипелагын ээлеп, Эвбеяны кайра көзөмөлүнө алып, Аралдыктар лигасын салтанаттуу түрдө жетектеди.
Б.з.ч. 262-жылдын күзүндө узак курчоонун үрөй учурган азаптарын жана жалпы ачарчылыкты башынан өткөрүп, бардык ресурстарын түгөткөн Афина ак желек көтөрдү.
Багындырылган Афинага, ошондой эле Мегара, Эпидавр жана Трезенага македон гарнизондору дароо жайгаштырылды.
Б.з.ч. 261-жылы Хремонид согушу Македониянын толук жана талашсыз жеңиши менен расмий аяктады.
Тышкы жана ички душмандарынын баарын жеңген Антигон бардык күчүн масштабдуу мамлекеттик курулушка жумшады.
Грекия дээрлик толугу менен тынчтандырылды.
Афина македон гарнизондорунун катуу көзөмөлүндө турган.
Аргос, Мегалополис жана Пелопоннестин башка маанилүү борборлорунда падышага берилген тирандар бийлик жүргүзүшкөн.
Бир кезде коркунучтуу атаандаш болгон Эпир экинчи даражадагы, көз каранды мамлекетке айланып, көп өтпөй анда монархия таптакыр жоюлган.
Күчтүү Этолия союзу Македониянын тактысына өзгөчө берилгендигин көрсөтүп турган.
Антигон Египетке каршы да маанилүү дипломатиялык жеңишке жетти.
Ал өзүнүн иниси Деметрий Сулууну Киренанын башкаруучусунун кызына үйлөнтүп, династиялык нике уюштурду.
Натыйжада стратегиялык жактан маанилүү Киренаика Птолемейлер мамлекетинен биротоло бөлүнүп кетти.
Бүткүл Балканда бекем жана ишенимдүү тыл түзүп алган падыша экономиканы чыңдоого жана мамлекеттик казынаны тез толтурууга багытталган терең реформаларды баштады.
Анын акылман башкаруусу Македониянын мурда болуп көрбөгөндөй күчөшүнө жана Чыгыш Жер Ортолук деңизиндеги таасиринин кескин өсүшүнө алып келди.
Аймактарды өнүктүрүүгө көңүл бурган Антигон өлкөнүн түндүгүндө өзүнүн урматына Антигония деп аталган жаңы шаар негиздеди.
Бүгүн бул шаар Неготин деген ат менен белгилүү.
Бирок өмүрүнүн акырына чейин Антигон дайыма чыңалууда жашоого аргасыз болду.
Египеттик Птолемейлер Пелопоннестеги Македониянын позицияларын алсыратууга багытталган интригаларын токтотушкан жок.
Б.з.ч. 252-жылы Египет агенттери Антигондун тууганы Александрды көтөрүлүшкө түртүүгө жетишти.
Ал Акрокоринфти чыккынчылык менен басып алып, өзүн көз карандысыз башкаруучу деп жарыялады.
Македониянын жообу катуу болду.
Б.з.ч. 246-жылы, башка маалыматтар боюнча 245-жылы, Андрос жанындагы ири деңиз салгылашында македон флоту Египетке дагы бир оор жеңилүү алып келди.
Б.з.ч. 243-жылы козголоңчу Александр каза болгондо, Антигон Коринфти дароо кайра өз көзөмөлүнө алды.
Ахейлерге каршы этолиялыктар менен тактикалык союз түзүп, ал Спартада сүргүндөгү падыша Леонидди да кайра бийликке алып келди.
Коринф акыры Ахей союзуна кошулганына карабастан, бул аракеттер Антигонго Пелопоннестеги үстөм таасирин сактап калууга мүмкүнчүлүк берди.
Узакка созулган тирешүүгө б.з.ч. 241-жылы Ахей союзу менен түзүлгөн тынчтык келишими чекит коюп, ошол учурдагы күчтөрдүн тең салмагын бекемдеди.
Узак жана окуяларга өтө бай өмүр сүргөн Антигон Гонат б.з.ч. 239-жылы тынч дүйнөдөн кайтып, күчтүү, гүлдөп өнүккөн жана туруктуу мамлекетти уулу — Деметрий II Этолиялыкка өткөрүп берди.
Урпактардын эсинде Антигон чечкиндүү, энергиялуу жана алысты көрө билген саясатчы катары гана эмес, чоң максат үчүн татаал жана кыйыр жолдорду тандай алган башкаруучу катары да калды.
Ошол эле учурда ал укмуштай кең пейил, майда өч алуудан алыс адам болгон.
Анын инсандыгы терең жана көп кырдуу эле.
Жаш кезинде Олинфтук философ Евфанттан билим алган Антигон өмүрүнүн акырына чейин илимге болгон сүйүүсүн сактап калган.
Күчтүү монархты атактуу стоик философу Зенон Китийлик менен өзгөчө жакын жана жылуу достук байланыштырып турган.
Философ дүйнөдөн кайтканда, Антигон мамлекеттик иштерин убактылуу четке коюп, акылман досуна мурда болуп көрбөгөндөй салтанаттуу жаназа уюштуруп, улуу ойчулга акыркы урматын көрсөткөн.
