Тутмос II Тутмос Iнин кошумча жубайы Мутнофреттен төрөлгөн уулу болгон. Атасы каза болгондо ал болжол менен 21 жашта эле. Анын улуу агалары Аменмос жана Уаджмос атасынан мурда көз жумгандыктан, Тутмос II тактынын мыйзамдуу талапкери болуп калган. Бирок анын мыйзамдуулугун бекемдөө зарыл болчу: байыркы салтка ылайык, ал дароо өзүнүн бир атадан болгон карындашы — жаш ханбийке Хатшепсутка үйлөнгөн; ал кезде кыз 15 жаштан ашпаган.
Бул нике саясий зарылдык болгон. Улуу ханыша Яхмос Хент-темехудан төрөлгөн Хатшепсут «таза кандуу» мураскер деп эсептелген. Кийинчерээк Хатшепсут бул нике маркум Тутмос Iнин каалоосуна каршы түзүлгөнүн, ал кызын жалгыз башкаруучу катары көргүсү келгенин айткан. Бул сөздөр Тутмос IIнин бүт башкаруусуна көлөкө түшүргөн: жубайлардын ортосунда узак жылдар бою муздак мамиле сакталып, алардын мүнөздөрү бири-бирине карама-каршы болгон. Ошого карабастан, архитектор Инени тастыктагандай, Тутмос II атасы «асманга көтөрүлгөндөн» кийин дароо эле «Эки Жердин толук кандуу кожоюну» болгон.
Каир музейиндеги №61065 мумиянын антропологиялык изилдөөсү Тутмос IIни жарашыктуу жана назик адам катары көрсөтөт. Бою болжол менен 1,7 метр болуп, ийиндери кең болсо да, атасы сыяктуу күчтүү эмес эле. Адистер анын жүзүн жумшак, ал тургай бир аз андрогиндик деп мүнөздөшөт. Ал ата-бабаларынан үй-бүлөгө мүнөздүү белги — алдыга чыгып турган үстүңкү алдыңкы тиштерди жана бир аз кыйшайыңкы ээгин мурастаган. Анын коюу толкундуу кара-күрөң чачтары болгон, ал, сыягы, аларды атайылап тармалдаткан, бирок 40 жашка жакын каза болгондо дээрлик толугу менен таз болуп калган.
Тутмос IIнин башкаруусу тынчтык менен эмес, кылыч менен башталган. Атасы өлгөндөн болгону беш жума өткөндө, башкаруусунун биринчи жылында, сарайга кооптуу кабар келген: «жек көрүндү Куш өлкөсү» көтөрүлүш чыгарган. Көтөрүлүшчүлөр мурда Тутмос I тарабынан жеңилген вожддун туугандарынын жетекчилиги астында мал айдап кетип, египеттик чептерге коркунуч жарата баштаган.
Жаш падышанын реакциясы дароо жана каардуу болгон. Асуан менен Шаллалдын ортосундагы аскалардагы жазууда Тутмос II «пантерадай каарданды» деп айтылат. Ал Ра жана Амон кудайларынын атынан бир да козголоңчуну тирүү калтырбоого ант берген. Чоң армия чогултулуп, ылдам жортуулдун жүрүшүндө козголоңчулар талкаланды. Вожддун үй-бүлөсүнөн тирүү калтырылган жалгыз адам — бала — Египетке тирүү олжо катары алынып келип, фараондун бут алдына ташталган. Бул жеңиш Нубияны тынчтандырып гана тим болбостон, египеттик таасирди Джебель-Баркалга (төртүнчү босого аймагы) чейин кеңейткен, ал жерде да анын аты табылган.
Салыштырмалуу тынч мезгилде башкарганына карабастан, Тутмос II түндүк чек араларды да көз жаздымда калтырган эмес. Ал сириялык чек араны тынчсыздандырган шасу көчмөндөрүнө каршы жортуул жасаган. Даңазалуу жоокер Яхмос-Пеннехеб бул кампанияда ушунчалык көп туткун алганын, «аларды санаган да эмесмин» деп эскерген. Ошондой эле фараондун аты Фарафра оазисинде табылган, бул Батыш чөлүндөгү ливиялык уруулардын баш ийгенин көрсөтөт. Жалпысынан анын тышкы саясаты атасы түзгөн империялык макамды сактоого багытталган.
Узак убакыт Тутмос II кыска башкарган деп эсептелген, бирок Уаджмос храмынан табылган статуянын сыныгында башкаруусунун 18-жылы жөнүндө айтылышы Манефондун анын дээрлик 20 жыл бийлик жүргүзгөнү тууралуу маалыматын тастыктаган. Бул убакыт ичинде ал:
— Карнактагы атасы баштаган курулуштарды аяктап, жаңы пилон тургузган.
— Мединет-Абудөгү өлүккө арналган храмдагы иштерди уланткан.
— Эсна, Семна жана Куммеде храмдар курган.
— Бухенде храм курган, анын жазууларында Хатшепсут күйөөсү менен тең укукта көрсөтүлө баштайт.
Хатшепсут менен никеден падышанын Нефрура аттуу кызы төрөлгөн, ал расмий мураскер деп эсептелген. Аны ошол доордун мыкты адамдары — ардагер Яхмос-Пеннехеб жана Сенмут тарбиялаган. Бирок тагдыр башкача чечкен. Тутмос IIнин кошумча аялы Исеттен (Исида) уулу болгон. Бул баланын аты Тутмос болгон жана ал Египет тарыхындагы эң улуу жоокер — Тутмос III болуп чыгат.
Өмүрүнүн акыркы жылдарында падыша Исетке жана алардын уулуна өзгөчө жакын болгон. Өлүмүнүн жакындап калганын жана Хатшепсуттун бийликчил мүнөзүн түшүнүп, ал уулунун тактыга отурушу үчүн амал ойлогон. Карнактагы диний майрам учурунда жрецтер оракул уюштурушкан: Амон кудайынын айкели жаш Тутмос IIIтин алдында ийилип, аны «тандаган». Ошентип, жаңы эле бой жеткен (16 жаштагы) бала кудайлардын эрки менен мураскер деп жарыяланган.
Көп өтпөй мураскер дайындалгандан кийин Тутмос II болжол менен 40 жашында күтүүсүздөн каза болгон. Анын мумиясынын абалы оор оору болгонун көрсөтөт: денеси белгисиз бүдүр же жаралар менен капталган, ал эми Гастон Масперо анын терисин «жумшак жана тактуу» деп сүрөттөгөн. Профессор Эллиот Смит өлүмгө алып келген ооруну божомолдогон, бирок айрым тарыхчылар уулануу версиясын да четке какпайт.
Узак убакыт анын көмүлгөн жери белгисиз болгон. Мумиясы XXI династиянын жрецтери коргоо үчүн көчүргөн Дейр-эль-Бахридеги белгилүү жашыруун жайдан табылган. Жакында, 2022-жылы, «батыш вадилер» аймагында анын чыныгы мүрзөсү — Wadi C-4 табылып, анын таандыктыгы 2025-жылы илимпоздор тарабынан толук ырасталган.
Тутмос II артында гүлдөп турган Египетти жана татаал династиялык кырдаалды калтырып кеткен. Бул кырдаал жакында Хатшепсуттун жалгыз башкаруусуна, андан соң Тутмос IIIнин теңдешсиз улуулугуна алып келет.
