Узак убакыт бою Неферефранын инсандыгы табышмактуу бойдон калган. Ал тургай таажыны кимден мурастап алганы да так эмес болчу. Абусирдеги археологиялык табылгалар менен бекемделген заманбап теорияларга ылайык, Неферефра фараон Нефериркара Какаи менен ханыша Хенткаус IIнин улуу уулу жана келечектеги улуу куруучу Ниусерранын агасы болгон.
Анын башкаруу мөөнөтү тууралуу маселе тарыхчыларды узак убакыт адаштырып келген. Антик хронист Манефон ага 20 жылдык бийлик ыйгарган, бирок таштагы далилдер башкача сүйлөйт. Турин папирусун кылдат изилдөө анын башкарган жылдары көрсөтүлгөн графада бир гана тик сызык бар экенин көрсөткөн, бул болгону 1–2 жылдык мөөнөттү билдирет. Бул факт курулуш белгилери менен да ырасталат: анын бүтпөй калган пирамидасынын фундаментиндеги бурч блокто дал биринчи жылга даталанган жазуу бар. Кыязы, жаш падыша өзүнүн түбөлүк турагынын негизин гана түптөп үлгүрүп, андан кийин көз жумган.
Неферефра өзүнүн көмүү комплексин Абусир платосунун эң түштүк чекитинде курууну баштаган. Пирамидага Нечер-бау Неферефра («Неферефранын Ба рухтары кудайлык») деген салтанаттуу ат берилген. Бирок башкаруучунун күтүүсүз өлүмүнөн улам бул ири долбоор архитектуралык компромисске айланган.
Кыскача башаламандыктан жана табышмактуу Шепсескаранын башкаруусунан кийин такка отурган анын агасы Ниусерра пирамиданы баштапкы түрүндө бүтүргөн эмес. Бийиктиги 50 метрге жетиши керек болгон курулуш шашылыш түрдө болгону 7 метр бийиктиктеги чарчы мастабага айландырылган. Алыстан караганда бул эстелик пирамидага эмес, жалпак платформага же «теннис кортуна» окшош көрүнөт. Ички блоктор убакыт өтүшү менен башка курулуштар үчүн алынгандыктан, улуу долбоордун сырткы формасы гана калган.
Чыныгы сенсация 1980-жылдары Прага университетинин экспедициясы Мирослав Вернердин жетекчилиги алдында Неферефранын заупокой храмын казып баштаганда болду. Храм негизинен чийки кирпичтен курулганына карабастан, анда Байыркы падышалык доору үчүн сейрек кездешкен байлыктар сакталган:
Абусир архиви: Папирустардын жана чопо тактайчалардын жүздөгөн сыныктары табылган. Бул — жрецтердин кезмет графиктеринен тартып алтын идиштердин инвентардык тизмелерине жана азык-түлүк берүүнүн отчетторуна чейинки деталдуу административдик жазуулар. Алар храм экономикасынын күн сайын кандай иштегенин көрсөтөт.
Күн кайыктары жана мөөрлөр: Табылгалар Неферефранын культу анын мураскерлери тарабынан активдүү колдоого алынганын тастыктаган.
Фараондун жүзү: Археологдор падышанын айкелдеринин мыкты сериясын табышкан. Эң белгилүүсү — жаш фараонду Хор кудайынын коргоосунда көрсөтүп турган кызгылт акиташтан (же сланецтен) жасалган айкел.
Неферефранын портрети өзүнүн индивидуалдуулугу менен таң калтырат: толмоч жаактар, ичке мурун жана ошол доор үчүн сейрек кездешкен деталь — эрин сызыгын кайталаган майда муруттар. Анын башынын артында, атактуу Хафра айкелиндегидей, Хордун шумкары канаттары менен падышанын башын кучактап, кудайлык коргоону символдоштурат.
Казуулардагы эң маанилүү табылгалардын бири — көмүү камерасынан мумиянын фрагменттеринин табылышы болду. Антропологиялык анализ калдыктар 20–23 жаштагы жаш эркекке таандык экенин көрсөткөн. Бул Манефондун 20 жылдык башкаруу тууралуу маалыматын толугу менен четке кагып, жаш башкаруучунун амбицияларын ишке ашыра электе күтүүсүз көз жумганы тууралуу теорияны ырастаган.
Фараон ошондой эле Хотеп-Ра аттуу күн храмын курууну пландаган, бирок анын пирамидасы сыяктуу эле бул ыйык жай да, кыязы, долбоор деңгээлинде гана калган, анткени Абусир кумдарынан бүгүнкү күнгө чейин анын изи табылган эмес.
