Анын тарыхый жолу 665-жылы, атасы — легендарлуу хан Кубрат каза болгондон кийин башталган. Ошол мезгилде Улуу Болгария деген ат менен белгилүү болгон кубаттуу мамлекет ыдыроо коркунучуна кептелген. Кубраттын үчүнчү уулу болгон Аспарух оногондур уруусунун бийлигин мурастап алган. Бирок бийлик менен кошо ага согуштун оор түйшүгү да жүктөлгөн. Беш бир туугандын ортосунда бөлүнүп, алсыраган болгар ордосу хазарлардын катуу чабуулуна туш болгон. Ушундай оор кырдаалда Аспарух тагдыр чечүүчү чечим кабыл алган: ал өз элин батышты көздөй, Дунайдын ары жагындагы жаңы жерлерди издөөгө алып чыгып, кубаттуу Византия империясынын чек араларына багыт алган.
Аспарухтун атасы Кубрат жана анын бир туугандары.
Узакка созулган көчүүдөн жана хазарлар менен болгон согуштардан чарчаган эли союздаштарга муктаж экенин түшүнгөн Аспарух өзүн мыкты дипломат жана таланттуу аскердик стратег катары көрсөтө алган. Фракия, Валахия жана Кара деңиз жээгиндеги аймактарда ал славян урууларынын колдоосуна ээ болгон. Бул саясий биримдик келечектеги мамлекеттин пайдубалына айланган. Эки тараптын тең кызыкчылыгы айкын эле: славяндар болгарлардын кубаттуу атчан аскерлеринин коргоосуна ээ болушса, болгарлар көп сандаган жөө аскерлерге жана жергиликтүү калктын бекем колдоосуна ээ болушкан.
Чечүүчү учур 679-жылы келип жеткен. Бул жылы болгарлар Добруджаны басып алып, Византиянын ээлигине олуттуу сокку урган. Император Константин IV өз чек араларына жакын жерде «варварлардын» жайгашуусуна чыдагысы келбей, баш ийбеген болгар ордосун багындыруу үчүн ири аскердик жортуул уюштурган. Бирок Онгал салгылашында Византия армиясы катуу жеңилүүгө учураган. Аспарухтун бул жаркын жеңиши империяны жаңы саясий чындыкты моюнга алууга аргасыз кылган. Натыйжада 681-жылы Константин IV тынчтык келишимине кол коюп, Биринчи Болгар падышалыгынын бар экенин расмий түрдө тааныган.
Византиялык жылнаамачы Феофан Исповедник бул окуяны терең өкүнүч менен сүрөттөгөн. Ал бир кезде чыгыш менен батыштагы көптөгөн элдерди багындырган улуу Рим мамлекети эми «жакында гана пайда болгон жек көрүндү элге» жыл сайын алым төлөөгө аргасыз болгонун белгилеген. Жаңы мамлекетте өзгөчө коомдук түзүлүш калыптанган: болгарлар башкаруучу аскердик элитаны түзсө, славяндар калктын негизги бөлүгүн түзүшкөн. Тарыхчылардын пикиринде, дал ушул мезгилде болгарлардын акырындык менен, бирок кайтарылгыс түрдө славяндашуу процесси башталган. Бул процесс келечекте азыркы болгар элинин улуттук келбетинин калыптанышына негиз болгон.
Византия менен түзүлгөн тынчтык келишими туруктуу болгон эмес. 689-жылы Аспарух өз кызыкчылыктарына коркунуч жаралганын байкап, келишимди бузган. Буга император Юстиниан IIнин Македонияга жасаган ири аскердик жортуулу себеп болгон. Византиялыктардын максаты катаал эле — Болгар падышалыгынын демографиялык мүмкүнчүлүгүн алсыратуу үчүн жергиликтүү славяндарды күч менен Кичи Азияга көчүрүү. Алгач ийгилик Юстиниандын тарабында болгон: ал славян аскерлерин жеңүүгө жетишкен жана, кыязы, Македонияда болгар ордосунун бир бөлүгүн башкарып турган Аспарухтун иниси Кубер хандын кошуундары менен да кагылышкан.
Бирок императордун жеңиши көпкө созулган эмес. Кайтып келе жатканда, туткундарга жана олжого толгон Византия аскерлери Фракиянын тар тоо ашуулары аркылуу өтүп бара жатканда, аларды Аспарух буктурмада күтүп турган. Болгарлардын күтүүсүз чабуулу византиялыктар үчүн кандуу кыргынга айланган. Бардык тараптан курчоого алынган Юстиниан II араң жанын сактап калган. Ал согуш талаасында талкаланган армиясын жана көптөгөн жарадар жоокерлерин таштап качууга аргасыз болгон. Бул жеңиш Аспарухтун Константинополдун эң кооптуу жана кадыр-барктуу атаандаштарынын бири катары аброюн биротоло бекемдеген.
Байыркы «Болгар хандарынын аттарынын тизмеси» аттуу тарыхый булакта Аспарух 61 жыл бийлик жүргүзгөнү айтылган. Бирок азыркы тарыхчылар бул маалыматка күмөн санашат. Улуу хандын өмүрү кандай күрөш менен башталса, ошондой эле өз элин коргоо жолундагы салгылашта аяктаган. XI кылымга таандык болгарлардын «Апокрифтик жылнаамасына» ылайык, мамлекеттин негиздөөчүсү Дунайдын жээгинде хазарлар менен болгон салгылашта курман болгон. Ал акыркы демине чейин өзү негиздеген мамлекеттин чек араларын коргоп күрөшкөн.
Узак убакыт бою анын сөөгү коюлган жер табышмак бойдон калган. Бирок XX кылымдын башында Вознесенка айылынын жанынан (азыркы Запорожье аймагы) баалуу буюмдарга бай казына табылган. Вознесенка археологиялык комплексинен көптөгөн алтын жана күмүш буюмдар табылып, алардын ичинен күмүштөн жасалган бүркүттүн айкели өзгөчө көңүл бурган. Изилдөөчүлөр бул буюмдан Дуло уруусунун белгилерин жана байыркы болгар руналары менен жазылган «Еспор» деген жазууну аныкташкан. Бул табылга дал ушул жерде легендарлуу хандын мүрзөсү жайгашкан болушу мүмкүн деген божомолго олуттуу негиз берген.
2007-жылы Вознесенкадан алынган топурак салынган саркофаг салтанаттуу түрдө Велико-Тырново шаарындагы Ыйык Кырк Шейит чиркөөсүнө жеткирилген. Ал эми 2010-жылы Запорожье шаарында Аспарухтун урматына мемориалдык такта ачылган. Бул эстелик чачыранды урууларды бириктирип, бүгүнкү күнгө чейин жашап келе жаткан мамлекеттин пайдубалын түптөй алган улуу башкаруучунун элесине арналган.
