Сенусерттин жалгыз башкарууга карай жолу «Синухе тууралуу баян» чыгармасында майда-чүйдөсүнө чейин сүрөттөлгөн эрдиктен башталган. Ал атасынын улуу уулу жана алгачкы он жыл ичинде расмий тең башкаруучусу катары Ливия чөлүндө армияны жетектеп жүргөн. Дал ошол жерде, түнкү лагерьде, ага борбордогу кутум жана Аменемхет Iнин өлүмү тууралуу кабар жеткен. Замандаштары анын ыкчамдыгын ылаачындын учушуна салыштырып, Сенусерт аскерин таштап, аз гана ишенимдүү адамдар менен Ит-Тауиге шашылган.
Ал өз убагында жетишкен: армияда такка талапкер болгон башка «падышанын балдары» да бар эле, бирок Сенусерт көтөрүлүштү баштала электе эле басып салган. Сарай гареминин кызматкери Синухе интригаларга күбө болуп, коркконунан Азияга качып кеткен — бул ошол күндөрдөгү коркунучтуу атмосфераны дагы бир ирет көрсөтөт. Ошого карабай, Сенусерт I бийликти темирдей кармап, жарандык согушка жол берген эмес.
Өз авторитетин бекемдөө үчүн ал падышалык титулатураны иретке келтирип, кылымдарга үлгү болгон канонго айланткан жана улуу ата-бабаларынан — Сахурадан (V династия) жана Интефтен (XI династия) — мураскер экенин жарыялаган. Бул анын теги 600 жылдык терең тарыхка барып такаларын баса белгилөөгө кызмат кылган.
Атасына салыштырмалуу Сенусерт I коргонуудан активдүү басып алууга өткөн. Анын негизги багыты түштүк болгон. Вади эль-Худи стелаларында ал өзүн «иунтиуларды өлтүргөн» жана «түштүктүн жылдызы» деп сыймыктануу менен атаган.
Башкаруусунун 18-жылында фараон Нилдин үчүнчү босогосуна чейин ири аскердик жортуул уюштурган. Операцияны полководец Ментухотеп жетектеп, Вади-Хальфада душмандын алачыктарын өрттөп, данын жок кылганы тууралуу коркуткан жазуу калтырган. Египеттин таасири Куммага чейин жетип, Куш аймагы ресурстук база катары карала баштаган.
Согуштун экономикалык мааниси айкын эле: Элефантинанын номархы Саренпут I нубиялык алым-салыктын агымын — алтынды, экзотикалык товарларды жана жумушчу күчүн — көзөмөлдөп турган. Сенусерттин тушунда нубиялык кендер казына үчүн алтындын негизги булагына айланып, фараонго мурда болуп көрбөгөн курулуш программасын баштоого мүмкүнчүлүк берген.
Жеңиштерди сактап калуу үчүн Сенусерт I күчтүү коргонуу линиясын түзгөн. Дал анын тушунда Бухен, Иккур жана Кубан чептери негизделген же олуттуу кеңейтилген. Вади эль-Худиде алтын казуучуларды кушиттердин чабуулдарынан коргоо үчүн чеп салынган. Башкаруунун жаңы бөлүнүшү — «Түштүктүн башчысы» округу — киргизилип, түштүк номдор борбордун катуу көзөмөлүнө бириктирилген.
Түндүк-чыгышта Сенусерт I «жумшак күч» саясатын кармаган. Синайдагы жазуулар тынч кызматташтыкты көрсөтөт: бирюза жана жез үчүн египет экспедицияларына көп учурда жергиликтүү азиялыктар коштоп жүргөн. Египет Библ, Угарит жана Чыгыш Жер Ортолук деңизинин шаарлары менен тыгыз байланышта болгон. Фараондун элчилери Сиро-Палестинада эркин жүрүп, Египет скарабеилери менен зер буюмдары Мегиддо менен Газада табылат. Фараон жергиликтүү падышачаларды белек менен «сатып алып», кылыч колдонбостон эле лоялдуу өнөктөшкө айланткан.
Сенусерт I Египет архитектурасында революция жасап, өлкөнүн храмдарын таштан системалуу түрдө кайра курууну баштаган.
— Гелиополь: Башкаруусунун 3-жылында ал Ра-Атумдун зор храмын негиздеген. Бүгүн андан 20 метр бийик, 121 тонна салмактагы кызгылт гранит обелиск гана калган — Египеттеги эң байыркы обелиск. Бир кезде анын учу жалтыратылган жез менен жаркырап, «Күндүн үйүнө» жол көрсөтчү.
Карнак (Фива): Фараон атасынын ишин улантып, алебастрдан «Ак капелланы» курган. Кийин бузулуп, XX кылымда кайра калыбына келтирилген бул имарат Египет номдорунун уникалдуу тизмелерин камтып, ошол доордун эң маанилүү географиялык документи болуп калган.
Абидос: Бул жерде визирь Ментухотептин жетекчилиги алдында ляпис-лазурь, күмүш жана жез менен кооздолгон Осирис храмы курулган.
Сенусерттин ийгиликтери көрүнүктүү чиновниктердин бүтүндөй муунунун эмгегине таянган.
Визирь Антефокер жана анын ордун баскан Сенусерт мыйзамдуулук менен тартипти камсыздаган.
Казначей Ментухотеп мамлекеттеги «экинчи адам» катары курулуштарды жана ресурстарды бөлүштүрүүнү башкарган.
Номархтар (мисалы, Антилопа номунун Аменемхети) белгилүү автономияны сактаганы менен, таажыга толук лоялдуу болуп, рекруттар менен алтын берип турган.
Вади-Хаммаматка жасалган экспедициялар масштабы менен таң калтырган: алардын биринде 17 000 адам болуп, Нил өрөөнүнө 60 сфинкс жана 150 айкел жеткирилген.
Көмүлүшү үчүн Сенусерт I атасынын пирамидасынан 1,5 км алысты тандаган. Анын Хнемисут («Корголгон жер») пирамидасы инновациялык конструкцияга ээ болгон: ичине 8 диагоналдуу дубалдан турган каркас коюлуп, көлөм 16 камерага бөлүнгөн, ал камералар таштанды жана кум менен толтурулган — бул толук таш кладкага караганда арзан, бирок зор көлөмдү сактаган ыкма болгон.
Комплекс эки дубал менен курчалган, ички дубалында фараондун ысымдары жазылган 100 рельеф болгон. Жанында ханышалар жана кыздары үчүн тогуз кичи пирамида жайгашкан.
Заупокой храмында археологдор акиташтан жасалган падышанын он отурган айкелин табышкан; белгисиз себептен аларды кылдат кум менен көмүп коюшкандыктан, айкелдер идеалдуу абалда сакталып калган. Көмүү камерасы атасыныкындай эле бүгүн да жер алдындагы суулардан улам жеткиликсиз болуп, Хеперкаранын сырларын нил нымдуулугунун астында жашырып турат.
Сенусерт I 45 толук жыл башкарган (тең башкарууну кошкондо). 43-жылында ал атасынын салтын улап, уулу Аменемхет IIни тең башкаруучу кылып дайындаган. Ал артында күчтүү, борборлоштурулган держава калтырып, анын чек аралары түштүккө жана чыгышка алыска чейин жайылган. Анын доору XII династиянын келечектеги жеңиштерине пайдубал түптөп, Египетти байыркы дүйнөнүн талашсыз гегемонуна айланткан.
