Антемийдин өмүр жолу болжол менен 420-жылы даңктуу Константинополдо башталган. Анын канында империялык элитанын эң жогорку катмарынын каны агып турган.
Анын атасы Прокопий 422–424-жылдары Чыгыштагы эң жогорку аскердик кызмат — аскер магистри кызматын ээлеген.
Чоң атасы, Антемий деген эле ысымды алып жүргөн, претория префекти болуп, 405-жылдан 414-жылга чейин империянын бүт чыгыш бөлүгүнүн иш жүзүндөгү башкаруучусу болгон.
Мындан тышкары, Антемийдин теги император Юлиан Отступниктин тууганы болгон узурпатор Прокопийге чейин барып такалган.
Жаш кезинде Антемий Жер Ортолук деңиз дүйнөсүнүн интеллектуалдык борбору болгон Александрияга жөнөгөн.
Ал жерде белгилүү неоплатоник философ Проклдун мектебинде билим алып, акыл-эсин өнүктүргөн.
Ал бул мектепте кийин тарыхта аты чыккан адамдар менен бирге окуган: келечекте Далмациянын көз карандысыз башкаруучусу боло турган Марцеллин, Флавий Мессий Феб Север жана таланттуу бутпарас акын Пампрепий.
Антикалык философияны терең үйрөнүү Антемийде назик эллиндик маданияттын изин түбөлүккө калтырган.
Кийин бул өзгөчөлүк анын катаал Рим Батышы менен болгон мамилелеринде трагедиялуу роль ойнойт.
Бирок империяга ойчулдар гана эмес, жоокерлер да керек болгон.
453-жылы Антемийдин макамы кескин жогорулаган: ал Чыгыш императору Маркиандын кызы Марция Евфимияга үйлөнгөн.
Фракиянын комити — башкы аскер жетекчиси — титулун алгандан кийин ал сарайдын жыргалчылыгында калган эмес.
Тескерисинче, Дунайдын катаал чек арасына жөнөп, коргонуу системасын бекемдөөгө жетекчилик кылган.
Жаш кол башчынын ийгиликтери ушунчалык чоң болгондуктан, 454-жылы эле аны Константинополго кайра чакырып, эң жогорку патрикий даражасын беришкен жана Чыгыштын аскер магистри — magister militum — кылып дайындашкан.
455-жылы Антемий жогорку мамлекеттик кызматтардын туу чокусуна жетип, Батыш императору Валентиниан III менен бирге консул болгон.
Император Маркиан өзүнүн таланттуу күйөө баласын Батыш же Чыгыш тактысынын мыйзамдуу мураскери катары көргөн.
Бирок тарых башкача чечкен.
457-жылдын январында Маркиан күтүүсүздөн каза болуп, мураскерин расмий жарыялоого үлгүрбөй калган.
Маркиан өлгөндөн кийин Константинополдогу чыныгы бийлик алан тектүү өтө күчтүү аскер магистри Аспардын колуна өткөн.
Варвар болгондуктан, Аспар өзү императордук диадеманы кийе алган эмес.
Бирок ага өз эркине толук баш ийе турган башкаруучу керек болчу.
Амбициясы, чоң кадыр-баркы жана көз карандысыз мүнөзү бар Антемий Аспар үчүн түздөн-түз коркунуч жараткан.
Ошондуктан ал башкарууга оңойураак талапкерди — кол башчы Лев Iди — колдогон.
Такка болгон үмүтү үзүлгөнүнө карабастан, Антемий мамлекетке болгон берилгендигин сактаган.
Magister militum даражасында калып, ал чыгыш чек аралардын бекем калканына айланган.
Болжол менен 460-жылы анын легиондору Иллирияда король Валамирдин остготторун катуу талкалаган.
466–467-жылдардын катаал кышында Антемий муз баскан Дунайдан өтүүгө батынган Хормидак жетектеген гунндардын кошуундарын жеңип, өзүнүн атын дагы бир жолу даңазалаган.
Ошол эле учурда Батышта каргаша күчөп жаткан.
465-жылы император Либий Север каза болгондон кийин Батыш Рим империясы башкаруучусуз калган.
Муну Карфагендеги базасынан Италиянын жээктерин үзгүлтүксүз талап-тоноп турган вандалдардын падышасы Гейзерих дароо пайдаланган.
Гейзерих бош калган Батыш тактысына өзүнүн куурчагын — белгилүү римдик Олибрийди — отургузууну көздөгөн.
Бул тандоо кокусунан болгон эмес.
Олибрий өлтүрүлгөн император Валентиниан IIIнүн бир кызына үйлөнгөн, ал эми анын экинчи кызы Гейзерихтин өз уулу Гунерихке турмушка чыккан.
Олибрийдин такка келиши Батыш империясынын вандалдарга толук көз каранды болушун билдирмек.
Бул Константинополдун императору Лев Iге да, Италиянын иш жүзүндөгү башкаруучусу, монархтарды каалагандай дайындап жана кулатып көнгөн варвар кол башчы Рицимерге да таптакыр жаккан эмес.
Константинополдун каршылыгын сындырууга аракет кылган Гейзерих ири масштабдагы террорду баштаган.
Ал Сицилияга жана Италияга сокку уруп гана тим болбостон, Чыгыш империясынын аймактарына — Иллирия менен Пелопоннеске — да басып кирген.
Ал жакта вандалдар жергиликтүү калкты массалык түрдө кулчулукка айдашкан.
Лев I буга абдан чебер геосаясий кадам менен жооп берген.
467-жылдын жазында ал Батышка Иллирия магистри Марцеллин жетектеген чоң армия жөнөткөн.
Бул Марцеллин — Антемийдин жаш кездеги эски досу эле.
Экспедициянын башына Лев I Прокопий Антемийди койгон.
467-жылдын 12-апрелинде Римге жакын аскер лагеринде Антемий Рицимердин макулдугу менен салтанаттуу түрдө Батыштын императору деп жарыяланган.
Бул кадам менен Лев I бир учурда үч максатка жеткен:
Антемий сыяктуу өзүнүн тактысына коркунуч жараткан күчтүү атаандашты Константинополдон алыстаткан;
Гейзерихтин Олибрийди такка отургузуу планын бузган;
Италияга вандалдарга каршы тура ала турган армия берген.
Антемийдин башкаруусунун башталышы бөлүнүп калган Рим дүйнөсүнүн эки бөлүгүнүн ортосунда болуп көрбөгөндөй жакындашуу менен белгиленген.
Рим менен Константинополь кайрадан бир мамлекеттин эки бөлүгү сыяктуу аракеттене баштаган.
Бул өзгөчө консулдарды дайындоо салтында айкын көрүнгөн.
468-жылы Антемий бүт империянын жалгыз консулу болуу деген сейрек урматка ээ болгон, 466-жылы Лев I да ушундай макамга ээ болгон эле.
Андан кийин Чыгыш менен Батыштын биримдигин символдоштурган бир катар маанилүү дайындоолор болгон.
469-жылы консулдар болуп Антемийдин уулу Маркиан жана Лев Iнин күйөө баласы Зенон дайындалган.
470-жылы Антемийдин философия мектебиндеги эски досу Мессий Феб Север жана Чыгыштын магистри Иордан консул болушкан.
471-жылы консулдук кызматты Лев I жана Целий Аконий Пробиан ээлеген.
Саясий союз үй-бүлөлүк байланыш менен да бекемделген: Антемийдин уулу Маркиан Левдин кызы Леонтияга үйлөнгөн.
Рицимердин жапайы мүнөзүн кандайдыр бир жол менен көзөмөлдөөгө аракет кылган Антемий чоң курмандыкка барып, өзүнүн кызы Алипияны күчтүү варвар кол башчысына турмушка берген.
467-жылдын аягында Римге келген галло-римдик аристократ жана акын Сидоний Аполлинарий бул үйлөнүү тоюнун зор салтанатын суктануу менен сүрөттөп калтырган.
Түбөлүк шаардын бардык коомдук катмарлары майрамга катышкан.
Империя кайрадан жанданып жаткандай көрүнгөн.
Бирок Антемийдин үстүндө вандал коркунучунун Дамокл кылычы илинип турган.
467-жылдын аягында аба ырайынын начардыгы анын Африкага болгон биринчи өз алдынча жортуулун үзгүлтүккө учураткан.
Бирок 468-жылы эки империя кылымдагы эң ири биргелешкен аскердик операцияны жүргүзүү үчүн күчтөрүн бириктирген.
План абдан чоң болгон.
Бириккен эбегейсиз флот Африкага Чыгыш Рим аскерлерин, Антемийдин Батыш армиясын жана Марцеллиндин согушта бышкан иллириялык легиондорун жеткириши керек эле.
Лев I бүт операциянын башкы командачысы кылып өзүнүн жездеси Василискти дайындаган.
Бул дайындоо каргашалуу болгон.
Экспедиция чоң кырсыкка айланган.
Василисктин жөндөмсүздүгүнөн — же, балким, чыккынчылыгынан — флот вандалдар тарабынан өрттөлгөн.
Таланттуу Марцеллин жалданма киши өлтүргүчтөрдүн колунан каза болгон.
Ал эми чоң жоготуулардан корккон Лев I Гейзерих менен шашылыш түрдө өзүнчө тынчтык келишимин түзгөн.
Антемий бош казына менен жалгыз калган.
Ал өзүнүн эң мыкты кол башчысынан ажырап, империянын негизги дан кампасы болгон Африканы кайтаруу үмүтүн да жоготкон.
Түштүктөгү ийгиликсиздик императорду көңүлүн түндүккө — Римдин колунан тездик менен чыгып бара жаткан Галлияга бурууга мажбур кылган.
Ал жактагы кырдаал өтө оор болчу.
Вестготтордун падышасы Эйрих Римдин алсыздыгын пайдаланып, бир провинциядан кийин экинчисин басып алып жаткан.
Римдин бийлигинде болгону Арелат — Арль жана Марсель калган.
Овернь аймагы толук обочолонуп, маркум император Авиттин уулу Экдиций тарабынан баатырдык менен корголуп турган.
Ал эми Галлиянын түндүгүндө иш жүзүндө көз карандысыз Суассон облусу пайда болгон.
Антемий вестготторго эки багыттан сокку уруунун чебер стратегиялык планын түзгөн.
469-жылы ал Арморикада — Бретанда — жашаган бриттердин падышасы Риотам менен аскердик союз түзгөн.
Бриттер түндүктөн, ал эми Антемийдин легиондору түштүктөн сокку урушу керек болчу.
Башында өнөктүк ийгиликтүү жүргөн.
Риотамдын аскерлери Бурж шаарына чейин жеткен.
Бирок бул жерде чыккынчылык болгон.
Галлиянын претория префекти Арванд Антемийдин пландарын жашыруун түрдө падыша Эйрихке берген.
Вестготтор өз күчтөрүн кайра топтоого үлгүрүп, негизги империялык аскерлер жеткенге чейин Деол салгылашуусунда санынын артыкчылыгы менен бриттерди талкалашкан.
Антемий багынган эмес.
Ал Эйрихке каршы Арелаттан чыккан түштүк армиясын өз уулу Антемиолдун жетекчилиги астында жөнөткөн.
Бул чечим императордун жеке трагедиясына айланган.
Родан — Рона — дарыясынан өтүп жаткан учурда Рим армиясы кылдат даярдалган буктурмага түшүп, дээрлик толугу менен кырылган.
Антемиол варварлардын колуна туткунга түшүп, ырайымсыздык менен өлүм жазасына тартылган.
Галлия биротоло жоголгон.
Тышкы саясаттагы бул каргашалар сөзсүз түрдө ички жарылууга алып келе турган.
Италиялык элита Антемийди эч качан «өзүнүн адамы» катары кабыл алган эмес.
Алар үчүн ал бой көтөргөн грек, Константинополдун коюлган адамы болуп көрүнгөн.
Анын ашыкча өз алдынчалыгы да нааразычылык жараткан.
Мындан тышкары, Антемийдин мыкты философиялык билими жана неоплатониктер менен болгон достугу аны жашыруун түрдө бутпарастыкка жан тартат деген шекке себеп болгон.
Өзүнүн саясий позициясын сактап калууга аракет кылган Антемий сенаттык аристократияга таянууга болгон күчүн жумшаган.
Ал Италия менен Галлиянын эң көрүнүктүү өкүлдөрүнө патрикий титулдарын кеңири таратып берген.
Бирок негизги коркунуч Рицимер бойдон калган.
Династиялык никеге карабастан, император кайнатасы менен кол башчы күйөө баласынын мамилеси улам начарлай берген.
Кайтарылгыс чек 470-жылы өтүлгөн.
Антемий сенатор Романды мамлекеттик чыккынчылыкка айыптап, өлүм жазасына тарткан.
Роман Рицимердин негизги союздаштарынын бири болгон.
Каарданган Рицимер башында вандалдарга каршы даярдалган армияны чогултуп, Римден чыгып, Италиянын түндүгүнө кеткен.
Өлкөнү кыйратып жиберүү коркунучун жараткан бир катар куралдуу кагылышуулардан кийин жаңжалга Павиянын епискобу Епифаний кийлигишкен.
Анын жардамы менен тараптар бир жылдык туруксуз тынчтык келишимин түзүшкөн.
472-жылдын башында жаңжал жаңы күч менен кайра тутанган.
Буга Константинополь сарайынын эки жүздүү саясаты түрткү болгон.
Император Лев I Италияга мурдагы эле тактыга талапкер Олибрийди жөнөткөн.
Расмий түрдө ал Антемий менен Рицимерди элдештирип, андан кийин вандалдарга элчи катары кетиши керек эле.
Бирок бул кылдат уюштурулган тузак болгон.
Лев Антемийге жашыруун экинчи кат жөнөтүп, анда Олибрийди өлтүрүп, Рицимерди да жок кылуу тууралуу түз буйрук берген.
Рицимердин тыңчылары кабарчыны кармап алышкан.
Катты окугандан кийин Рицимер Антемийге дароо ачык согуш жарыялап, Олибрийди император деп жарыялаган.
Рицимердин армиясы Римге келип, шаарды катуу курчоого алган.
Ушул оор учурда Сенат жана Римдин жөнөкөй тургундары мыйзамдуу император Антемийди коргоого чыгышкан.
Эки тарап тең сырттан жардам издей баштаган.
Гундобад жетектеген Галлия армиясы Рицимерди колдогон, анткени Рицимер Гундобаддын таякеси болгон.
Бурчка такалган Антемий акыркы чарага барган.
Ал остгот кол башчысы Вилимерди жардамга чакырып, ага Галлияны берүүнү убада кылган.
Вилимер тез жүрүш менен Римге жакындаган.
Бирок чечүүчү салгылашууда Рицимердин легиондору аны толугу менен талкалашкан.
Шаар кыйраары анык болуп, жардам күтүүгө мүмкүнчүлүк калбаганын түшүнгөн Антемий курчоону жарып чыгууга акыркы жолу аракет кылган.
Бирок бул чабуул кандуу жеңилүү менен аяктаган.
Өзүнө берилген адамдардын дээрлик баарын жоготкондон кийин, акыркы мыйзамдуу император Ыйык Пётр базиликасынын ыйык дубалдарынан башпаанек издеген.
Бирок жеңишке жеткен жана каарданган душмандар үчүн ыйык нерсе калган эмес.
Прокопий Антемий ибадаткананын ичинде кармалып, башы алынган.
Ар кандай маалыматтар боюнча, өлүмгө алып келген соккуну же Рицимердин өзү, же Гундобад урган.
Бул окуя 472-жылдын 11-июлунда болгон.
Философ жана жоокер Антемийдин кесилген башы базиликанын муздак мрамор полуна түшкөн ошол күнү Батыш Рим империясынын кайра жаралуу тууралуу акыркы үмүттөрүнүн бири да кошо кыйраган.
