Атасы Аспарух каза болгондон кийин тактыга отурган Тервель Византия менен Болгариянын ортосундагы мамилелердин тарыхын түп-тамырынан өзгөрткөн чоң сыноого туш болгон. 704-жылы «Мурду жок» деген каймана ат менен белгилүү болгон Византиянын мурдагы императору Юстиниан II хазарлардын коргоосунда Фанагорияда сүргүндө жүргөн жеринен кайык менен Дунайды көздөй качкан. Айласыз абалга кептелген Юстиниан тактысын кайтарып алууга жардам сурап, Стефан аттуу элчисин Тервелге жөнөткөн. Аскердик колдоонун ордуна император зор байлыктарды жана кызы Анастасияны турмушка берүүнү убада кылган. Тервель мамлекеттик акылмандыгын көрсөтүп, бул сунушту кабыл алган. Ал өзүнө баш ийген болгарлар менен славяндардан ири аскер топтоп, аларды түз эле Константинополду көздөй баштап жөнөгөн.
Кызыгы, Юстиниан башка бир болгар жетекчисинин — Кубраттын төртүнчү уулу, Македонияда бийлик жүргүзгөн Кубер хандын да колдоосуна ээ болууга аракет кылган. Бирок Тервелдин өзүнүн айтымында, анын агалары «мурду жок императорго ишенишкен эмес» жана өз конуштарында калууну туура көрүшкөн. Ошого карабастан, 705-жылы Тервель менен Юстиниандын бириккен аскери Византиянын борборунун дубалдарына келип жеткен. Үч күнгө созулган натыйжасыз сүйлөшүүлөрдөн жана өз ара кемсинтүүлөрдөн кийин Юстиниан жашыруун түрдө шаарга кирип, бийлигин кайтарып алган.
Императордун ыраазычылыгы болуп көрбөгөндөй болгон: Тервель чет элдик башкаруучулардын ичинен биринчи болуп Византиянын мамлекеттик иерархиясында экинчи орунда турган цезарь (кесарь) наамына татыган. Болгария Фракиянын түндүк-чыгышындагы Загоре аймагын алган, ал эми Византия жыл сайын алым төлөп турууга милдеттенген. Уламыштар ошол күндөрдөгү хандын улуулугун өзгөчө сүрөттөйт: алтын алып жатканда ал жерге калканы менен камчысын таштаган, алар толугу менен алтын тыйындарга көмүлгөн, ал эми найзасы кымбат баалуу жибек кийимдер менен жабылган.
Бирок эки башкаруучунун ортосундагы тынчтык көпкө созулган эмес. 708-жылы Юстиниан II хандын көрсөткөн жакшылыктарын унутуп, чыккынчылык менен болгар жерлерине басып кирген. Чечүүчү кагылышуу Анхиало салгылашында болгон. Византиянын флоту чепке жакындап келгенде, атчан аскерлер аттарына чөп жыйноо үчүн бейкапар талаага чачырап кетишкен. Тоолордо жашырынып турган болгар күзөтчүлөрү бул башаламандыкты дароо пайдаланышкан. Алар жырткыч айбандардай болуп «римдиктердин үйүрүнө» чабуул жасап, көптөгөн туткундарды, аттарды жана курал-жарактарды колго түшүрүшкөн. Юстиниан үч күн бою чептин дубалдарынын артына уятсыздык менен жашынууга аргасыз болгон. Андан соң өз атынын тарамыштарын өзү кесип, кеме менен жашыруун түрдө Константинополго качып кеткен.
Бул чыккынчылыкка карабастан, 711-жылы Юстинианга каршы өз аскерлери көтөрүлүш чыгарганда, Тервель ага жардам берүүдөн баш тарткан эмес. Хан үч миң жоокерден турган кошуун жөнөткөн, бирок кеч болуп калган эле: император өлтүрүлүп, бийликти Филиппик Вардан басып алган.
Андан кийинки жылдарда болгарлардын жаңы чабуулдары менен коштолгон окуялар орун алган. 712-жылы алар Босфорго жана Константинополдун айланасына жортуулдарды жасашкан. Акыры бул окуялар император Феодосий IIIнүн тушунда, 716-жылы тарыхый мааниге ээ болгон тынчтык келишиминин түзүлүшүнө алып келген.
Бул документ мамлекеттердин чек араларын так аныктап, Загоре аймагынын Болгарияга берилишин бекемдеген жана соода эрежелерин белгилеген. Мөөрү жана атайын белгилери жок товарлар конфискацияланууга тийиш болгон. Өзгөчө көңүл бурарлык жагдай алым төлөө жөнүндөгү беренеде камтылган: Византия алтын жана императордук улуулуктун символу болгон кызыл булгаарыдан жасалган кийимдерди берүүгө милдеттенген. Бул иш жүзүндө болгар ханына базилевстин, башкача айтканда, Византия императорунун өзүнүн кийимдеринин айрым элементтерин өткөрүп берүү дегенди билдирген.
Тервелдин эң даңктуу эрдиги арабдардын баскынчылык жортуулдарына каршы күрөшү менен байланыштуу. 717-жылы араб кол башчысы Масламанын жүз миң жоокерден турган армиясы жана миң кемеден турган флоту Константинополду курчоого алган. Жаңы император Лев III Исавр жардам сурап Тервелге кайрылган. Жалпы коркунучту жакшы түшүнгөн болгар ханы арабдардын тылына кыйратуучу сокку урган.
718-жылдын кышы өзгөчө катаал болгон: жүз күндөн ашык убакыт бою жер кар астында калып, шаарды курчап турган аскерлердин кыймылын дээрлик толугу менен токтоткон. Арабдар византиялыктарга гана эмес, алардын күчтөрүн аёосуз талкалап жаткан болгарларга каршы да коргонуу аңдарын казууга аргасыз болушкан.
Константинополдун жанында арабдардын жеңилиши, ошондой эле 732-жылы Карл Мартеллдин Пуатье салгылашындагы жеңиши Европаны исламдык басып алуунун андан ары жайылышын токтоткон. Бул улуу жеңиштен кийин Тервель «падышаларды такка отургузуучу» катары саясий таасирин уланткан. Атап айтканда, ал тактысын кайтарып алууга аракет кылган мурдагы император Анастасий IIге 360 000 алтын тыйын өлчөмүндө ири каржылык жардам көрсөткөн.
Хандын кудуретинин символуна айланган белгилүү Мадара атчаны — ЮНЕСКОнун Дүйнөлүк мурастар тизмесине киргизилген уникалдуу аска рельефи. Окумуштуулар атчан адамдын сүрөтү Тервелдин өзүн чагылдырат деп эсептешет. Ал эми анын айланасындагы грек тилиндеги жазуулар 705-жылдагы окуяларды чагылдырган Болгар мамлекетинин алгачкы жылнаамасы катары каралат.
«Болгар хандарынын ысымдарынын тизмеси» аттуу тарыхый булакка ылайык, Тервелдин башкаруусу 21 жылга созулуп, болжол менен 721-жылы аяктаган. Бирок ыйык Паисий Хилендарский өзүнүн «Славян-болгар тарыхы» аттуу эмгегинде башкаруучунун жашоосунун башкача, руханий жагын ачып берген.
Анын баяны боюнча, хан өз ыктыяры менен тактыдан баш тартып, Охрид шаарына жакын жердеги монастырда Феоктист деген ысым менен кечилдикке өткөн. Паисий Тервелди болгарлардын биринчи ыйыгы деп атап, анын ыйыктыгын тастыктаган тиешелүү жазма далилдерди мекендештери сактап кала албаганына өкүнгөн.
Ошого карабастан, 1972-жылы табылган коргошун мөөр Тервелдин христиан динине жакындыгын кыйыр түрдө тастыктайт. Мөөрдө хандын сүрөтү жана грек тилинде «Кудайдын Энеси, кесарь Тервелге жардам бер!» деген жазуу түшүрүлгөн. Бул анын христиан динине болгон ишенимин, кыязы, чоң атасы — хан Кубраттан мурастап алганын көрсөтүшү мүмкүн.
