Тутмос IIIнин такка көтөрүлүш тарыхы парадокстарга толгон. XVIII династиянын мыйзамдары боюнча так мураскерлиги аял сызыгы аркылуу өтчү, ал эми жаш ханзаада Тутмос II менен күң аял Исеттин уулу болгондуктан таажыга мыйзамдуу укугу жок эле. Чыныгы бийлик Тутмос Iнин кызы Хатшепсутка таандык болгон. Ошого карабастан, тагдыр башкача чечти: майрамдардын биринде Амон кудайынын оракулу күтүүсүздөн баланы фараон деп жарыялады. Кыязы, жречество аны династияны уланта ала турган жалгыз эркек талапкер катары көргөн.
Формалдуу башкаруусунун үчүнчү жылында Тутмос биринчи жолу өз алдынчалыгын көрсөтүп, Семнада храм куруп, Орто падышалык доорунун чек ара плиталарын калыбына келтирген. Бирок көп өтпөй анын амбициялуу өгөй энеси Хатшепсут бийлик тизгиндерин толугу менен өз колуна алган. Жыйырма жыл бою Тутмос экинчи планга сүрүлүп, бул убакытты аскер ишине жана мамлекеттик башкарууну үйрөнүүгө арнаган. Акыры б.з.ч. 1458-жылы ханышанын өлүмү ага жалгыз бийлик жүргүзүүгө жол ачкан.
Бийликти кабыл алгандан кийин Тутмос III өзүнүн кудайлар менен байланышын баса белгилеген татаал титулдар системасын колдонгон:
Хор аты: Канахт-Хаемуас («Фивде көтөрүлгөн кубаттуу бука»), кээде «чындыкты сүйгөн» деген эпитет менен толукталган.
Небти аты: Уахнесу-Меремпет — анын башкаруусу күн сыяктуу түбөлүктүү экенин жарыялаган.
Алтын аты: Сехемпехети-Джосерхау («Күчү менен кубаттуу, көтөрүлүштөрү менен улуу»).
Такты аты: Менхеперра («Күн кудайынын жаралуусун орнотуучу»), ал Чыгыштагы клинопистүү архивдерде коркунучтуу Манхебириу деген формага айланган.
Жеке аты: Тутмос («Тот кудайынан төрөлгөн»), ага «Фивдин башкаруучусу» жана «Жаратууларда сулуу» деген эпитеттерди кошкон.
Толук укуктуу башкаруучу болуп калгандан кийин Тутмос III Хатшепсуттун эскерүүсүн жок кылуу боюнча катуу кампания баштап, өзүнүн өзгөчө легитимдүүлүгүн далилдөөгө аракет кылган. Бирок анын чыныгы кумары согуш болгон. Анын жортуулдары тууралуу биз Карнак храмындагы дубалдарга чегилген «Анналдардан» билебиз. Алардын автору фараонду жеке коштоп жүргөн аскер катчысы Танини деп эсептелет. Бул жазуулар кургак тарыхты согуш талааларынан түз репортажга айланткан уникалдуу документ болуп саналат.
Башкаруусунун 22-жылынын жазында Тутмос Чару чебинен жортуулга чыккан. Ага каршы Кадеш падышасы жетектеген 330 сирия-палестиналык княздардын коалициясы турган. Кол башчыларынын кеңешине каршы, Тутмос Кармель кырка тоосунун тар жана өтө кооптуу капчыгайы аркылуу эң кыска жолду тандап, колоннаны өзү жетектеген.
Жортуулдун 26-күнүндө болгон чечүүчү салгылашта душман талкаланды. Египеттиктер шаарды дароо ала алышмак, бирок бай лагерди талап-тоноп кетүүгө алаксып калышты. Бул Мегиддонун жети айлык курчоосуна алып келген. Акыры шаар багынды, ал эми олжо өтө чоң болду: 924 араба, 2238 ат жана миңдеген мал. Тутмос доор үчүн адаттан тыш ырайымдуулук көрсөтүп, туткун княздарды өлтүрбөй, бирок маскара абалда — эшектерге мингизип — үйлөрүнө жөнөткөн, ал эми алардын уулдарын Фивге барымта-тарбиялануучу катары алып кеткен.
Жалпысынан Тутмос III Азияга кеминде 15 (айрым маалыматтар боюнча 17) жортуул жасаган.
5-жортуул: Небамон аттуу жогорку даражалуу чиновниктин жетекчилиги алдында күчтүү флот түзүлүп, финикиялык порттор басып алынган жана Жахи өлкөсү армиянын азык-түлүк базасына айланган.
6- жана 7-жортуулдар: Кадештин курчоосу жана Уллазаны алуу. Египеттиктер аскерлерди камсыздоо үчүн деңиз жолдорун системалуу колдоно башташкан.
8-жортуул (даңктын чокусу): Башкаруусунун 33-жылында Тутмос мүмкүн эмес нерсени жасаган — Евфрат дарыясынан («Нахаринанын улуу тескери агымдуу дарыясы») өткөн. Ал Ливандын кедр жыгачынан кемелерди жасатып, аларды өгүздөр менен дарыяга жеткиртип, Митанни мамлекетин талкалаган. Бул жортуулдан кийин белектерди (чындыкта күчтү таануу белгиси) улуу Хеттер жана Ассирия да жиберишкен.
Бул жортуул маалында атактуу эпизод болгон — Ния өрөөнүндөгү пилдерге аңчылык. Үйүрдүн чоң башчысы фараонду дээрлик тебелеп кетмек, бирок ишенимдүү курал көтөрүүчү Аменемхеб пилдин тумшугун чаап түшүрүп, кожоюнунун өмүрүн сактап калган жана бул эрдигин өз мүрзөсүнө түшүргөн.
Акыркы, 17-жортуул башкаруусунун 42-жылында болуп, Египеттин Тунип жана Кадеш үстүнөн бийлигин биротоло бекемдеген. Андан кийин Тутмос көңүлүн түштүккө бурган. Нубия ишенимдүү болгонуна карабастан, ал өзү башкаруусунун 50-жылында Нилдин биринчи босогосундагы каналдарды тазалоону жетектеген, Хент-хен-ноферден алтынды, пил сөөгүн жана кулдарды тоскоолдуксуз ташуу үчүн. Империянын чек аралары эми түндүктөн түштүккө чейин 3500 кмге созулган.
Тутмос III жөн гана жоокер болгон эмес. Анын ички саясаты майда-чүйдөсүнө чейин көңүл буруу менен айырмаланган:
Архитектура: Архитектор Пуэмранын жетекчилиги алдында Карнакты кайра куруу, Ах-мену колонналуу залын тургузуу жана зор обелисктерди орнотуу (алардын бири — «Латеран обелисги» — азыр Римде, ал эми башкалары — «Клеопатранын ийнелери» — Лондон менен Нью-Йоркто).
Илим жана искусство: Ал Карнакта тарыхтагы биринчи «ботаникалык бакты» түзүп, Азиядан алынып келген сейрек өсүмдүктөр менен жаныбарлардын сүрөттөрүн дубалдарга түшүрүүнү буйруган. Анын доорунда падышанын аты түшүрүлгөн алгачкы айнек буюмдар пайда болгон.
Башкаруу: Ишенимдүү визирь (чати) Рехмирага таянып, Тутмос ар бир чиновник өз милдетин так билген так башкаруу вертикалын түзгөн.
Б.з.ч. 1425-жылдын 11-мартында, 53 жыл 10 ай 26 күн башкаргандан кийин, улуу багындыруучу көз жумган. Ал Падышалар өрөөнүндөгү KV34 мүрзөсүнө коюлган. Анын көмүү камерасынын дубалдары «Амдуат китебинин» тексттери менен кооздолгон — күндүн караңгылык аркылуу он эки сааттык жолун сүрөттөгөн жазуулар.
1881-жылы Дейр-эль-Бахридеги жашыруун жайдан табылган анын мумиясы жүзүнүн белгилерин сактап калган: тар бет сөөктөрү жана «Тутмосиддерге» мүнөздүү мурун. Байыркы каракчылар денени зыянга учуратканына карабастан, анын келбети көптөгөн айкелдер аркылуу кылымдар бою сакталып калган — анда ал жеңил жылмайуу менен сүрөттөлөт, бул Египетти дүйнөнүн борборуна айландырган адамдын триумфунун символу.
