Меренра I эрте каза болгондон кийин Египет таажысы анын кичүү бир тууганына — Пиопи I менен ханыша Анхнес-Мерира IIнин алты жаштагы уулуна өттү. Өз алдынча таякты да араң кармай алган бала зор империянын башына келди. Бирок анын артында күчтүү үй-бүлөлүк коалиция турган: апасы — ханыша Анхнес-Мерира II жана таасирдүү агасы — князь Джау.
Визирь (чати) жана башкы сот болгон Джау жээнинин башкаруусунун алгачкы жылдарында туруктуулуктун негизги уюштуруучусу болгон. Эне-ханышанын таасири Синайдагы жазуулардан даана көрүнөт: анын титулдары жана сүрөттөрү падышалык деңгээлде жайгашкан. Ал өзүн «Падышанын энеси» деп атап, күйөөсүнүн жана уулунун пирамидалары менен байланышын баса белгилеп, жаш Пиопинин бийлигин кудайлык теги аркылуу мыйзамдаштырган.
Пиопи II тууралуу негизги талаш — анын тактыда канча убакыт отурганы. Манефон фараон 100 жашка чейин жашап, 94 жыл башкарганын айтат. Турин падышалык папирусу да 90 жылдан ашуун башкарууну эскерет.
Археологиялык маалыматтар бир аз сак: эң акыркы датасы — «31-мал саноо жылы». Эки жылдык цикл боюнча бул 62 жыл башкарууга барабар. Ошентсе да окумуштуулар карыган падышанын акыркы он жылдарында курулуш иштери солгундап, карьерлерде жаңы жазуулар пайда болбой калган болушу мүмкүн деп эсептешет. Кандай болбосун, Пиопи II узак жашоонун символуна айланып, Неферкара («Ра руху сулуу») деген трондук ысымды жана Нечер-хау («Көтөрүлүшүндө кудайлык») деген Хор ысымын кабыл алган.
Анын тышкы саясаты түштүккө карай кеңейүүнү уланткан, бирок соода жана экзотикалык байлыктарга өзгөчө көңүл бурулган.
Бул доордун эң таасирдүү документтеринин бири — сегиз жаштагы фараондун «Түштүктүн башчысы» Хуфхорго жазган каты. Хуфхор Иам өлкөсүнө (азыркы Судан аймагы) төртүнчү экспедициясынан кайтып келип, «кудайдын бийи үчүн пигмей» алып келе жатканын билдирген. Кудай титулунун артында кадимки бала турган Пиопи II толкундануу менен жооп берип, карликти бардык кен байлыктарынан да кымбат сактоону, түн ичинде он жолу текшерүүнү буйруган жана Хуфхорго Исеси фараон учурунда Баурджед алган сыйлыктан да чоң сыйлык убада кылган. Бул кат Хуфхордун мүрзөсүнүн фасадында сакталып, байыркы Египет башкаруучусунун жеке эмоцияларын көрсөткөн сейрек мисал болуп саналат.
Бирок бардык жортуулдар тынч болгон эмес. Элефантина номархтары — Сабни жана Пиопинахт — коркунучтуу аскердик тапшырмаларды аткарышкан.
Сабни Нубияга жазалоочу экспедиция уюштуруп, миссия учурунда өлтүрүлгөн атасы Мехунун сөөгүн кайтарып келген. Бул эрдиги үчүн ал жерлер менен сыйланган.
Пиопинахт («Чет элдердин башчысы») Уауат жана Ирчет урууларына каршы эки жолу жортуул жасап, алардын башкаруучуларынын уулдарын барымтага алган. Ал ошондой эле Кызыл деңиз жээгине (азыркы Кусейр аймагы) чабуул коюп, Пунтка баруу үчүн кеме куруп жатканда «кум тургундары» тарабынан өлтүрүлгөн египет деңизчилеринин сөөктөрүн кайтарып келген.
Өз көмүлүшү үчүн Пиопи II Түштүк Саккараны тандаган. Анын Менх-анх Неферкара («Неферкара жашоодо бекемделген») аттуу комплекси династиясынын архитектуралык чокусуна айланган. Курулуш учурунда облицовкада жарака пайда болуп, пирамиданын айланасына бекемдөөчү таш кур курууга туура келген.
1920–30-жылдары Гюстав Жекьенин казуулары миңдеген рельеф сыныктарын ачкан. Алар салттуу согуш көрүнүштөрүн гана эмес, турмуштук эпизоддорду да чагылдырган: бегемотко аңчылык, салтанаттуу кабыл алуулар жана таякка чыгып, пирог алуу үчүн аракет кылган жаштардын күлкүлүү көрүнүштөрү.
Пирамида анын аялдары — ханышалар Нейт, Ипут II жана Уджебтен — үчүн курулган чакан пирамидалар менен курчалган. Ар биринин ичинде «Пирамида тексттери» бар, бул ошол мезгилде фараондун жубайларынын жогорку статусун көрсөтөт.
Сырткы салтанаттуулугуна карабастан, Пиопи IIнин доору номархтардын «жай революциясы» менен мүнөздөлөт. Фараон провинциялардын берилгендигин сактоо үчүн храмдар менен вельможалардын ээликтерин салыктан жана милдеткерчиликтерден бошоткон иммунитеттик грамоталарды (мисалы, Коптос жарлыгы) чыгарууга аргасыз болгон. Бул борбордук бийликтин алсырап баратканынын белгиси эле.
Анын узак башкаруусунун акырында падышалык бийликтин аброю төмөндөдү. Муну кийин жазылган «Неферкара жана кол башчы Сасенет тууралуу жомок» да көрсөтөт, анда улуу фараон түн ичинде жашыруун түрдө өз кол астындагы адамга барган күмөндүү образда сүрөттөлөт.
Узак жашаган Пиопи IIнин өлүмү башаламандыкка алып келди. Анын мураскерлери — Меренра II жана табышмактуу ханыша Нитокрис — кыска убакыт гана бийлик кылып, провинциялык княздардын амбициясын токтото алышкан жок. Бир кезде граниттей бекем болгон Байыркы падышалык ыдырап, Египет Биринчи өткөөл мезгил деп аталган узак баш аламандык дооруна кирди.
