Анын тарыхы Аргеаддар династиясынын терең тамырларынан башталат. Байыркы уламыштар бул тукумдун келип чыгышын Гераклдын өзүнө чейин жеткирген.
Уламыштар боюнча, Филипптин ата-бабаларынын бири — Гераклдын тогузунчу же он биринчи муундагы урпагы Каран же Пердикка — Аргостун Пелопоннесинен түндүктөгү катаал аймактарга көчүп келип, ошол жерде Македония мамлекеттүүлүгүнүн пайдубалын түптөгөн.
Тарыхнаамада бул династияны Аргос менен болгон байланышын баса белгилөө үчүн Темениддер деп да аташат.
Филипптин атасы Аминта III б.з.ч. 394 же 393-жылы такка отуруп, узакка созулган династиялык талаштардан жеңүүчү болуп чыккан.
Анын Эвридика I менен түзгөн никеси Македонияга үч уул берген: Александр, Пердикка жана Филипптин өзүн.
Эвридиканын теги Линкестида башкаруучулары же атүгүл иллириялык уруулар менен байланыштуу деп эсептелет.
Б.з.ч. 383 же 382-жылы Пеллада төрөлгөн Филипп жаш кезинен эле Македония аристократиясынын чөйрөсүндө тарбияланган.
Анын балалыгы классикалык билим берүү менен коштолгон: ат минүү, курал колдонуу, Гомер эпосторун үйрөнүү, спорт жана аңчылык — мунун баары болочок падышанын мүнөзүн калыптандырган.
Бирок анын билиминин эң маанилүү бөлүгү мекенинен алыс жерде өткөн.
Б.з.ч. 368-жылы, Фивы өз күчүнүн туу чокусунда турган кезде, жаш Филипп ал жакка барымта катары жөнөтүлгөн.
Фивалык кол башчы Паммендин үйүндө өткөргөн үч жылы — айрым версиялар боюнча ал Эпаминонддун өзүнүн чөйрөсүндө болгон — Филипп үчүн мамлекеттик башкаруунун чыныгы академиясына айланган.
Ал грек маданиятын жөн гана байкабастан, полистик түзүлүштү кылдат изилдеп, андан да маанилүүсү — ошол кездеги эң алдыңкы аскердик тактиканын майда-чүйдөсүнө чейин үйрөнгөн.
Дал ошол жерде ал «кыйшык саптын» күчүн жана жөө аскер менен атчан аскерлердин тыгыз өз ара аракеттенүүсүнүн маанисин түшүнгөн.
Кийин бул принциптер жеңилгис Македония фалангасынын негизи болуп калган.
Плутарх аны бекеринен «Эпаминонддун ынталуу жолдоочусу» деп атаган эмес.
Фивыда алган тажрыйба кийин Филиппке дүйнөнүн саясий картасын кайра түзүүгө мүмкүнчүлүк берген куралга айланган.
Б.з.ч. 365-жылы мекенине кайтып келгенден кийин Филипп агасы, падыша Пердикка IIIнүн ишенимдүү жардамчысы болуп кызмат кылган.
Ага аймактардын бири — болжол менен Амфакситида — башкарууга берилген.
Ал жерде Филипп пеондор менен фракиялыктардын чабуулдарынан чек араларды коргоп, кол башчылык жөндөмүн практика жүзүндө өркүндөтө баштаган.
Дал ушул жерде ал кийин өзүнүн негизги таянычына айлана турган жеке армиясын түзө баштаган.
Б.з.ч. 360 же 359-жылы кырсык болгон: Пердикка III иллириялыктар менен болгон чоң салгылашууда каза болуп, өлкө толук башаламандыкка түшкөн.
Тактыга каза болгон падышанын жаш уулу Аминта IV талапкер болгон.
Бирок Македонияга бардык тараптан душмандар коркунуч туудуруп турган: иллириялыктар, пеондор жана Афина колдогон тактыга талапкерлер Аргей менен Павсаний.
Ушундай оор учурда элдик жыйын өлкөгө күчтүү жетекчи керек экенин түшүнүп, бийликти Филиппке тапшырган.
Башында ал Аминтанын камкорчусу катары аракет кылган, бирок көп өтпөй жагдайлардын жана элдин басымы астында толук кандуу падыша деп жарыяланган.
Анын болжол менен 24 жылга созулган башкаруусу укмуштай дипломатиялык оюн менен башталган.
Филипп өзгөчө ийкемдүүлүк көрсөткөн.
Ал пеондор менен фракиялыктарды пара берип нейтралдаштырган.
Афинага Амфиполду кайтарып берүүнү убада кылып, аны убактылуу тынчтандырган.
Ошондой эле коркунучтуу иллириялык падыша Бардил менен тынчтык келишимин түзүп, аны тууганы Аудата менен нике аркылуу бекемдеген.
Ички коркунучтарды нейтралдаштырып жана тактыга талапкер Аргейдин жалданма аскерлерин талкалагандан кийин Филипп армияны толугу менен реформалоого киришкен.
Б.з.ч. 358-жылы эле жаңыланган Македония армиясы — 10 миң жөө аскер жана 600 атчан жоокер — иллириялыктарга каршы чабуулга өткөн.
Лихнид көлүнүн жанындагы чечүүчү салгылашууда Филипптин тактикалык генийи Бардилдин толук жеңилишине алып келген.
Душмандын 7 миң жоокери каза болуп, Македония жерлери иллириялыктардан тазаланган.
Бул жаңы доордун башталышы болгон.
Кийинки кадам чыгышка карай экспансия болгон.
Б.з.ч. 357-жылы Филипп стратегиялык мааниси өтө чоң болгон Амфиполду курчоого алган.
Ал афиналыктарга шаарды аларга өткөрүп берерин убада кылып, алардын кийлигишпөөсүнө жетишкен.
Бирок чепти алып, андан кийин Пиднаны басып алгандан соң бул аймактарды жөн гана Македонияга кошуп алган.
Ачууланган Афина согуш жарыялаган, бирок Филипп бир кадам алдыда болчу.
Б.з.ч. 356-жылы ал Крениды басып алып, шаарды Филиппы деп өзгөрткөн.
Бул аймактагы алтын кендер падышага жылына болжол менен 1000 талант киреше бере баштаган.
Бул каражат армияны кармоого гана эмес, пара берүүнү да саясий инструмент катары кеңири пайдаланууга мүмкүндүк берген.
Филиппке каршы биринчи антимакедониялык союз түзүлгөн. Ага Граб II, Ликкей, Кетрипор жана Афина кирген.
Бирок Филипп алдын ала аракеттенген: анын кол башчысы Парменион иллириялыктарды талкалап жатканда, падыша өзү фракиялыктар менен пеондорду баш ийдирген.
Б.з.ч. 355–354-жылдардагы Мефона курчоосу Филипп үчүн жеке чоң сыноо болгон.
Дал ошол жерде душмандын жебеси анын оң көзүнөн ажыраткан.
Бирок бул жараат падышанын чечкиндүүлүгүн гана күчөткөн.
Шаар толугу менен жок кылынып, Фермей булуңунун жээгиндеги Македониянын көзөмөлү толук бекемделген.
Көп өтпөй Филипп Фессалияга көңүл бурган.
Ал жерде жарандык согуш жана Үчүнчү Ыйык согуш жүрүп жаткан.
Фокидалык стратег Ономархка каршы биринчи өнөктүк Филипп үчүн жеңилүү жана артка чегинүү менен аяктаган.
Ономарх таш ыргытуучу машиналарды колдонуп, македониялыктарды жеңген.
Бирок Филипп өч алуу үчүн кайра келген.
Б.з.ч. 353 же 352-жылы Крокус талаасында ошол доордун эң ири салгылашууларынын бири болгон.
Атчан аскерлердеги чоң артыкчылыктын жардамы менен Филипп фокидалыктарды толугу менен талкалаган.
Ономархтын сөөгү айкаш жыгачка кадалган.
Филипп Фессалия союзунун өмүр бою архонту деп жарыяланып, Грециядагы эң мыкты атчан аскерлерди өз карамагына алган.
Кийинки жылдар Фракия менен Эпирдеги таасирин күчөтүүгө арналган.
Филипп фракиялык падышалар Керсоблепт менен Амадокту чебер манипуляциялап, айрымдарын алсыратса, башкаларын күчөткөн.
Эпирде ал протекторат орнотуп, Аррибаны өзүнө көз каранды башкаруучуга айландырган.
Кийин Олимпиаданын иниси Александр Молосту такка отургузууга даярдык көргөн.
Б.з.ч. 349-жылы Филипп тактыга атаандаштарын баш калкалап жүргөн Олинф жана Халкидика союзу менен эсептешүүнү чечкен.
Афинадагы Демосфендин жалындуу сөздөрүнө жана гректердин Олинфка жардам берүү аракеттерине карабастан, Филипп Халкидикадагы шаарларды биринин артынан бирин басып алган.
Б.з.ч. 348-жылы чыккынчылыктан жана курчоодон кийин Олинф кулаган.
Шаар толугу менен талкаланып, анын тургундары кулчулукка сатылган.
Филипп Түндүк Элладанын чексиз кожоюнуна айланган.
Бул этаптын кульминациясы б.з.ч. 346-жылдагы Филократ тынчтыгы болгон.
Узак согуштан чарчаган жана Македония падышасынын убадаларына ишенип калган Афина сүйлөшүүлөргө барууга мажбур болгон.
Элчиликке Филократ, Эсхин жана Демосфен сыяктуу белгилүү саясатчылар кирген.
Филипп аларды өзгөчө салтанат жана сылыктык менен кабыл алып, ошол эле учурда Фракияда Керсоблепттин калган аймактарын басып алууну уланткан.
Акыры тынчтык Филипптин шарттары менен түзүлгөн.
Ал Амфипол жана Фракия жээгин кошкондо басып алган бардык аймактарын сактап калган.
Афина иш жүзүндө анын үстөмдүгүн таанууга мажбур болгон.
Бул келишим Македониянын бүткүл Грецияга үстөмдүк кылуу босогосуна келүүсү менен аяктаган чоң саясий драманын биринчи бөлүгүн жыйынтыктаган.
Б.з.ч. 346-жылдагы Филократ тынчтыгы Филипп IIнин экспансиясын токтоткон эмес.
Тескерисинче, ал Элладанын ичине чечүүчү кириш үчүн шарт түзгөн.
Жаңы саясий чындыктын биринчи курмандыгы Фокида болгон.
Афинанын колдоосунан ажыраган фокидалыктар Македониянын күчү менен жалгыз калган.
Кол башчы Фалек абалдын үмүтсүз экенин түшүнүп, өзүнүн 8 миң жалданма жоокери менен эркин кетүү укугун алып, Фермопиланы согушсуз өткөрүп берген.
Бул Филиппке Орто Грецияга салтанаттуу кирүүгө мүмкүнчүлүк берген.
Ал бул жерде тартип орнотуп гана тим болбостон, өтө маанилүү саясий кадам жасаган — Дельфий амфиктиониясында фокидалыктарга таандык эки добушка ээ болгон.
Ошондон тартып Македония падышасы гректердин ыйык иштеринде расмий түрдө жогорку арбитрге айланган.
Бул анын келечектеги үстөмдүгүнүн укуктук пайдубалын түзгөн.
Б.з.ч. 345–343-жылдар чек ара аймактарындагы бийликти бекемдөөгө арналган.
Филипп иллириялык ардией уруусуна каршы катаал жортуул жүргүзгөн.
Катуу кагылышууларда ал дагы бир жолу оор жарадар болуп, бул жолу балтыры же жака сөөгү жабыркаган.
Душмандын жерлерин талап-тоноп, чоң олжо алганына карабастан, Филипп Адриатика жээгиндеги татаал аймактарды аннексиялоого аракет кылган эмес.
Анын ордуна падыша Плеврат менен пайдалуу тынчтык келишимин түзгөн.
Ошол эле учурда ал Фессалиядагы каршылыкты биротоло жоюп, Ларисадан акыркы тиран Симди кууп чыккан.
Натыйжада аймак Македониянын ишенимдүү тылына айланган.
Б.з.ч. 342-жылы Филипптин көңүлү түндүк-батышка бурулган.
Династиялык байланыштарды пайдаланып, ал Эпирде иш жүзүндө мамлекеттик төңкөрүш жасаган.
Аррибаны бийликтен алып, аялы Олимпиаданын иниси Александр Молосту такка отургузган.
Өзүнүн протежесинин позициясын бекемдеп, ошол эле учурда Афинанын аймактагы таасирин алсыратуу үчүн Филипп кассопейлерге каршы жазалоочу жортуул жүргүзгөн.
Алардын үч шаарын талкалап, жерлерин Эпирге өткөрүп берген.
Корккон Амбракия Афина жана Коринф аскерлерин жардамга чакырып, Филиппти убактылуу артка чегинүүгө мажбур кылган.
Бирок анын негизги максаты ишке ашкан: Эпир Македониянын ишенимдүү вассалына айланып, Афинанын аймактагы союздаштары обочодо калган.
Ошол эле мезгилде, б.з.ч. 342–341-жылдары, Филипп фракиялык падыша Керсоблептке акыркы сокку урган.
Аны кууп чыгып, жерлерин толугу менен өз мамлекетине кошуп алган.
Б.з.ч. 340-жылга карата Македония стратегиялык кысыктарга жакын келген.
Афинанын дан ташуу жолдорун кесип салууну көздөгөн Филипп Перинфти курчоого алган.
Бул курчоо антика инженериясынын чыныгы шедеврине айланган.
Македониялыктар бийиктиги 37 метрге жеткен курчоо мунараларын колдонуп, шаарды катапульталар менен тынымсыз аткылашкан.
Бирок тик аскалуу тумшукта жайгашкан Перинф өтө өжөр коргонгон.
Абалды Персиянын кийлигишүүсү дагы татаалдаштырган.
Македониянын күчүнүн өсүшүнөн тынчсызданган падыша Артаксеркс III өзүнүн сатраптарына шаарга акча жана жалданма аскерлер менен чоң жардам берүүнү буйруган.
Перинфти чабуул менен ала албаган Филипп аскерлерин бөлүп, Византийди да курчоого алган.
Бирок бул жерде да ийгилик болбой калган.
Грек полистеринин коалициясы жана Фокион жетектеген Афина флоту македониялыктарды курчоону токтотууга мажбур кылган.
Кысыктардагы ийгиликсиздиктен кийин армиянын кадыр-баркын көтөрүп, казынаны толтуруу үчүн б.з.ч. 339-жылдын башында Филипп скифтердин жерине тайманбас жортуул жасаган.
Скиф падышасы Атей менен болгон дипломатиялык оюн тез арада ачык согушка айланган.
Чечүүчү салгылашууда — болжол менен Томы шаарынын жанында — тартиптүү Македония жөө аскерлери саны жагынан артык болгон скиф атчан аскерлерин талкалаган.
Токсон жаштагы Атей салгылашта каза болгон.
Филипп эбегейсиз олжо алган: 20 миң асыл тукум бээ жана дагы 20 миң аял менен бала.
Бирок жеңиштүү кайтуу дээрлик кырсык менен аяктаган.
Стримон өрөөнүндө Македония армиясына трибалл уруусу күтүүсүз кол салган.
Кандуу салгылашта Филипптин санына сариса тийген.
Сокку ушунчалык күчтүү болгондуктан, найза анын бутун тешип өтүп, атын да өлтүргөн.
Падышасы өлдү деп ойлогон македониялыктар артка чегинип, скифтерден алган олжосунун көбүн жоготушкан.
Бирок жарадар падышаны сактап калышкан.
Жараатынан араң айыккан Филипп б.з.ч. 339-жылдын аягында кайрадан грек иштерине аралашкан.
Дельфий амфиктиониясынын стратеги болуп дайындалгандан кийин Амфисага каршы согуш баштаган.
Тосулган Фермопиланы айланып өтүп, чебер маневр менен Фокидадагы Элатеяны басып алган.
Бул Афинада дүрбөлөң жараткан.
Демосфен дээрлик мүмкүн эмес ишти аткарып, Афинанын байыркы душманы Фивыны Македонияга каршы союзга кошкон.
Союздаштар тоо өткөөлдөрүн тосуп, Филипп бир канча убакыт Беотияга өтө алган эмес.
Ошондо ал айла колдонгон.
«Фракияда көтөрүлүш башталды» деген шылтоо менен артка чегинип жаткандай түр көрсөтүп, гректердин колуна атайын жасалма кат түшүргөн.
Союздаштардын сактыгы азайганда македониялыктар түнкү жүрүш жасап, Амфисаны басып алып, Фивыга жол ачышкан.
Б.з.ч. 338-жылдын августунда болгон Херонея салгылашуусу классикалык Грециянын көз карандысыздыгынын акыркы чоң аккордуна айланган.
Талаада ар бири болжол менен 30 миң жоокерден турган эки армия беттешкен.
Оң канатты башкарган Филипп жалган артка чегинүү тактикасын колдонуп, афиналыктарды пайдалуу позицияларынан чыгарып кеткен.
Гректердин саптарында пайда болгон боштукка жаш Александр башкарган сол канаттагы оор атчан аскерлер сокку урган.
Македониялык атчандар атактуу фивалык «Ыйык отрядды» толугу менен жок кылышкан.
Андан кийин гректердин бүт линиясы кыйраган.
Миң афиналык каза болуп, эки миңи туткунга түшкөн.
Уламыш боюнча, салгылашуудан кийин Филипп мас абалында туткундарды мазактаган.
Ошондо афиналык Демад аны Гомердин Терсити менен салыштырып, уяткарган.
Эсине келген жана чечендин тайманбастыгына суктанган Филипп афиналыктарды кун төлөтпөстөн бошоткон.
Согуштун жыйынтыгы Демад тынчтыгы менен чыгарылган.
Афинага карата Филипп күтүлбөгөн жумшактык көрсөткөн.
Шаар автономиясын сактап калган, талаштуу Оропту алган жана туткундары кайтарылган.
Ыраазы болгон афиналыктар Филиппке айкел орнотуп, жарандык беришкен.
Ал эми Фивы жеңүүчүнүн каарына толук кабылган.
Анын Беотиядагы гегемониясы жок кылынып, акрополунда — Кадмеяда — Македония гарнизону жайгаштырылган.
Филипп Элладаны багындыруусун б.з.ч. 338–337-жылдардагы Пелопоннес жортуулу менен аяктаган.
Мегарадан Коринфке чейинки бардык шаарлар багынып беришкен.
Македониянын лидерлигин таануудан баш тарткан жалгыз күч Спарта болгон.
Филипп Лаконияны оор курчоого алууга убакыт короткон эмес.
Анын ордуна Спартанын жерлерин системалуу түрдө талкалап, чек ара аймактарын өзүнүн союздаштарына — Аргос, Мессения жана Мегалополго өткөрүп берген.
Ошентип, Спарта экинчи даражадагы полиске чейин түшүрүлгөн.
Филипп II болсо бүткүл Грециянын талашсыз жана жалгыз саясий арбитрине айланып, Коринф союзун түзүүгө жана Азияга болочок жортуулга жол ачкан.
Жаңы күчтөрдүн балансын биротоло бекемдөө үчүн Филипп Коринфте бардык грек полистеринин өкүлдөрүнүн съездин уюштурган.
Б.з.ч. 338-жылдын аягында байыркы шаарга дээрлик бүткүл Грециядан элчилер келген.
Бир гана Спарта чакырууну четке кагып, сунушталган тынчтыкты «кулчулуктун башка түрү» деп атаган.
Конгрессте «Жалпы тынчтык» — Койне Эйрене жарыяланган.
Анын максаты кылымдарга созулган ички согуштарды токтотуу гана эмес, полистердеги коомдук түзүлүштү өзгөрүүсүз сактоо болгон.
Ар кандай төңкөрүштөргө жана мамлекеттик түзүлүштү өзгөртүүгө тыюу салынган.
Ошентип Эллин союзу, бүгүн биз Коринф союзу деп атаган уюм түзүлгөн.
Формалдуу түрдө анын жогорку органы Синедрион болгон.
Бирок чыныгы бийлик гегемон жана стратег-автократор катары Филипптин колунда турган.
Б.з.ч. 337-жылы Синедриондун биринчи расмий жыйынында Филипп чоң планын жарыялаган: Персияга каршы жалпы грек жортуулу.
Расмий ураан — Ксеркс доорунда өрттөлгөн грек ыйык жерлери үчүн өч алуу жана Кичи Азиядагы гректерди бошотуу болгон.
Кагаз жүзүндө бул тең укуктуу союз эле.
Гректер белгиленген квота боюнча аскер берип, салык төлөшкөн эмес.
Бирок иш жүзүндө Синедрион Македония падышасынын алдындагы кеңеш берүүчү органга айланган.
Элладанын тышкы саясатын Филипп жалгыз өзү аныктаган.
Филипп чоң Азия жортуулуна даярданып жаткан учурда анын өз үй-бүлөсүндө кризис күчөп жаткан.
Б.з.ч. 337-жылы падыша жаш македониялык аристократ Клеопатрага үйлөнгөн.
Бул жөн гана сүйүү никеси эмес, жергиликтүү ак сөөктөр менен байланышты күчөтүүчү саясий кадам болгон.
Бирок анын аялы Олимпиада жана уулу Александр үчүн бул түздөн-түз коркунуч болчу.
Клеопатра «таза кандуу» македониялык болгон жана анын келечектеги балдары энеси эпирдик болгон Александрдын мураскерлик укугуна шек келтириши мүмкүн эле.
Чыр үйлөнүү тоюндагы майрамда ачыкка чыккан.
Келиндин агасы Аттал мас болуп алып, македониялыктарды «мыйзамдуу» мураскердин төрөлүшү үчүн тиленүүгө чакырган.
Ачууланган Александр ага чөйчөк ыргыткан.
Филипп кылычын сууруп, уулуна карай жөнөгөн, бирок мас болгондуктан тайгаланып жыгылган.
Ошондо Александр:
«Карагыла, адамдар! Бул адам Европадан Азияга өтмөкчү болуп жатат, бирок бир төшөктөн экинчисине да жете албай жатат!» — деп кыйкырган.
Бул чатактан кийин Олимпиада Эпирге, ал эми Александр Иллирияга качкан.
Кийин Александр Кария башкаруучусу Пиксодардын кызына өз алдынча куда түшүүгө аракет кылган.
Филипп болсо бул кызды Александрдын акыл-эс жөндөмү начар бир тууганы Арридейге үйлөнтүүнү көздөгөн.
Бул окуядан кийин падыша уулунун эң жакын досторун, анын ичинде Птолемей менен Неархты сүргүнгө айдап, өзүнүн абсолюттук бийлигин көрсөткөн.
Филипптин өмүрүнүн акыркы жылы кызуу аракеттер менен өткөн.
Б.з.ч. 336-жылдын башында ал Азияга чоң жортуул алдында тылын коопсуз кылуу үчүн иллириялыктарга жана трибаллдарга каршы жортуулду жеке өзү жетектеген.
Автариат падышасы Плеврий менен болгон салгылашта Филипп дээрлик каза болгон.
Аны гипаспист Павсаний өз өмүрүн курман кылып сактап калган.
Ошол эле учурда Парменион жетектеген Македония армиясынын авангарды Геллеспонттон өтүп кеткен.
Чечүүчү окуя б.з.ч. 336-жылдын июлунда Эги шаарында болгон.
Филипптин кызы менен Александр Молостун үйлөнүү тоюна арналган чоң майрам өтүп жаткан.
Бүткүл Грециядан келген элчилердин көз алдында Филипп ак плащ кийип, өзүнүн улуулугун көрсөтүү үчүн жансакчыларсыз театрга кирип бара жаткан.
Ошол учурда анын жакын адамдарынын бири Павсаний падышага чуркап келип, көкүрөгүнө канжар сайган.
Киши өлтүргүчтү жансакчылар дароо кууп жетип өлтүрүшкөн.
Ошентип ал өз сыры менен кошо мүрзөгө кеткен.
Тарыхчылар бүгүнкү күнгө чейин анын мотивдери тууралуу талашып келишет.
Бул Аттал тарабынан кордолгону үчүн Павсанийдин жеке өчү беле?
Же анын артында Олимпиада менен Александр турганбы?
Балким, кутумдун издери Персияга чейин жеткендир?
Филипп Эги шаарында — азыркы Вергинада — өзгөчө чоң салтанат менен жерге берилген.
Анын тонолбогон мүрзөсү 1977-жылы гана табылган.
Мүрзөдөн улуу империя куруучунун алтын буюмдары, курал-жарактары жана таажысы табылган.
Филипп IIнин Македониясы жаңы типтеги мамлекетке айланган.
Анын эң негизги чыгармасы армия болгон.
Македония фалангасы
Филипп жөө аскерлерди узундугу 6 метрге чейин жеткен сарисалар менен куралдандырган.
Бул «найзалар токою» македониялыктардын фронтуна түз чабуул жасоону дээрлик мүмкүн эмес кылган.
Гетайрлар
Атчан аскер армиянын негизги сокку уруучу күчүнө айланган.
Алар жөө аскерлер менен тыгыз байланышта аракеттенип, душмандын саптарындагы боштуктарды жарып өтүүгө жөндөмдүү болушкан.
Курчоо техникасы
Филипп тарыхта биринчилерден болуп механикалык катапульталарды жана ири курчоо мунараларын — гелеполдорду — массалык түрдө колдонгон.
Мунун аркасында шаарларды алуу узак жана чарчатуучу курчоодон инженердик маселеге айланган.
Филипптин ички саясаты катуу борборлоштурууга багытталган.
Ал уруулук ак сөөктөрдү көзөмөлгө алып, аларды мамлекетке кызмат кылуучу катмарга — гетайрларга — айландырган.
Пангейдеги алтын кендерди иштетүү аркылуу күчтүү экономикалык база түзгөн.
Филипп бир эле учурда жогорку сот, башкы жрец жана шаар куруучу болгон.
Анын башкаруусунун натыйжасында мурда перифериялык аймак болуп саналган Македония грек дүйнөсүнүн саясий борборуна айланган.
