Монгол коркунучунун алгачкы учкундары сельжук ээликтеринин чек араларын 1231–1232-жылдары эле жарык кылган. Ошол кезде Чормаган башчылык кылган алдыңкы отряддар тайманбас рейддерди жасап, Сивас менен Малатьянын дубалдарына чейин жеткен. Өзгөчө саясий сезимталдыкка ээ болгон улуу султан Ала ад-Дин Кей-Кубад I бул алааматты убактылуу алыстата алган. 1236-жылы монголдор үзгүлтүксүз салык талап кылгандан кийин, ал улуу хан Үгөдөй менен тынчтык келишимин түзүп, өз өлкөсүнө кыска тыныгуу камсыз кылган.
Бирок Кей-Кубаддын өлүмү жана анын уулу Кей-Хосров IIнин такка отурушу менен абал кескин курчуп кеткен. Султандык ички карама-каршылыктардан улам ыдырап жаткан, анын туу чокусу Баба Исхактын кан төгүлгөн көтөрүлүшү болгон. Ич ара жаңжалдардан алсырап, чарчаган мамлекет жеңил олжого айланган. 1242-жылдын аягында монгол кол башчысы Байджу-нойон Эрзерумга жакындаган. Эки айлык курчоодон кийин шаар кулаган жана бул Кей-Хосров үчүн дароо аракет кылууга белги болгон.
Коркунучтун масштабын түшүнгөн султан шашылыш мобилизация жарыялаган. Сельжуктардын тууларынын астына өз аскерлери гана эмес, көптөгөн союздаштар жана вассалдар да чогулган. Армияга Халеб башкаруучусунун жана трапезунд императорунун отряддары кошулган. Анатолиянын коргоочуларынын катарында абхаз князы Дардин Шервашидзе жана армян ханзаадасы Ван да байкалган. Өзгөчө орунду жалданма «франктар» ээлеген — Кипрден келген Иоанн жана Генуядан келген Бонифаций башында турган эки миң такшалган жоокер, ошондой эле Никей империясынан келген миң кишилик отряд.
Ошол мезгилдин булактары Кей-Хосровдун аскерлеринин саны тууралуу фантастикалык сүрөттөмөлөрдү берет: грузин жылнаамалары 400 миң адам жөнүндө айтса, Гийом де Рубрук 200 миң атчанды эскерет. Бирок тарыхчылар султандын күчүн 70 миң жоокер деп баалаган жылнаамачы Ибн Бибинин маалыматына көбүрөөк ишенишет. Аларга каршы Байджу-нойон саны эки эсе аз, бирок алда канча тартиптүү жана тажрыйбалуу, болжол менен 30–40 миң адамдан турган армияны чыгарган.
1243-жылдын июнь айынын аягында армиялар Сивастан 60 чакырым түндүк-чыгышта жайгашкан Кёсе-даг тоосунун жанындагы тар капчыгайда беттешкен. Кёсе-даг «Таз тоо» дегенди билдирет. Сельжуктар сан жагынан артыкчылыгына жана тоо боорлорунун коргоосуна ишенип, тактикалык жактан ыңгайлуу позицияларды ээлешкен. Бирок Байджу-нойон түз чабуулга барууну көздөгөн эмес.
Монгол кол башчысы классикалык талаа айласын — жалган чегинүүнү колдонгон. Монголдордун тандалма бөлүктөрү, аларга союздаш грузин жана армян княздарынын отряддары менен бекемделип, качып жаткандай түр көрсөтүп, сельжуктарды бекемделген позицияларынан чыгарып алышкан. Султандык армиянын авангарды куугунтукка кирип кеткенде, күтүүсүз каршы чабуул башталган. Монгол жаачылары душмандын үстүнө жебелердин мөндүрүн жаадырган. Григор Акнерцинин маалыматы боюнча, сельжуктардын оң канатына өзгөчө кыйратуучу соккуну дал монголдор тарапта согушкан армян жана грузин дружиналары урган.
1243-жылдын 26-июнунун кечине карата сельжуктар салгылашты толугу менен уттурушкан. Кей-Хосров II үмүттөрүнүн кыйраганын көрүп жана өз эмирлеринин чыккынчылыгынан коркуп, согуш талаасынан биринчилерден болуп качкан. Султандын артынан анын бүт аскери дүрбөлөңгө түшүп качкан. Монголдор кымбат чатырларга жана азык-түлүккө толгон лагерди басып алышкан, ал эми башкы олжо Кей-Хосровдун арстандын сүрөтү түшүрүлгөн жеке туусу болгон.
Жеңилүү толук жана кыйратуучу болгон. Байджу-нойон ийгилигин улантып, Анатолия шаарларын от жана кылыч менен басып өткөн. Кайсери багынуудан баш тартканы үчүн жер менен жексен кылынган, Эрзинджан айла менен алынган, ал эми Сивас менен Тюрике дарбазаларын өз ыктыяры менен ачышкан. Коньяга жашынган Кей-Хосров латын императору Балдуин II жана никей башкаруучусу Иоанн III арасынан союздаш табууга айласыз аракет кылган, бирок баш тартууга туш болгон.
Султан кемсинткен тынчтыкка барууга мажбур болгон. Анын вазири монголдорду өлкөнү толук басып алуу өтө көп күч талап кылаарына ишендирген. Натыйжада тараптар өтө чоң жылдык салык боюнча макулдашкан: 12 миллион күмүш тыйын, башкача айтканда иперпир, 500 даана кымбат жибек, 500 төө жана 5000 кой. Кей-Хосров Жучи Улусунун башчысы Бату-хандын вассалы экенин тааныган.
Кёсе-даг салгылашы мамлекеттин ыдыроосунун кайтарылгыс процессин баштаган. Айыл чарба төмөндөп, талаалар иштетилбей калган жана Анатолияны катуу ачарчылык каптаган. Жолдордо батыш чек араларынан баш паанек издеген качкындардын агымы пайда болгон. Борбордук бийликтин кадыр-баркы ушунчалык төмөн түшкөндүктөн, көп өтпөй өзүн маркум Кей-Кубад Iнин уулумун деп көрсөткөн жалган талапкер пайда болгон. Анын көтөрүлүшү басылган, өзү болсо Алайеде дарга асылган, бирок бул бийликтин деградациясын токтото алган эмес.
Кей-Хосров II 1245-жылы каза болгондон кийин такка анын жашы жете элек уулдары отуруп, алар сарайдагы топтордун жана монгол наместниктеринин колундагы куурчактарга айланган. «Бөлүп ал да, бийлей бер» саясатын колдонуп, монголдор сельжуктардын өз алдынчалыгын биротоло муунткан. Бул XIII кылымдын аягында Кония султандыгынын дүйнөнүн саясий картасынан толугу менен жок болушуна алып келген.
