
Гондофардын күч-кубатынын башатын анын теги менен байланыштыруу керек. Кыязы, ал Аршакиддер Иранындагы эң байыркы, атактуу жана таасирдүү уруулардын бири болгон Сурендер үй-бүлөсүнө таандык болгон. Сурендер жөн гана аристократтар эмес эле: алар Парфия падышасынын такка отуруу аземинде анын башына таажы кийгизүүгө өзгөчө мураскерлик укукка ээ болушкан жана салт боюнча падышалык аскерлерди жетектешкен.

Сурендердин өз падышалыгын түзүүгө карай жолу чоң кризистен башталган. Болжол менен б.з.ч. 129-жылы Парфия империясынын чыгыш чек аралары, өзгөчө гүлдөп турган Дрангиана аймагы, көчмөн элдердин чабуулунан катуу солкулдаган. Негизги коркунуч чыгыш-ирандык сак уруулары — индо-скифтер — жана табышмактуу юэчжилер болгон. Юэчжилердин так келип чыгышы бүгүнкү күнгө чейин окумуштуулар арасында талаш жаратып келет жана алар, болжолдуу түрдө, индоевропалык эл болгон. Бул баскынчылык аймактын тарыхын биротоло өзгөртүп, ошондон кийин ага жаңы ат — Сакастан, башкача айтканда «сактардын жери» деген ат бекитилген.
Б.з.ч. 124-жылдан 88-жылга чейин бийлик кылган Парфия падышасы Митридат II Сакастанда сактарга оор сокку ура алган. Аймактагы көзөмөлдү сактоо үчүн ал бул жерге өз наместниктерин — сатраптарын дайындаган. Алардын бири, болжол боюнча, Танлис Мардат болгон. Дал ушул башкаруу түзүмү Гондофардын көтөрүлүшүнө чейин иштеп турган. Бирок көчмөндөрдүн тынымсыз кысымы Парфия сарайын радикалдуу чара көрүүгө мажбур кылган: бүт Сакастанды башкаруу күчтүү Сурендер үй-бүлөсүнө өткөрүлүп берилген. Бул стратегия күтүлгөндөн да ийгиликтүү болгон. Сурендер империянын чек арасын индо-скифтердин жортуулдарынан мыкты коргоп гана тим болбостон, өздөрү да ири чабуулга өтүшкөн. Алар душмандын аймактарына кирип, Арахозия менен Пенджабдын жерлерин кошуп алышкан. Дал ушул басып алуулар кийинчерээк көз карандысыз Индо-Парфия падышалыгынын түптөлүшүнө негиз болгон.

Гондофардын жылдызы болжол менен биздин замандын 19 же 20-жылы жанган. Такка отургандан кийин ал тайманбас жана буга чейин болуп көрбөгөн чечим кабыл алган — Парфия империясынан толук көз карандысыздыгын жарыялаган. Өзүнүн жаңы статусун бекемдөө үчүн падыша Дрангианада өз атынан монета чыгара баштаган. Ирандык ысымдар грек тилиндеги жана жергиликтүү кхароштхи жазуусундагы тексттер менен катар түшүрүлгөн бул монеталарда Гондофар өзүн сыймыктануу менен грекче «автократор» — өз алдынча бийлик жүргүзгөн өкүмдар — деп атаган.
Анын башкаруусунун так хронологиясы көп убакыт бою илимий талаштардын предмети болуп келген. Мурда Гондофар кыйла кийинки мезгилде жашаган деп эсептелчү. Бирок бардык күмөндөрдү уникалдуу археологиялык табылга — Тахт-и-Бахиден табылган аскага чегилген жазуу — жойгон. Бул жер азыркы Пакистандын Мардан шаарынын аймагында жайгашкан. Биздин замандын 46-жылы жазылган бул жазуу Гондофардын башкаруусунун эсептелиши дал биздин замандын 20-жылынан башталганын талашсыз көрсөткөн. Эрнст Херцфельд бул маалыматтарды талдап, Гондофардын династиясы бийликке келген Сурендер үй-бүлөсү болгон деген пикирди биротоло бекемдеген.
Гондофар Iнин башкаруусу чоң геосаясий ийгиликтер менен коштолгон. Ал скиф башкаруучусу Аздан Кабул өрөөнүн, Синдди жана Пенджабды тартып алган. Кызыгы, бул басып алуулар кылдат дипломатия менен айкалышкан: Аздын көптөгөн вассалдары күчтөнүп келе жаткан парфиялык башкаруучунун тарабына өз ыктыяры менен өткөн. Гондофардын мамлекети аймагы жагынан эбегейсиз болуп, кеңири жерлерге тараган. Ал өзүнүн борбору катары Пенджабда, азыркы Исламабаддын батыш тарабында жайгашкан атактуу гандхаралык Таксила шаарын тандаган. Бул ири саясий түзүлүш анчейин туруктуу болбой, аны түзгөн падыша каза болгондон көп өтпөй ыдырап кеткенине карабастан, Таксиланын падышасы тууралуу даңк Азиянын чегинен алыска тараган.

Таң калычтуусу, бул кубаттуу чыгыш өкүмдары батыш христиан салтында өлбөстүккө жеткен. Анын ысымынын тилдик өзгөрүшү күтүүсүз натыйжа берген. Армян тилиндеги Гастафар деген форма европалык тилдерде акырындап өзгөрүп, Гасбар, Гаспас, Каспус жана акыры баарына тааныш Каспар деген атка айланган. Айрым изилдөөчүлөр дал Гондофар «Гасбар — казначей жана Персиянын падышасы» деген образдын прототиби болгон деп эсептешет. Ал христиан салтында наристе Иса Машаякка белек алып келген үч библиялык даанышмандын бири катары белгилүү. Апокрифтик тексттер менен болгон ушул туруктуу байланыштын аркасында Гаспар деген ысым Батыш Европанын маданиятында кеңири тараган эркек ысымы катары түбөлүк орун алган.
Бирок Гондофардын алгачкы христианчылык менен байланышы муну менен эле бүтпөйт. Падыша атактуу апокрифтик «Фоманын иштери» чыгармасында борбордук орунду ээлеп, анда Гуднафар деген ысым менен сүрөттөлөт. Уламыш боюнча, Иса Машаяк айкаш жыгачка кадалгандан кийин — бул окуя болжол менен биздин замандын 30-жылына даталанат — ыйык апостол Фома Индияга насаат айтууга жөнөп, түз эле падыша Гундафардын борбор шаары Таксиладагы сарайына жеткирилген. Ал мезгилдеги пали тилиндеги тексттерде шаар Таккасила деп аталып, бул ат санскрит тилиндеги Такша-шиладан келип чыккан.

Таксилага жана анын башкаруучусуна христиандар гана эмес, байыркы философтор да кызыгуу көрсөтүшкөн. Филостраттын «Тианалык Аполлонийдин өмүрү» аттуу эмгегине ылайык, бул атактуу ойчул биздин замандын 43–44-жылдары Гондофардын борбор шаарына барган. Филострат падышанын Фраот деген парфиялык ысымды да алып жүргөнүн белгилейт.



