
Чандрагупта Маурья Маурьялар династиясынын биринчи императоры болжол менен б.з.ч. 340-жылдар чамасында туулган. Анын теги тууралуу пикир келишпестик бар: айрым булактар аны ханзааданын никесиз уулу десе, башкалары кшатрийлердин урпагы болгонун айтат. Бирок баары бир пикирдеги нерсе бийликке чейинки жолу узак да, оор-таймаштуу да болгондугу.
Жаш курагынан тартып Чандрагупта Таксилада билим алып, ошол жерде өзүнүн насаатчысы Чанакья менен таанышкан. Экөө чогуу Магадханы башкарып турган Нанддар династиясын кулатып, Александр Македонский Индия жортуулунан кийин калтырып кеткен грек гарнизондорун кууп чыгуу планын иштеп чыгышкан. Чандрагупта ар кайсы аймактардан жоокерлерди жыйнап, чоң аскер түзгөн. Плутархтын маалыматына ылайык, ал Александр менен анын тирүү маалында жолугуп, Нанддарга каршы чыгууга үгүттөгөн, бирок бул аракет ийгиликсиз аяктаган.
Александр көз жумуп (б.з.ч. 323-ж.) жана негизги македон кошуундары Индиядан кеткен соң, Чандрагупта сатраптар арасындагы тирештиктен пайдаланган. Б.з.ч. 317-жылы ал Пенджабдын де-факто бийлик ээси болуп, андан ары Магадханын тактысы үчүн катуу күрөштү баштаган. Акыры Нанддарды кулатып, таажы кийген.


Бийликке жетип, ири аскерге таянган Чандрагупта кеңири экспансия жүргүздү: ал бүт Түндүк Индияны өзүнө баш ийдирип, бийлигин Бенгал булуңунан тартып Араб деңизине чейин жайылтты, андан соң жарым аралдын борбордук бөлүгүнө да кирди.
Анын өкүмдарлыгындагы эң маанилүү сырт саясий сыноолордун бири — Селевк I Никатор менен кагылышуу болду. Александрдын мураскор генералы Индиядагы айрым жерлерди кайра кайтарып алууга аракеттенген. Кыска согуштан кийин тынчтык келишими түзүлүп, ага ылайык Чандрагупта Паропамисада, Арахозия жана Гедрозия аймактары үчүн Селевкке 500 согуш пилин берген. Өз кезегинде Селевк сарайына элчи катары Мегасфенди жөнөтүп, ал «Индика» аттуу эмгегинде Индия мамлекетин кеңири сүрөттөп кеткен.
Көп учурда «Артхашастранын» автору катары да белгиленген Чанакьянын жетегинде Чандрагупта бир топ реформаларды жүргүзүп, күчтүү борборлоштурулган башкаруу түзүмүн калыптандырды. Анын башкаруусу экономикалык жана маданий гүлдөп-өнүгүү, ошондой эле буддизм менен джайнизмдин позицияларынын чыңдалышы менен коштолду.
Джайн булактарынын маалыматына караганда, өмүрүнүн аягында Чандрагупта тактыдан баш тартып, аскеттик жашоого өткөн. Ал Шраванабелаголадагы үңкүрдө саллекхана (өз ыктыяры менен узак орозо) аркылуу бул дүйнө менен кош айтышкан делет; бүгүн да ал жерде ага арналган ибадаткана бар. Тактыга анын уулу Биндусара, андан кийин небереси Ашока отуруп, тарыхтагы эң даңктуу индия өкүмдарларынын бири катары белгилүү болгон.



