Флавий Гонорийдин башкаруусу — бир кезде бузулгус көрүнгөн Рим империясынын акырындап кулашын баяндаган трагедиялуу тарых. Бул Римдин улуулугу убакыттын токтотууга мүмкүн болбогон агымы жана варвар урууларынын басымы менен беттешкен мезгил эле.
Бул императордун өмүр жолу 384-жылдын 9-сентябрында гүлдөп турган Константинополдо башталган. Ал император Феодосий I менен Элия Флацилланын үй-бүлөсүндө төрөлүп, империялык улуулук жана династиялык үмүттөр менен курчалган.
Гонорийдин үй-бүлөсү чоң болгон, бирок эрте жоготуулар анын балалыгын кайгыга салган. Агасы Аркадий жана карындашы Галла Плацидиядан тышкары, Пульхерия аттуу карындашы да болгон. Ал 385-жылы бала кезинде каза болуп, кийинки 386-жылдын күзүндө Гонорийдин энеси да дүйнөдөн кайткан.
Гонорийдин саясий тагдыры бала кезинен эле аныкталып калган.
386-жылы, болгону эки жашында, ал консул болуп дайындалган. Үч жылдан кийин, 389-жылы, жаш ханзаада атасын Римдеги салтанаттуу триумфтук жүрүштө коштоп, узурпатор Максимдин үстүнөн болгон жеңишти майрамдаган.
Чечүүчү бурулуш 393-жылдын 23-январында болгон. Валентиниан IIнин өлүмүнөн жана Евгенийдин тактыны тайманбастык менен басып алышынан кийин Гонорий расмий түрдө Август деп жарыяланган.
Феодосий I козголоңчуларды биротоло талкалагандан кийин, Гонорий Римдеги дагы бир триумфка катышкан. Ал ошол учурда жакында белгилүү дүйнөнүн жарымын башкаруу жоопкерчилиги анын мойнуна түшөрүн билген эмес.
395-жылы атасы каза болгондон кийин он бир жаштагы Гонорий Батыш Рим империясынын толук укуктуу башкаруучусу болгон.
Анын агасы Аркадий Константинополдо бийлигин орнотсо, Гонорий алгач Медиоланда жашап, кийин сарайын коргонууга абдан ыңгайлуу Равеннага көчүргөн.
Императордун жаш курагын эске алганда, чыныгы бийлик теги вандал болгон көрүнүктүү кол башчы Стилихондун колуна топтолгон.
Анын империяга болгон берилгендиги үй-бүлөлүк байланыш менен да бекемделген: 398-жылы Гонорий Стилихондун кызы Марияга үйлөнгөн.
Стилихондун акылдуу, бирок катаал регенттиги астында империя жашап калуу үчүн айыгышкан күрөш жүргүзгөн.
399-жылга карата ал комит Гильдондун көтөрүлүшүн басып, Африка провинцияларын кайра империянын көзөмөлүнө кайтарууга жетишкен.
Ошол эле учурда вестготтор менен чоң кармаш башталган.
396-жылы Стилихон Балкандагы алардын чабуулун токтоткон, ал эми 403-жылы легендарлуу Аларихтин Италиянын так жүрөгүнө басып кирүүсүнө бөгөт койгон.
Бул мезгилдин туу чокусу 406-жылы Фезула жанындагы салгылашуу болгон. Анда Радагайс жетектеген варварлардын чоң армиясы дээрлик толугу менен жок кылынган.
Радагайстын өзү 406-жылдын 23-августунда Флоренциянын дарбазаларынын жанында өлтүрүлгөн.
Бирок мындай коопсуздуктун баасы өтө жогору болгон.
Италияны коргоо үчүн Стилихон Британия менен Галлиянын чек араларын алсыратууга мажбур болуп, ал жактагы эң мыкты легиондорду чакыртып алган.
Бул чечим биринин артынан бири келген каргашалардын чынжырын баштаган.
Вандалдардын, свевдердин жана аландардын эбегейсиз топтору союздаш франктардын каршылыгын жеңип, коргоосуз калган Галлияга агылып кирген.
Британияда көтөрүлүш чыгып, легиондор жөнөкөй жоокерлер Марк менен Грацианды император деп жарыялашкан. Бирок көп өтпөй экөө тең өз тарапташтары тарабынан өлтүрүлгөн.
407-жылы саясий сахнага жаңы узурпатор — Константин III чыккан. Ал Түндүк Галлияны жана Испанияны басып алган.
Гонорийдин жеке жашоосунда да өзгөрүүлөр болгон. 407-жылы императрица Мария каза болгондон кийин, кийинки жылы ал анын карындашы Ферманцияга үйлөнгөн.
408-жыл империя үчүн тагдыр чечүүчү жыл болуп калды.
Аларих кайрадан Италияга коркунуч туудуруп, 4000 фунт алтын өлчөмүндө эбегейсиз чоң төлөм талап кылган. Стилихондун кысымы астында Сенат бул талапка макул болгон.
Ошол эле жылдын май айында Бононияда жүргөн Гонорий агасы Аркадийдин каза болгонун уккан.
Сарайдагы интригалар эң жогорку чекке жеткен.
Кызматтар магистри Олимпий императорду Стилихон чыккынчылык кылып жатат деп ишендирүүгө жетишкен.
408-жылдын 22-августунда улуу кол башчы Равеннада өлүм жазасына тартылган.
Бул окуядан кийин кандуу тазалоолор башталган.
Гонорий Ферманция менен ажырашып, Стилихондун уулу Евхерийди өлүм жазасына тарткан.
Өзүнүн негизги коргоочусунан ажыраган империя дээрлик коргоосуз калган.
Алданган жана кысымга алынган миңдеген варвар-федераттар Аларихтин тарабына өтүшкөн.
408-жылдын октябрында готтор Римди курчоого алышкан.
Шаарды кыйроодон сактоо үчүн тургундар 5000 фунт алтын жана 30 000 фунт күмүш кун төлөшкөн.
Равеннадагы саясий башаламандык, министрлердин тынымсыз алмашуусу жана готтор менен сүйлөшүүлөр боюнча көз караштардын өзгөрүшү Аларихтин ачуусун келтирген.
Ал өзүнө көз каранды император катары Приск Атталды жарыялаган.
Чыгыш империясынан келген алты легиондун жардамына карабастан, Гонорийдин абалы өтө оор бойдон калган.
Ал Римге дан жеткирүүнү бөгөттөө менен жооп берип, шаарда катуу ачарчылыкка алып келген.
Акыры Аларих Атталдан көңүлү калып, 410-жылы аны тактан түшүргөн.
Бирок Гонорийдин компромисске баруудан баш тартуусунан улам кайрадан тынчтык келишимине жетүү мүмкүн болгон эмес.
410-жылдын 24-августунда бүткүл антика дүйнөсүн таң калтырган окуя болгон: Рим кулаган.
«Түбөлүк шаар» сегиз кылымдан бери биринчи жолу душман тарабынан басып алынып, үч күн бою талап-тонолгон.
Аларих чиркөөлөргө тийүүгө тыюу салганы менен, жеке үйлөрдөгү баалуу буюмдар алып кетилген.
Ошол эле жылы Британия — же альтернативдүү версия боюнча Италиядагы Бруттий — өзүн өзү коргошу керектигин билдирген рескрипт чыгарылган.
Империя көз алдында ыдырай баштаган.
Кыйроонун башаламандыгында Гонорийдин жаңы негизги таянычы кол башчы Констанций III болгон.
411-жылга карата ал Галлия менен Испаниядагы Константин III жана Геронтийдин көтөрүлүштөрүн басууга жетишкен.
Ошого карабастан, Британия империя үчүн биротоло жоголгон.
Көп өтпөй аландар менен бургунддар колдогон Иовиндин жаңы көтөрүлүшү башталган.
Бул жолу Гонорийге готтордун башчысы Атаульф жардам берген.
Ал нан жеткирүү убадасынын ордуна узурпаторлорду талкалаган.
Бирок азык-түлүк менен камсыздоо үзгүлтүккө учураганда, Атаульф өзү Түштүк Галлияны талап-тоноого өтүп, 414-жылы императордун карындашы Галла Плацидияга үйлөнгөн.
Ал ошондой эле Приск Атталды кайрадан император деп жарыялаган.
Констанцийдин чечкиндүү аракеттеринин аркасында гана Атаульф Испанияга сүрүлүп, Аттал колго түшүрүлгөндөн кийин тартип жарым-жартылай калыбына келтирилген.
417-жылы Гонорий Констанций жана Галла Плацидия менен бирге Римге салтанаттуу түрдө кирген.
Бир кезде Гонорийди майып кылууну кыялданган жеңилген Аттал Липара аралына сүргүнгө айдалган.
Ошол эле жылы император өзүнүн карындашын Констанцийге күч менен турмушка берген.
418-жылы Аквитанияда вестгот-федераттардын биринчи расмий варвардык падышалыгы пайда болгон.
Констанцийдин кеңешин угуп, Гонорий Галлиянын борбордук бийлигин бир аз алсыраткан жана жергиликтүү коомдорго маселелерди Арелаттагы жыл сайын өтүүчү жыйындарда өз алдынча чечүүгө мүмкүнчүлүк берген.
421-жылы Гонорий Констанцийди өзүнүн тең башкаруучусу деп жарыялаган.
Бирок Констанций ошол эле жылы каза болуп, Константинополдун расмий таануусуна жетишпей калган.
Гонорийдин башкаруусунун акыркы жылдары Испаниядагы жаңы көтөрүлүштөр жана Галла Плацидия менен болгон үй-бүлөлүк жаңжал менен коштолгон.
Акыры Галла Плацидия Константинополго качып кеткен.
Диний саясатта Гонорий никейлик христианчылыктын бекем жактоочусу болгон.
Ал 411-жылдагы Карфаген соборунда донатизмге каршы активдүү күрөшүп, 417-жылы пелагианчылыкты пропагандалоого тыюу салган.
Анын эң белгилүү чечимдеринин бири болжол менен 404-жылы гладиатордук салгылашууларды биротоло токтотуу болгон.
Гонорий 423-жылдын 15-августунда Равеннада шишик оорусунан каза болуп, түз мураскер калтырган эмес.
Анын башкаруусунда империя Британиядан ажырап, өзүнүн башкы шаары Римдин талап-тонолушун башынан өткөргөнүнө карабастан, бул мезгил антика дүйнөсүнөн орто кылымдык реалдуулукка өтүүнүн маанилүү баскычы болгон.
Так ушул доордо Рим мурасы варвар дүйнөсүнүн салттары менен татаал жана өзгөчө түрдө аралаша баштаган.
Катчы Иоанндын кыска мөөнөттүү узурпациясынан кийин Гонорийдин мураскери анын жаш жээни — Валентиниан III болгон.
