Поляк мамлекетинин калыптануу тарыхы анын негиздөөчүсү жана эрте орто кылымдардагы эң көрөгөч башкаруучулардын бири катары эсептелген князь Мешко Iнин ысымы менен тыгыз байланыштуу. Жарым-жартылай уламыштык князь Земомыслдын уулу болгон Мешко болжол менен 960-жылы бийликти колуна алып, борбору Гнезно шаарында жайгашкан чакан, бирок дымактуу княздыкты мураска алган. Азыркы тарых илиминде, атап айтканда археолог Пшемыслав Урбанчиктин эмгектеринде, Мешконун династиясынын тамыры Улуу Моравияга барып такалышы мүмкүн деген негиздүү гипотеза бар. Бул анын бийлигинин жогорку деңгээлде уюштурулгандыгын түшүндүрүп бере алат. Башкаруусунун алгачкы жылдарынан тартып эле жаш князь өзүн мыкты стратег жана жерлерди бириктирүүчү башкаруучу катары көрсөттү: ал Куявияны, Мазовияны жана Чыгыш Поморьенин кеңири аймактарын өзүнө кошууга жетишкен. Натыйжада европалык жылнаамалар поляк мамлекети жөнүндө алгачкы жолу олуттуу саясий күч катары сөз кыла башташкан.
Ошол мезгилдеги тышкы саясий кырдаал Мешкодон өтө этияттыкты жана чечкиндүүлүктү талап кылган. 963-жылга анын батыштагы алгачкы ири кагылышуусу туура келет — Батыш Поморьени баш ийдирүү максатында славяндардын лютичтер (велеттер) уруусуна каршы жортуул жасаган. Бул аракет немис княздарынын колунан жеңилүү менен аяктаганына карабастан, ал тууралуу Ибрахим ибн Якуб жана Видукинд Корвейский сыяктуу жылнаамачылар кеңири баяндаган, Мешко күрөштү токтоткон эмес. Ыйык Рим империясынын таасир аймагына кирип, любушан урууларын өзүнө баш ийдиргенден кийин ал татаал тандоого туш болгон: император Оттон I менен кооптуу согушту улантуу же компромисске баруу. Саясий ийкемдүүлүгүн көрсөтүп, Мешко салык төлөөгө макул болуп, империя менен союз түзүүнү тандаган. Ошол эле учурда Чехия менен жакындашуу саясатын жүргүзө баштаган.
Бул багыттагы эң маанилүү кадамдардын бири 965-жылы чех княжнасы, Болеслав I Грозныйдын кызы Дубравкага үйлөнүшү болгон. Бул нике түштүктөн келиши мүмкүн болгон коркунучту азайтып, мамлекеттин келечектеги түп-тамырынан өзгөрүшүнө негиз түзгөн.
Бутпарас Польша коңшу христиан мамлекеттеринин экспансиясына ачык жана алсыз бойдон каларын түшүнгөн Мешко I өлкөнүн тарыхында бурулуш жараткан чечим кабыл алган — христиан динин кабыл алуу. 966-жылы саясий жашап калуу жана маданий өнүгүү кызыкчылыктарын көздөп, князь христиан динин латын салты боюнча кабыл алган.
Бул окуя тарыхта Польшанын чокундурулушу деген ат менен белгилүү. Ал жөн гана диний ишенимдин көрүнүшү болгон эмес. Анын алдында так мамлекеттик максаттар турган: Польшаны жалпы европалык христиан дүйнөсүнө тең укуктуу мүчө катары киргизүү аркылуу германизациядан коргоо, княздын жеке бийлигин бекемдөө жана полаб славяндарына каршы саксон башкаруучулары менен биргелешип аракеттенүүгө шарт түзүү.
Мешконун көрөгөчтүгү көп өтпөй өзүн актаган. Чех союздаштарынын жардамы менен ал велеттерди жана алардын башчысы Вихманды толук талкалаган. 967-жылы Батыш Поморье Польшага биротоло кошулган, ал эми 968-жылы Познань шаарында биринчи поляк епископтугу негизделип, өлкөнүн диний өз алдынчалыгы бекемделген.
Бирок Польшанын күчөшү немис феодалдары менен жаңы кагылышууларга алып келбей койгон эмес. 972-жылы Чыгыш марканын графы Одонун аскерлери княздыктын аймагына басып кирген. Мешко Цедынянын жанындагы белгилүү салгылашта өз армиясынын күчүн көрсөтүп, баскынчыларды толук жеңген.
973-жылы Кведлинбургдагы империялык рейхстагга барууга мажбур болуп, тынчтыкты камсыз кылуу үчүн өз уулу Болеслав Храбрыйды барымтага берүүгө туура келгени да анын максаттарына карай ырааттуу саясатын токтото алган эмес.
980-жылдары кырдаал өзгөргөн. Балтика боюндагы славяндардын көтөрүлүш коркунучу жана бутпарастыктын кайрадан калыбына келиши ыктымалдыгы князды империя менен кайрадан жакындашууга түрткөн. Бул Мешкого ички башаламандыктарды басууга, Даниянын деңиз жээгинде бекемделүү аракеттерине каршы турууга жана 990-жылы Силезия менен Кичи Польшаны өз мамлекетине кошууга мүмкүнчүлүк берген.
Башкаруусунун акыркы жылдарында Мешко I дагы бир өзгөчө кадам жасап, болжол менен 991–992-жылдары Dagome iudex деп аталган документти түзгөн. XI кылымдагы папалык реестрлер аркылуу гана бизге жеткен бул сырдуу документте князь Польшаны Рим папасынын лендик ээлиги катары жарыялаган.
Бул саясий кадам, кыязы, өлкөнүн аймактык бүтүндүгүн Чехиянын дооматтарынан коргоого жана анын экинчи аялы Ода менен алардын балдарынын укуктарын камсыз кылууга багытталган. Бирок акырында такты баары бир анын улуу уулу Болеславга өткөн.
Мешко Iнин өмүрүнүн жыйынтыгы масштабы менен таң калтырат. Ал мамлекеттин аймагын дээрлик эки эсеге кеңейтип, өзүнүн акча бирдигин — денарийди — жүгүртүүгө киргизген жана татаал социалдык камсыздоо системасын түзгөн.
Замандаштарынын, айрыкча Ибрахим ибн Якубдун күбөлүктөрү гүлдөп-өнүккөн жана күчтүү мамлекеттин көрүнүшүн сүрөттөйт. Анын баяндоосунда Мешко славян өлкөлөрүнүн ичинен аймагы эң чоң мамлекеттердин бирин башкарган. Анын жерлери данга, этке жана балга бай болгон.
Княздын бийлиги 3000 оор куралданган жоокерден турган күчтүү жана мыкты даярдалган аскерге таянган. Алардын бардык чыгымдары мамлекеттик казынадан толук төлөнгөн.
Мешко ошол мезгил үчүн адаттан тыш болгон социалдык камкордук саясатын да жүргүзгөн. Ал жаңы төрөлгөн балдарды багууга каражат бөлүп, жаштарга үй-бүлө куруу үчүн керектүү белектерди жана материалдык жардамды камсыз кылган.
992-жылы каза болгон учурда Мешко I өзүнөн кийин жөн гана бош байланыштагы уруулардын бирикмесин эмес, борборлошкон европалык мамлекетти калтырган. Анын чек аралары Балтика деңизинен Карпат тоолоруна чейин, Одер дарыясынан Киев Русунун жерлерине чейин созулган. Ушуну менен Мешко I миң жылдан ашык жашай турган поляк мамлекеттүүлүгүнүн жана поляк улутунун пайдубалын түптөгөн.
