Казан хандыгы менен күрөш 1460-жылдардан эле башталып, ийгилиги улам-кыйла алмашып турган. XVI кылымдын ортосуна келгенде орус-татар мамилеси кескин курчуп, 1534–1545-жылдары казандыктар орус жерлерине үзгүлтүксүз чабуул жасап турушкан. Иван Грозный буга 1545–1552-жылдардагы «Казан жортуулдары» менен жооп берди. Москва бийлиги Казанга таптакыр жакын туруктуу аскер базасын түзүүнүн зарылдыгын түшүнгөн. 1551-жылы орус аскер инженери Иван Выродков болгону 28 күн ичинде Казанга жакын жерде жыгачтан Свияжск чебин куруп бүтүп, ал келечектеги курчоонун башкы таяныч пунктуна айланды.
Свияжсктин курулушу «Тоолуу тараптагы» (чуваш жана марий калктары) элдин Москванын тарабына өтүшүнө да шарт түздү. Алардын жерлери Россияга кошулуп алынгандыктан, бул дагы согушка шылтоо болду.
1551-жылы Казан хандыгын Рус мамлекетине тынчтык жолу менен кошуу аракети жасалды: казандыктар ханын кулатып, москвалык талапкер Шах-Аліні кабыл алууга макул болушту. Бирок Иван Грозный менен казандык элдин «Тоолуу тарап» маселеси боюнча кагылышы жана Шах-Алинин жүргүзгөн катаал жазалоолору бул долбоорду үзүп салды. 1552-жылдын мартында Шах-Али Казанды таштап чыгып, шаар эли такка ногай төрөсү Ядегер-Мухаммедди чакырды. Мунун айынан орустар Казанга каршы жаңы жортуулга кам ура баштады.
Орус аскери курчоого план менен даярданды. 16-июнда 1552-жылы алар Москвадан жөнөдү. Крым ханы Девлет Герайдын Тулага нече килип тоскоол болуу аракети ийгиликсиз калды. Шах-Алунун татар кошуундары жана чет элдик жалданма жоокерлер кошулган орус армиясы беш жуманын ичинде Свияжскка жетип барды.
15-августта Иван Грозныйдын командачылыгындагы аскер Волгадан өтүп, Арск талаасына ордо тикти. Саны болжол менен 10 миңдей болгон казан аскери менен болгон алгачкы кагылышта орустар жеңишке жетип, шаардын айланасында позицияларды тоскоолсуз ээлеп алышты.
Казанды курчоо 23-августта башталды. Летопистер көбүртүп жазганы менен, орус аскери абдан көп болгонү шексиз. Алар шаарды толук камап, осадалык бекемделиштерди кура баштады. Айрыкча 150 чакты замбирек турган орус артиллериясынын ролу зор болду. Орус инженерлери миналык подкоп ыкмаларын натыйжалуу колдонушту: 4-сентябрда шаар суусунун булагынын алдындагы казма жардырылып, шаар ичинде оорулар күчөдү; 30-сентябрдагы жардыруу бийик дубалдын бир бөлүгүн кыйратты.
Казандыктардын тайманбас коргонушуна жана бат-баттан чыгылган чабуулдарына карабай, курчоонун тагдыры көптөн белгилүү эле. 2-октябрда экинчи, чечүүчү штурм башталды. Орус кошуундары шаарга кирип, катуу көчө салгылаштары тутанды. Хан сарайындагы мечитте имам Кул Шариф эрдик менен салгылашып курман болду. Казан кулады: эркектердин көбү кырылып, аялдар менен балдар туткунга алынды. Хан Ядегер-Мухаммед колго түшүрүлүп, чөмүлтүлдү.
Казанды алуу Рус мамлекетинин тарыхындагы бурулуш учур болду. Бул окуя Орто Волга аймагын толук кошууга алып келип, Россиянын көп улуттуу империяга айланышындагы алгачкы ири кадам болду. Көп узабай Астрахань (1556) жана Сибир хандыгы (1582) да алынат.
Россия үчүн бул окуя узакка созулган кармаштын аякташын жана чыгыш тарапта кубаттуу держава катары бекемделишин билдирсе, Казан хандыгынын курамындагы татар, чуваш, марий жана башка элдер үчүн Рус мамлекетинин курамында жаңы тарыхый доордун башталышын туюнтту. Тарыхчы Андреас Каппелердин айтымында, так ушул Казанды алуу Россиянын көп улуттуу мамлекет катары тарыхынын башталышы деп саноого негиз берет.
