Харундун тарыхы Ирандагы Рей шаарында, терең аңдар менен курчалган күчтүү цитаделде башталат. Анын так төрөлгөн күнү тууралуу тарыхчылар кылымдар бою талашып келишет: айрымдары 763-жылдын 17-мартын, башкалары 766-жылдын 16-февралын аташат. Азыркы чыгыш таануучулар — Хью Кеннеди жана К. Э. Босуорт сыяктуулар — 766-жыл деген версияга көбүрөөк ыкташат, ал эми советтик тарыхнаама салттуу түрдө эртерээк датаны карманган. Анын атасы халиф аль-Махди, ал эми апасы — легендарлуу Хайзуран, йемендик күң болуп жүрүп, кийин мыйзамдуу жубайына жана империянын иш жүзүндөгү тең башкаруучусуна айланган аял эле. Харун Рей шаарын дайыма жылуу сезим менен эскерген, бирок анын чыныгы бешиги Багдад болду.
Бала болгону үч жашка толгондо, үй-бүлө Тигр дарыясынын жээгиндеги кооз сарайга көчүп барган. Ханзааданын тарбиясы фундаменталдуу болгон: беш жашынан он беш жашына чейин ал ислам укугун, философияны, ислам тарыхын жана Куранды чечмелөөнүн татаал ыкмаларын доордун эң мыкты аалымдарынын, анын ичинде тилчи аль-Кисаи сыяктуу устаттардын жетекчилиги астында үйрөнгөн. Бирок анын өмүрүндөгү эң маанилүү фигура Бармакиддер тукумунан чыккан Яхья ибн Халид болду. Харун өз насаатчысына ушунчалык ишенгендиктен, аны «атам» деп атаган жана он үч жашында ага чексиз ыйгарым укуктар менен жеке катчысынын кызматын тапшырган.
Жашы жете электе эле Харун согуштун отуна ташталды. 780 жана 782-жылдары ал Аббасиддердин негизги душманы болгон Византияга каршы жортуулдарды номиналдуу түрдө жетектеди. Чыныгы жетекчилик тажрыйбалуу колбашчылар тарабынан жүргүзүлгөнүнө карабастан, ханзааданын аскерлер арасында болушу жоокерлерди шыктандырып турган. Экинчи жортуул учурунда мусулмандар чечүүчү жеңишке жетишип, Аббасиддердин тарыхында биринчи жолу Босфор кысыгына чейин жетип, Константинополго өз тынчтык шарттарын таңуулашкан.
Дал ушул жеңиш үчүн аль-Махди уулуна «ар-Рашид» («Туура жолдо жүргөн», «Такыбаа») деген ардактуу лакабды ыйгарган. Ошол эле мезгилде Харун агасы аль-Хадиден кийин тактыга экинчи мураскер болуп дайындалып, башкаруусуна кеңири аймактар берилген: Египет, Сирия, Армения, Азербайжан жана Тунис. Чынында болсо, анын артында дайыма Яхья Бармакид турган, анын саясий салмагы күн өткөн сайын өсүп турган. Айрым версияларга ылайык, Хайзуран менен Яхья аль-Махдини Харунду жалгыз мураскер кылууга көндүрүүгө аракет кылышкан, бирок 785-жылы халифтин өлүмү бул пландарды үзгүлтүккө учуратып, империяны аль-Хадинин кыска жана толкундуу башкаруусунун босогосунда калтырган.
Харун ар-Рашиддин такка отурушу 786-жылдын сентябрынын ортосуна туура келет (булактар 14-, 15- же 17-сентябрь деп ар кандай даталарды көрсөтүшөт). Бул окуя улуу тарыхчы аль-Масуди «Бакыттуу кылым» деп атаган доордун башталышы болду. Атлантика океанынан Индияга чейин созулган бул башкарууну Харун өзүнүн «атасы» Яхьяга визирлик кызматты тапшыруу менен баштаган.
Башкаруусунун алгачкы жылдарында Харун бийликти күчтүү тандем менен бөлүштү: апасы Хайзуран (ал 789-жылы каза болгонго чейин иш жүзүндө башкарган) жана Бармакиддердин үй-бүлөсү менен. Бул мезгил укмуштай даңкка толо болгон: Багдад илимдин жана сооданын дүйнөлүк борборуна айланып, ислам маданиятынын туу чокусуна жеткен. Бирок гүлдөп-өнүгүүнүн бул көрүнүшүнүн артында саясий туруксуздук жашырынган. Империяны көтөрүлүштөр солкулдатып турду: Египетте ашкере оор салыктарга каршы баш аламандыктар чыккан; Сирияда, Индияда жана Йемендe социалдык жана диний козголоңдор тутанган; Магриб менен аль-Андалус Харунга чейин эле жоготулган, ал эми анын башкаруусунда халифаттан иш жүзүндө Ифрикия (азыркы Тунис) бөлүнүп чыгып, ал жерде жыл сайын салык төлөп турууга гана макул болгон Аглабиддер династиясы орногон.
Ички көйгөйлөргө карабастан, Харун «ыйман үчүн жоокер» бойдон калган. Ал 803, 804 жана 806-жылдары Анатолияга ири баскынчы жортуулдарды жеке өзү жетектеп, Византияны титиреткен.
Харун ар-Рашиддин маданияттагы образы — дүйнөлүк адабияттагы өзүнчө бир бөлүм. Соодагердин кийимин кийип алып, Багдаддын түнкү көчөлөрүн кыдырып, карапайым элдин муктаждыктарын билүүгө аракет кылган халиф тууралуу уламыштар аны «Миң бир түн» жыйнагында түбөлүккө калтырган. Тарыхый жактан тастыкталган факт — анын франктар императору Карл Улуу менен кат алышканы жана ага Абуль-Аббас аттуу өзгөчө ак пилди белекке жөнөткөнү, бул Европада чоң сенсация жараткан.
Бирок анын өмүрүнүн аягы жомоктон алыс болгон. 803-жылы толук аныкталбаган себептерден улам Харун Бармакиддерге каршы капысынан каарын төгүп, өзүнүн ишенимдүү кеңешчилерин жана досторун кызматтан четтеткен. Улуу халифтин өзү 809-жылдын 24-мартында, козголоңчу Рафи ибн Лейсге каршы аскердик жортуул учурунда, Тус шаарында каза болгон. Анын өлүмү менен Аббасид халифаты биротоло өзүнүн биримдигин жоготту: империя анын уулдары аль-Амин менен аль-Мамундун ортосундагы жарандык согуштун туңгуюгуна кирип, бул бир кезде улуу державанын узакка созулган кыйроосунун башталышы болуп калды.
