Ислам дүйнөсүнүн жүзүн түбөлүккө өзгөрткөн улуу ажырымдын тарыхы согуш талааларында эмес, 632-жылы Пайгамбар Мухаммед дүйнөдөн кайткандан кийин, Мединадагы пальма бактарынын көлөкөсүндө башталган. Анын эң жакын тууганы жана күйөө баласы Али ибн Абу Талиб үй-бүлөсү менен Пайгамбардын жаназасына байланышкан кайгылуу иштерге алаксып турган учурда, Сакифа деген жерде саясий драма ойнотулуп жаткан. Ансарлардын — Медина тургундарынын — жыйыны дээрлик өзүнөн-өзү жасалган төңкөрүшкө айланып кете жаздаган. Абалды Абу Бакр ас-Сиддик менен Умар ибн аль-Хаттабдын бир ууч меккеликтерди ээрчитип, ыкчам кийлигишүүсү гана кармап калган. Узак жана курч кайым айтышуудан кийин курайшиттер өз эркин таңуулап, Абу Бакр халиф болуп жарыяланган.
Көптөр үчүн бул окуя «жашыруун макулдашуу» сыяктуу көрүнгөн. Пайгамбарга туугандык жакындыгы жана алгачкы мусулмандардын бири болгону үчүн, көптөгөн тарыхчылардын (анын ичинде В. Маделунгдун) пикиринде, жеңишке толук мүмкүнчүлүгү бар Алинин ысымы бул жыйында дээрлик айтылган да эмес. Бул чечим биринчи үнсүз нааразычылыкты жараткан: ансарлардын жана Алинин тарапкерлеринин бир бөлүгү ант берүүдөн баш тартып, бул катуу тирешүүгө алып келген. Абу Бакрдын өкүлдөрү Пайгамбардын кызы Фатиманын үйүнө да коркутуу жасашкан, жана бул зомбулук ыймандуулардын жүрөгүндө терең жара калтырган. Али жаш жамааттын ушундай өтө оор учурда таптакыр бөлүнүп кетишинен коркуп, исламдын тагдырын өзүнүн мыйзамдуу доолорунан жогору коюп, пассивдүү каршылык жолун тандаган. Дал ошол учурда дүйнө кийин сунниттер жана шииттер деп тааныган эки агымдын үрөнү себилген.
Абу Бакрдын жана 634-жылы анын ордуна келген Умардын тушунда ислам Аравиянын чегинен чыгып, Сасанид Персиясын кыйратып, Византияны сүрүп чыгарган. Ирак, Левант жана Египеттин эбегейсиз байлыгы менен түшүмдүү жерлери Халифаттын казынасына агылып кирген. Бирок алтын менен кошо социалдык чыңалуулар да келген. Умар кирешелердин бөлүштүрүлүшүн катуу көзөмөлдөп, исламды башкалардан эртерээк кабыл алгандарга артыкчылык берген. Бул белгилүү бир катмарланууну жараткан, ал болсо 644-жылдын ноябрында Умар персиялык кулдун колунан өлгөндөн кийин бийликке Усман ибн Аффан келгенде ого бетер күчөгөн.
Он эки жылга созулган Усмандын башкаруусу улуу жеңиштердин да, чоң нааразылыктын да учуру болгон. Жумшак мүнөздүү Усман Омейяддар кланындагы туугандарына таянып, бийликти борборлоштурууну баштаган. Бир кездери Мухаммеддин эң өжөр душмандары болуп, исламды эң акыркы учурда гана кабыл алышкан адамдар эми негизги кызматтарды ээлей баштаган. Муавия ибн Абу Суфьян Сириянын валиси болуп, Марван ибн аль-Хакам халифтин артындагы «көкөлүү көлөкөгө» айланган. 650-жылга карата непотизм менен коррупция жамааттын олуттуу бөлүгүн Усманга каршы койгон. Талха жана аз-Зубайр сыяктуу эски сахабалар, ошондой эле Пайгамбардын жесири Айша халифти ачык сындашкан, балким, мында алардын жеке амбициялары да болгон.
Чагылган 656-жылдын январында түшкөн: жүздөгөн нааразы египеттиктер жана Ирак тургундары ажы катары көрүнүп Мединага бет алышкан. Абал тез эле көзөмөлдөн чыгып кеткен. Өз үйүндө камалып калган Усман реформа убадасы менен Марвандын таасиринин ортосунда чайпалып турган. Көтөрүлүшчүлөр алардын лидерлерин өлтүрүү буйругу жазылган катты кармап алышканда, каар токтотулгус болуп калган. Али ибн Абу Талиб ортомчу болууга аракет кылып, уулдары Хасан менен Хусейнди халифтин үйүнүн дарбазаларын кайтарууга жана суу жеткирүүгө жиберген, бирок өтө кеч болуп калган.
656-жылдын 17-июнунда каарданган топ Усмандын бөлмөлөрүнө басып кирген. Кары халиф Куран окуп отурган кезде, аны мыкаачылык менен өлтүрүшкөн. Анын каны ыйык китептин барактарын чачыратып, ал эми сөөгү жашыруун түрдө жүйүт көрүстөнүнө коюлган, анткени көтөрүлүшчүлөр аны мусулмандардын мүрзөстанына коюуга жол беришкен эмес. Бул өлтүрүү артка кайтуусу жок чекит болгон.
656-жылдын 24-июнунда Али акыры халиф деп жарыяланган, бирок ал бийликти бөлүнгөн дүйнөдө кабыл алган. Дамаскта Муавия ант берүүдөн баш тартып, Усмандын канга боёлгон кийимин мечитке илип, өч алуу туусу катары көрсөтүп турган. Көп өтпөй Алиге каршы анын мурунку өнөктөштөрү — Талха, аз-Зубайр жана Айша да чыккан. Алар Али Усмандын өлтүргүчтөрүн жазалаган жок деп айыпташкан, бирок өздөрү да элди көтөрүлүшкө үндөгөндөрдүн арасында болушкан.
656-жылдын декабрында Верблюжья битва болуп өткөн. Басранын жанындагы ырайымсыз салгылашта Али жеңишке жеткен: Талха менен аз-Зубайр өлгөн, ал эми Айша урмат-сый менен Мединага жөнөтүлгөн. Бирок бул башталышы гана эле. 657-жылдын июлунда Али менен Муавиянын аскерлери улуу Сиффин салгылашында беттешкен. Али сириялыктарды талкалоого жакындап калган учурда Муавиянын жоокерлери найзаларына Курандын барактарын көтөрүп, Кудайдын сотуна кайрылууга чакырышкан. Чарчап-чаалыккан аскеринин басымы менен Али арбитраждык сотко макул болгон.
Сүйлөшүүгө баруу чечими өлүмгө тете болуп чыккан. Алинин тарапкерлеринин бир бөлүгү ыйык бийлик укугу адамдардын сотуна берилди деп нааразы болуп, бөлүнүп кетип, хариджиттер сектасын түзгөн. 658-жылы арбитраждык сот ишке ашпай, Али эки фронтто согушууга аргасыз болгон. Ошол эле жылдын июлунда Муавия Египетти басып алып, ал эми 659-жылдын июлунда Иерусалимде өзүн расмий түрдө халиф деп жарыялаган.
Али көзөмөлдү ылдам жогото баштаган. Хариджиттер Али менен Муавияны тең эле ажырымдын күнөөкөрү деп эсептеп, кол салууну уюштурушкан. 661-жылдын башында Али ибн Абу Талиб Куфанын мечитинде өлтүрүлгөн. Анын өлүмүнөн кийин халиф болуп уулу Хасан калган. Чоң колдоого ээ болуп, олуттуу аскер топтосо да, Хасан өз катарындагы чыккынчылык жана баш аламандык менен бет келген. Маанисиз кан төгүүнү улантууну каалабай, ал Муавия менен келишим түзүп, ага бийликти өткөрүп берген — анын ордуна коопсуздук кепилдигин жана Муавия каза болгондон кийин мураскерлик укугун алган.
Ошентип, Биринчи Фитна аяктаган. Жеңиш Омейяддардын колунда калган, ал эми жамааттын шайлоо жолу менен түзүлгөн бийлиги мурастык монархияга алмашкан. Бирок мусулмандардын биримдиги түбөлүккө жоголгон.
