Генрих 1553-жылы По шаарында, чоң атасынын сарайында төрөлгөн. Легенда боюнча, төрөлгөндө анын эрдин сарымсак менен сүртүп, андан соң шарап менен чайкашкан — бул аны оорулардан сактайт деп ишенишкен. Анын апасы Жанна д’Альбре, катуу ишенген кальвинист болгондуктан, уулун протестанттык рухта тарбиялаган, бирок ошол эле учурда аны католик салты боюнча чөмүлтүшкөн.
1561-жылдан тарта Генрих француз сарайында жашаган. Ал жерде ата-энесинин диний көз караштарындагы карама-каршылык аны да кыйын абалга калтырган. Биринчи Диний согуш маалында ал Рене Французскаянын сарайында жашап, ал жер диний нейтралитеттин очогу болгон.
Атасы каза болгондон кийин Генрих Франция менен Наварранын ортосундагы тынчтык кепилдиги катары француз сарайында калган.
1568-жылы ал өзүнүн алгачкы согушуна Үчүнчү Диний согушка катышкан, атактуу адмирал Гаспар де Колиньинин кол алдында согушкан.
1572-жылы энеси каза болгондон кийин Генрих Наварра падышасы болуп калган. Ошол эле жылы ал падыша Карл IXнин карындашы Маргарита Валуага үйлөнгөн. Үйлөнүү тою 18-август 1572-жылы өткөн жана аны Екатерина Медичи саясий максатта уюштурган чындыгында бул капкан болгон.
Бир нече күндөн кийин, 1572-жылдын 24-августунда, Парижде протестанттарды кыргынга учураткан Варфоломей түнү башталган.
Генрих өлүмдөн өзүнүн падышалык даражасынын жана католицизмди формалдуу кабыл алгандыгынын аркасында гана кутулган.
Ал үч жыл бою француз сарайында туткун сыяктуу жашаган жана ошол учурда падышанын иниси Франсиск Алансонский менен жакындашкан.
1576-жылы ал качып чыгып, протестант тарапкерлерине кошулуп, кайрадан протестант динине өттү.
1584-жылы герцог Анжуйский Франсуа каза болгондон кийин, Генрих Наваррский Людовик IX династиясынын түз мураскери катары Франциянын мыйзамдуу так мураскери болуп калган.
Бирок падыша Генрих III, Гиздердин үй-бүлөсүнүн басымы алдында протестанттарды мыйзамдан тышкаркы деп жарыялап, Үч Генрихтин согушун баштаган.
Генрих Наваррский бул согушта өзүнүн аскердик таланты менен даңкталган. 1587-жылы ал падышалык армияны Кутра салгылашында талкалаган. 1588-жылы Генрих де Гиз өлтүрүлгөндөн кийин ал падыша Генрих III менен элдешкен, жана 1589-жылдын 30-апрелинде экөө союз түзүшкөн.
1589-жылдын 2-августунда, Генрих III фанат монах Жак Клеман тарабынан өлтүрүлгөндөн кийин, Генрих Наваррский Франциянын падышасы Генрих IV деп жарыяланган.
Бирок Франциянын үчтөн эки бөлүгү жана Католиктик лига протестант падышасын таануудан баш тарткан.
Генрих башында Парижди курчоону токтотууга аргасыз болгон, бирок Арк-ла-Батайдагы (1589-ж. 29-сент.) жана Иври-ла-Батайдагы (1590-ж. 14-март) улуу жеңиштер Франциядагы абалды анын пайдасына өзгөрткөн. Иври салгылашында ал жоокерлерди өзү жетектеп чабуулга алып чыккан.
Бирок согуштун чарчоосу жана акчанын тартыштыгы аны саясий чечимге түрткөн.
1593-жылдын 25-июлунда ал католик динине өткөнүн Сен-Дени базиликасында расмий жарыялаган. Бул окуяга байланыштуу анын атактуу сөзү айтылган: «Париж — бул мессага арзыйт» («Paris vaut bien une messe»).
1594-жылдын 27-февралында Генрих Шартр соборунда таажы кийип (салттуу Реймс ордуна), 22-мартта Парижге салтанаттуу түрдө кирген. 1595-жылдын 17-сентябрында Папа Климент VIII аны күнөөлөрүнөн бошоткон, ошону менен католик ак сөөктөр акырындап ага баш ийишкен.
1595-жылы Генрих IV Испанияга расмий түрдө согуш жарыялаган, анткени ал Католиктик лиганы колдогон. Бирок көп узабай Бретань толук моюн сунуп, падыша тынчтык орнотууга киришкен. 1598-жылдын 30-апрелинде ал атактуу Нант эдиктин чыгарган.
Бул документ Франциядагы гугеноттордун диний эркиндигин калыбына келтирип, аларга мамлекеттик кызматтарды ээлөөгө жана айрым шаарларды бекемдөө укугун берген.
Ал Диний согуштардын жыйырма жылдык кандуу доорун токтоткон.
Кийин, 1598-жылдын 2-майында, Испания менен Вервен тынчтык келишимине кол коюлуп, Франция акыры тынчтыкка жеткен.
Жылдар бою уланып келген кыйроолордон кийин Генрих IV өлкөнү кайра тикелөөгө киришкен. Ага акылдуу кеңешчилери герцог Сюлли жана экономист Бартелеми де Лаффема чоң жардам беришкен.
Эл аны “Жакшы падыша Анри” (le bon roi Henri) деп атаган. Анын урааны: “Чөп жана айдоо — Франциянын эки энелери.”
Генрих: “Ар бир француз жекшемби күнү казанда тоок бышыра алсын!” — деп айткан (бул анын эл жыргалчылыгын көздөгөн символдук сөзү болуп калган). Анын башкаруусунда Гобелен мануфактурасы түзүлүп, жибек өндүрүшү өнүгүп, Бриар каналы, Франциядагы биринчи соода каналы казылган.
1607-жылы Генрих өзүнүн жеке феодалдык аймактарын — Наварра жана Беарн падышалыктарын Франциянын мамлекеттик аймагына расмий кошкон. Бул окуя өлкөнүн территориялык биримдигин аяктаган учур болуп саналат. Ошондой эле ал Луврдун Улуу галереясын, Париждеги Королдук аянтты (азыркы Вогез аянты) курдурган.
Генрих жаңы дүйнөнү изилдөөнү колдоп, Самюэль де Шамплендин экспедициясына каржылык жардам берип, ал кийин Канададагы француз колониясынын негиздөөчүсү болгон.
Маргарита Валуа менен никесинен мыйзамдуу мураскери болбогондуктан, Генрих 1599-жылы ажырашкан. 1600-жылдын декабрында ал Мария Медичиге үйлөнүп, 1601-жылы алардын уулу Людовик (кийин — Людовик XIII) төрөлгөн, бул Бурбон династиясынын туруктуулугун камсыздаган.
Анын падышалыгынын акыркы жылдары Габсбургдар менен чыңалуу жана бир нече ирет жасалган өлтүрүүгө аракеттер менен өттү (аны өлтүрүүгө кеминде 19 жолу аракет жасалган).
1610-жылдын 14-майында, Париждин Рю-де-ля-Ферронри көчөсүндө, католик фанаты Франсуа Равальяк анын арабасына секирип кирип, эки жолу бычак менен сайган. Бир сокку өпкөнү, экинчиси аортаны жаралап, падыша ошол эле замат Лувр сарайында көз жумган.
Анын ордуна сегиз жаштагы уулу Людовик XIII падыша болуп, регенттикти анын энеси Мария Медичи аткарган. Генрих IV элдин эсинде Францияны бириктирген, тынчтык орноткон жана эл жыргалчылыгын көздөгөн “жакшы падыша” катары калган.
