
Эгер Нармер пайдубалды түптөп, Хор Аха египеттик мамлекеттүүлүктүн дубалдарын тургузган болсо, анда I династиянын үчүнчү фараону — Джер — дал ушул жаш империя чыныгы улуулукка жана байлыкка жеткен башкаруучу болуп калды. Анын башкаруусу б.з.ч. XXXI жана XXX кылымдардын чегине туура келип, аймактык кеңейүү менен гана эмес, кол өнөрчүлүк менен искусствонун болуп көрбөгөндөй гүлдөшү менен да белгиленген.
Азыркы египтологияда бул башкаруучу өзүнүн «хор аты» — Джер менен белгилүү. Иероглифтик жазылышындагы бир гана белги ондогон жылдарга созулган илимий талаштарды жараткан. Белгилүү советтик египтолог Ю. Я. Перепёлкин Dr деген египет сөзүнүн эң так котормосун узак издеген. Ал алгач аны шарттуу түрдө «Байлоочу» деп атаган, анткени Гор шумкар сымал кудай самандын боосун кармап тургандай сүрөттөлөт. Кийин ал «Кармап туруучу» деген вариантты сунуш кылган, бирок акырында «Кармагыч» деген кыска сөзгө токтолгон, ошол эле учурда бул байыркы кудайлык бийликтин маңызын толук бере албай турганын белгилеген. Немис окумуштуусу Вольфганг Хельк болсо «Коргоочу» деген түшүндүрмөнү сунуштап, иероглифте саман боосу эмес, Буто шаарына мүнөздүү ритуалдык алжапкыч сүрөттөлгөн деп эсептеген.

Мындай терең байыркы доордогу башкаруучунун так даталарын аныктоо өтө кыйын. Анын башкаруу мезгили ар башка изилдөөчүлөрдө б.з.ч. 3100-жылдан тартып, андан кийинки — б.з.ч. 2870-жылдарга чейин (Э. Хорнунг боюнча) өзгөрүп турат. Бирок көпчүлүк окумуштуулар Джер тактыда өзгөчө узак — болжол менен 41–47 жыл отурганына макул.
Анын ишмердүүлүгү тууралуу негизги маалыматтар Палермо ташы жана анын Каир фрагменти аркылуу жеткен. Бул жылнаамалар анын башкаруусунун алгачкы он жылын ыйык жөрөлгөлөрдүн тизмеги катары сүрөттөйт: «Горго кызмат кылуу», Сокар жана Дешер кудайларына арналган майрамдар, ошондой эле Анубис, Тот жана Нейт кудайларынын «туулушу» (айкелдеринин жасалышы). Кызыктуусу, дал ушул жазууларда келечектеги падышалык титулдардын алгачкы формалары пайда болот: «Ни-небу» («Алтын») деген ат жана «Итети» деген жеке ысым, картуштун ичинде жазылган. Ал доор үчүн бул өтө эрте көрүнүш болуп, толук стандартка кылымдар өткөндөн кийин гана айланган.

Джер чек араларды бекемдеп, соода жолдорун көзөмөлгө алууну көздөгөн чечкиндүү жоокер болгон.
Анын аскерлери түштүктө Нубияга чейин, Нил дарыясынын экинчи босогосуна чейин жеткен. Мунун далили — Гебель Шейх Сулеймандагы (Вади-Хальфага жакын) белгилүү аска жазуусу. Анда падышанын серехи көрсөтүлүп, анын алдында жаа кармаган туткун нубиялык, ал эми башка туткун кулап жаткан душмандардын үстүнөн сүзүп бараткан египет кайыгына байланып тартылган.

Жылнаамаларда «түндүк-чыгышты жеңүү жылы» да айтылат. Джердин жортуулдары жез жана бирюзага бай Синай жарым аралына чейин жеткени (анын мүрзөсүнөн табылган жасалгалар буга далил), ал тургай Египет таасири байкалган түштүк Израилге (Эн-Бесор) чейин барганы болжолдонууда.
Джердин башкаруусу эрте кол өнөрчүлөр үчүн «алтын доор» болду. Материалдарды иштетүүнүн деңгээли укмуш бийикке жеткен:
Металлургия: анын мүрзөлөрүнөн жүздөгөн жез шаймандар — бычактар, аралар, ийне-шилелер жана кескичтер табылган, бул темирчилик иши өндүрүш масштабында болгонун көрсөтөт.
Зергерчилик: доордун шедеври катары Абидосто табылган алтын туткалуу кремний бычак эсептелет, ошондой эле Элефантина храмынан табылган алгачкы белгилүү үч өлчөмдүү падышалык айкел.
Медицина: Манефон аттуу жрец Джерди Атотис деп атап, фараон мыкты дарыгер болгонун жана анатомия боюнча трактаттар жазганын билдирген. Рамсес II доорундагы папирустарда чач өстүрүү жана ооруларды дарылоо боюнча рецепттер I династия дооруна таандык деп айтылат.
Салт боюнча Джер эки мүрзө курдурган. Түндүктөгү, Саккарада жайгашкан мүрзө татаалдыгы менен айырмаланат: жети сактоочу бөлмөсү бар терең көрүстөн, нишалар жана панелдер менен кооздолгон. Анын жанынан фараондун жубайы болушу мүмкүн болгон ханыша Хер-Нейттин мүрзөсү табылган.
Ал эми Абидостогу (Умм эль-Кааб) түштүк мүрзө байыркы дүйнөнүн эң караңгы ырымдарынын бири менен байланышкан. Падышанын көмүлгөн жеринин айланасынан 338 кызматчы жана гаремдеги аялдардын кошумча көрүстөндөрү, ошондой эле жакын жерде дагы 269 сарай кызматкерлеринин мүрзөлөрү табылган. Алардын бардыгы кожоюнун аркы дүйнөдө коштоп жүрүшү үчүн курмандыкка чалынган.
Дал ушул мүрзөдө археологдор таң калыштуу табылга жасашкан: дубалдын ичинен төрт укмуш билерик — алтын, лазурит, бирюза жана аметисттен жасалган зер буюмдары бар мумияланган кол табылган. Кылымдар бою падышалык мүрзөлөрдү талап-тоногон каракчылар эмнегедир бул байлыкты калтырып кетишкен. Кийин Орто Падышалык доорунда Джердин мүрзөсү зыярат жайына айланып, египеттиктер дал ушул жерде Осирис кудайынын өзү коюлган деп ишенишкен.

Джер артында Нил өрөөнүнөн алыска чейин жайылган чек аралары бар, экономикалык жактан гүлдөп-өнүккөн күчтүү мамлекет калтырды. Анын доорунда калыптанган маданият кийин улуу пирамидалар доорунун пайдубалы болуп кызмат кылды.



