Курманжан 1811-жылы Алай тоолорундагы мунгуш уруусунан чыккан көчмөн үй-бүлөдө төрөлгөн. Жаштыгында ал кайраттуу мүнөзүн көрсөтүп, өзүнөн эки эсе улуу адамга турмушка чыгуудан баш тарткан жана үч жыл атасынын үйүндө жашап, салттуу каадаларды бузган.
1832-жылы ал Алайдын таасирдүү беги Алымбек-даткага турмушка чыккан, ошол эле Алымбек аны мурдагы нике келишиминен бошоткон. Курманжан күйөөсүнүн жөн гана жары эмес, анын туруктуу жардамчысы жана акылчы кеңешчиси болуп калды. Алардын никеси 29 жылга созулуп, 1862-жылы Кокон хандыгындагы сарай интригаларынын айынан Алымбек өлтүрүлгөнчө уланган. Анын өлүмүнөн кийин бийлик 50 жаштагы Курманжанга өтүп, өзүнө берилишкен 10 миң жигиттен турган кошунанын таянычы менен ал Алайды практикалык жактан башкарып калган.
Өзүнүн бийлик укугун ал кокон ханы Худоярга каршы турууда коргоп чыкты. Ал Алай кыргыздарын салыктар менен кысымга алууга каршы чыгып гана койбостон, Худоярга өзүн Алайдын өкүмдары катары таанытууга жана ага «датка» («адилет башкаруучу») деген ардактуу наам ыйгарууга мажбур кылды. Бул наамды кийин Бухара эмири Музаффар да тастыктаган. Ошентип, Курманжан-датка мусулман дүйнөсүндө мамлекет башына турган сейрек аял башкаруучулардын бири болду. Анын ордосу Гүлчө айылында жайгашкан, өзү эл арасында зор кадыр-баркка ээ болгон.
1876-жылы орус аскери келип, Кокон хандыгын багындырды. Алай кыргыздары Курманжан-датканын жана анын беш уулунун жетекчилиги алдында катуу каршылык көрсөтүштү. Бир жарым миң жигиттен турган алардын кошуундары Жанырык сыяктуу жетүүгө кыйын жерлерде орун алып, 1876-жылдын 25-апрелинде орус аскери менен алгачкы ири салгылашуу болду. Бирок кыргыздар жеңилип, чегинүүгө аргасыз болушту.
Мунун артынан Курманжан-датка Афганистанга өтүп кетүүгө аракеттенген, бирок орус генералы Михаил Скобелев баштаган отряд аны курчап, жетип барган. Штабга алып келгенде Курманжан-датканы өзгөчө урмат менен тосуп алышты. Скобелев анын акылмандыгына жана кайратына суктанып, аны «княгиня» деп атап, каршылыкты токтотууга үгүттөгөн. Өз жактоочуларына, айрыкча уулдарына кечирим берилет жана алар жетекчилик кызматтарга дайындалат деген убадага жооп кылып, Курманжан-датка макул болду. Ал уулдарына күрөштү токтотуу тууралуу кат жазып, Алай кыргыздарынын Россия империясына кошулганын расмий жарыялады. Бул үчүн орус өкмөтү ага полковник наамын ыйгарган.
Натыйжада Алай беш болуштукка бөлүнүп, алардын төртөө — Кичи-Алай, Ноокат, Гүлчө жана Өзгөн — анын уулдары Камчыбек, Маматбек, Асанбек жана Батырбекке башкарууга берилген. Бир гана улуусу Абдылдабек кайтып келген жок: ал Меккеге жол тартып, бирок жетпей жатып орустар менен болгон салгылаштарда алган жарааттарынан каза болгон.
Курманжан-датка россиялык бийлик менен достук мамилени кармап, алар менен кат алышып, белек алмашып турган. 1881-жылы генерал-губернатор Константин Кауфман анын мүлкүнүн көп бөлүгүн жоготконуна байланыштуу ага пенсия дайындоону өтүнгөн. 1893-жылы анын уулдары киши өлтүрүү жана контрабанда боюнча айыпталып кармалган. Энелик жалынуу-өкүнүчтөрүнө карабай, эң сүйүктүү уулу Камчыбек 1895-жылдын 3-мартында Ош шаарында өлүм жазасына тартылган. Бул кайгылуу окуя Курманжанды коомдук жашоодон четтеп, обочолонууга алып келди.
Ал 1907-жылдын 1-февралында 96 жаш курагында дүйнөдөн кайткан. Көзү өткөнгө аз калган чакта аны орус саякатчысы Карл Густав Маннергейм зыярат кылып, анын акылмандыгына жана жөнөкөйлүгүнө терең таасирленгенин белгилеген.
