Улуу Симеон Iнин экинчи уулу болгон Болгариянын падышасы Пётр Iнин башкаруу доору Биринчи Болгар падышалыгынын тарыхындагы эң карама-каршылыктуу жана драмалуу мезгилдердин бири болуп эсептелет. 927-жылы тактыга отурган жаш башкаруучу атасынын тынымсыз согуштарынан алсырап калган мамлекетти мурастап алган. Болгария душмандардын курчоосунда калып, бир эле мезгилде Византия, хорваттар жана мажарлар менен күрөш жүргүзүп жаткан. Өлкөгө тыныгуу зарыл экенин түшүнгөн Пётр тайманбас дипломатиялык кадам жасап, өзүнүн кырк жылдык башкаруусунун багытын аныктаган.
927-жылдын октябрында Византия империясы менен белгилүү «түбөлүк тынчтык» келишими түзүлгөн. Бул келишим болгар дипломатиясынын болуп көрбөгөндөй чоң ийгилигине айланган. Константинополь болгар башкаруучусунун императордук «падыша» титулун расмий түрдө тааныган. Натыйжада Пётр Византиянын василевси менен тең даражага жеткен алгачкы чет өлкөлүк монарх болуп калган.
Мындан тышкары, империя болгар чиркөөсүнүн (патриархатынын) көз карандысыздыгын таанып, жыл сайын алым төлөп турууга милдеттенген. Бул иш жүзүндө Симеон Iнин аймактык басып алууларынын таанылышын билдирген. Союз Пётрдун император Роман I Лакапиндин небереси Марияга үйлөнүшү менен бекемделген. Жаңы доордун символу катары Мария өзүнө Ирина («Тынчтык») деген ысым алган.
Бирок тышкы тынчтык өлкөнүн ичиндеги олуттуу башаламандыктар менен коштолгон. Симеондун аймактарды кеңейтүү идеалдары менен тарбияланган болгар ак сөөктөрүнүн көпчүлүгү Византия менен түзүлгөн тынчтык келишимин алсыздыктын белгиси катары кабыл алышкан.
928-жылы эле падышанын иниси Иван башында турган көтөрүлүш чыккан. Козголоң басылып, анын жетекчиси Византияга сүргүнгө айдалган. Эки жылдан кийин, 930-жылы, падышанын агасы Михаил монастырдан качып чыгып, бийликти басып алууга аракет кылган. Бирок бул көтөрүлүш да ийгиликке жеткен эмес.
Өлкөнүн ичинде нааразычылык күчөп жаткан учурда, мамлекеттин чет жактарындагы аймактар борбордук бийликтен бөлүнө баштаган. 933-жылы серб башкаруучусу Часлав Клонимирович болгар туткунунан тайманбастык менен качып чыгып, көтөрүлүш уюштурган. Анын натыйжасында Сербия өзүнүн көз карандысыздыгын кайрадан алган.
Кырдаалды мажарлардын тынымсыз чабуулдары ого бетер оорлоткон. Алар 934, 943, 948 жана 958-жылдары болгар жерлерине эч кандай олуттуу каршылыксыз басып кирип, аймактарды талап-тоношкон.
Натыйжалуу каршылык көрсөтүүгө күчү жетпеген Пётр кемсинтүүчү шарттардагы келишимдерге кол коюуга, көчмөндөргө алым төлөөгө жана ал тургай алардын Византиянын провинцияларын талап-тоноо үчүн Болгариянын аймагы аркылуу өтүшүнө уруксат берүүгө аргасыз болгон. Бул болсо Константинополь менен түзүлгөн союзга олуттуу коркунуч жараткан.
Руханий чөйрөдө Пётрдун башкаруу доору бир жагынан эң чоң гүлдөп-өнүгүү, экинчи жагынан терең кризис менен айырмаланган. Мүнөзүнүн жумшактыгы жана терең динчилдиги менен белгилүү болгон падыша чиркөөгө жерлерди жана алтынды берешендик менен тартуулаган.
Бирок оор салыктардын шартында расмий чиркөөнүн байлыгынын өсүшү коомдо нааразычылык жараткан. Бул нааразычылык бара-бара богомилчилик деп аталган күчтүү диний кыймылдын пайда болушуна алып келген. Бул диний агымдын жактоочулары дүйнөлүк байлыктардан баш тартууга чакырып, дин кызматкерлеринин ашкере байлыгын жана шаан-шөкөттүү жашоосун сынга алышкан.
Бул доордун жаркын инсандарынын бири Ыйык Иоанн Рыльский болгон. Пётр менен Иоанндын «алыстан жолугушуусу» тууралуу уламыш сакталып калган.
Ага ылайык, ыйык дербиш падыша жөнөткөн алтынды кабыл алуудан баш тартып, аны кайра кайтарган. Ал эң зарыл нерселер менен гана чектелип жашаган адамга алтындын кереги жок экенин билдирген. Бирок падыша жөнөткөн мөмө-жемиштерди кабыл алып, кийинчерээк Пётрго руханий насааттарды камтыган кат жөнөткөн.
960-жылдардын ортосунда ханыша Ирина каза болгондон кийин, өлкөдөгү ансыз деле морт болгон туруктуулук толугу менен бузулган. 966-жылы Византиянын императору Никифор Фока Болгарияга алым төлөөдөн кескин түрдө баш тарткан.
Болгарияны башка элдин күчү менен талкалоону көздөгөн император Калокир аттуу элчисин Киев князы Святослав Игоревичке жөнөткөн.
967-жылы (же 968-жылы) орус кошуундары Болгарияга басып кирип, кыска убакыттын ичинде стратегиялык маанилүү чептерди ээлешкен жана Переяславец шаарында жайгашышкан.
Печенегдердин чабуулунан Киевди коргоо үчүн Святослав убактылуу мекенине кайтууга аргасыз болгон. Айрым версияларга ылайык, печенегдердин бул чабуулуна болгарлардын өздөрү түрткү берген болушу мүмкүн. Бирок Святославдын Дунайга кайра кайтып келиши Пётрдун падышалыгы үчүн каргашалуу окуяга айланган.
969-жылдын аягында же 970-жылдын башында орус аскерлери Болгариянын борбору Преславга экинчи жолу чабуул жасап, шаарды күч менен басып алышкан.
Жеңилүүлөрдүн кайгысын жана тагдырдын оор соккусун көтөрө албаган падыша Пётр I тактыдан баш тартып, бийликти уулу Борис IIге өткөрүп берген. Ал кечилдикке өтүп, 970-жылдын 30-январында монастырда дүйнөдөн кайткан.
Тарыхчылар бүгүнкү күнгө чейин анын башкаруусуна ар кандай баа берип келишет. Бир жагынан, Пётрдун тушунда Болгария көптөгөн аймактарынан ажырап, согуштардан катуу алсыраган. Экинчи жагынан, Византия жылнаамаларында анын доору материалдык жыргалчылык жана молчулук өкүм сүргөн мезгил катары сүрөттөлөт.
Мындан тышкары, «падыша» титулунун расмий таанылышы маанилүү тарыхый прецедент жараткан. Кылымдар өткөндөн кийин башка славян мамлекеттеринин башкаруучулары, анын ичинде Иван Грозный да ушул үлгүгө таянышкан.
Терең ишеними, момундугу жана христиан динин колдогону үчүн Пётр I Болгар православ чиркөөсү тарабынан ыйыктардын катарына кошулган.
Анын элесин жыл сайын 30-январда (жаңы календарь боюнча 12-февралда) урматтап эскеришет. Бул күнү кылычтар үстөмдүк кылган доордо тынчтыкка умтулган башкаруучунун рухуна таазим кылынат.
