Глицерийдин бийликке карай жолу императордук амбициялардан алыс жерде башталган.
Балким, жаш кезинде ал Далмациядагы Рим легиондорун ийгиликтүү башкарган. Бирок тагдыр чечүүчү 472-жылга карата Глицерий Равеннадагы императордук сарайда бекем орун алып, доместиктердин комити — элиталык императордук гвардиянын башчысы — деген эң жогорку аскердик кызматтардын бирин ээлеп турган.
Айта кетчү нерсе, бул кызмат жогорку бийликке жетүү үчүн мыкты тепкич болгон: мындан жыйырма жыл мурда, 456-жылы, ушул эле кызматты кийин император боло турган Майориан ээлеген.
Ошол учурда Батыш Рим империясы жарандык согуштун отунда муунуп жаткан.
Италиянын иш жүзүндөгү кожоюну, өтө күчтүү варвар кол башчы Рицимер мыйзамдуу император Прокопий Антемий менен ачык кагылышууга барган.
472-жылдын апрелинде Рицимер күчтүү саясий сокку урган: ал 461-жылы эле вандалдардын падышасы Гейзерих тактыга талапкер катары көрсөткөн белгилүү сенатор Олибрийди Италияга чакырып, Антемийге каршы император деп жарыялаган.
Июль айында беш айга созулган оор курчоодон кийин Рим кулап, Антемий ырайымсыздык менен өлтүрүлгөн.
Бирок козголоңчулардын жеңиши көпкө созулган эмес.
472-жылдын ноябрына карата башталган чума эпидемиясынан Олибрий каза болуп, такта болгону бир нече ай гана отурган.
Болжол менен ошол эле мезгилде жеңилгис болуп көрүнгөн Рицимер өзү да каза болгон.
Батыштын тактысы кайрадан бош калган.
Ошол учурда бүткүл Рим дүйнөсүнүн жалгыз мыйзамдуу башкаруучусу болуп калган Чыгыш императору Лев I Макелла узакка созулган чечимсиздикке туш болгон.
Империяны каптаган жалпы чыккынчылык шартында анын айланасында ишеним арта турган адамдар өтө аз эле.
Узак төрт ай өткөнүнө карабастан, Константинополь жаңы Батыш Августунун ысмын жарыялаган эмес.
Бирок бийликтеги мындай боштук түбөлүккө созула алмак эмес.
473-жылдын март айына карата Равеннадагы демилгени маркум Рицимердин жээни Гундобад колго алган.
Ал таякесинен патрикий жана аскер магистри титулдарын мурастап калган.
Рим армиясынын герман бөлүктөрүнө таянып жана бургунддардын падышасы, Галлиянын аскер магистри Хильпериктин колдоосуна ээ болгон Гундобад империянын тагдырын өз колуна алган.
Анын тандоосу гвардиянын башчысы Глицерийге түшкөн.
Бул окуянын датасы боюнча булактар бири-бирине дал келбейт.
Paschale Campanum 473-жылдын 3-мартын көрсөтсө, «Улуу Виндобон фасттары» 5-мартты көрсөтөт.
Глицерийдин бийликке келишине берилген баалар да ар түрдүү.
Византиялык жылнаамачы Феофан Исповедник аны урматтоо менен «атактуу адам» деп атаса, гот тарыхчысы Иордан бийлик ага «шайлоо аркылуу эмес, көбүрөөк басып алуу жолу менен тийген» деп катаал белгилеген.
Кандай болгон күндө да, Батыштын императору дагы бир жолу варвар кол башчысынын эрки менен такка отурган.
Глицерийдин ички саясаты тууралуу маалымат өтө аз.
Бирок бизге чейин жеткен маалыматтар аны терең динчил жана аракетчил адам катары көрсөтөт.
Глицерий Түндүк Италияда жайгашкан.
Анын доорунан бизге жеткен тыйындардын дээрлик баары Медиолан — Милан жана Равеннадагы тыйын сарайларында чыгарылган.
Бул тыйындар өзгөчө кызыктуу.
Императордун профили анда бир кылым мурдагы архаикалык стилде берилсе, арткы бетинде адаттагыдай бет маңдайынан турган монархтын фигурасы түшүрүлгөн.
Ал крест менен кооздолгон скипетрди жана шардын үстүндөгү Жеңиштин чакан айкелин кармап турган.
Бул символдор империянын бузулгус күчүн билдирген, бирок ошол учурда ага ишенгендер азайып калган.
Магн Феликс Эннодий Павиянын епискобу Епифанийдин өмүр баянында Глицерий «коомдук жыргалчылык үчүн көптөгөн чараларды» көргөнүн жазган.
Бирок мисал катары бир гана окуяны келтирет: епископтун өтүнүчү боюнча император анын энесине айрым букаралар келтирген зыяндын ордун кең пейилдик менен толтурган.
Глицерийдин бизге чейин жеткен жалгыз мыйзамы 473-жылдын 11-мартына таандык.
Италиянын претория префекти Гимильконго багытталган бул мыйзам симонияга, башкача айтканда чиркөө кызматтарын сатууга каршы катаал чараларды караган.
Кызыгы, бул мыйзамды Иллирик жана Чыгыш преториясынын префекттери да кубануу менен кабыл алышкан.
Мыйзам боюнча Глицерий Чыгыш императоруна таандык аймактарда юридикалык бийликке ээ болбогонуна карабастан, анын мыйзамы ал жерде да колдонулган.
Изилдөөчү Ральф Мэтисен муну чебер саясий кадам катары баалайт.
Мындай динчил мыйзамды чыгаруу менен Глицерий күчтүү Чиркөөнүн колдоосуна ээ болууга гана эмес, Константинополь менен мамилени жакшыртууга жана Чыгыштын саясаты менен биримдигин көрсөтүүгө аракет кылган.
Тышкы саясий кырдаал Глицерийге жай аракеттенүүгө мүмкүнчүлүк берген эмес.
473-жылы Италиянын үстүнөн бир эле учурда эки өлүмгө алып келчү коркунуч пайда болгон.
Биринчи болуп вестготтор сокку урган.
Алардын амбициялуу падышасы Эйрих Италия жарым аралына чоң чабуул баштоого буйрук берген.
Жортуулду кол башчы Винцентий жетектеген.
«511-жылдагы Галлия хроникасы» боюнча, ал жогорку аскердик магистр даражасына ээ болгон.
Италияны дагы бир кыйроо күтүп жаткандай көрүнгөн.
Бирок Глицерий өтө тез аракет кылган.
Императордук комиттер Алла жана Синдила Винцентийдин армиясына кыйратуучу сокку урушкан.
Вестгот кол башчысы өзү салгылашта өлтүрүлгөн.
Италияны сактап калууга жетишилген.
Бирок империя бул жеңиш үчүн Галлиянын Арелат — Арль жана Массилия — Марсель шаарларынан ажыраган.
Аларды ошол эле жылы вестготтор басып алышкан, бирок кийинчерээк Глицерийдин мураскери кыска убакытка кайра кайтарып алган.
Вестготтор менен болгон салгылашуулардын чаңы басыла электе эле чыгыштан андан да коркунучтуу күч — остготтор келе баштаган.
Алардын тарыхы Римдин тагдыры менен 454-жылдан бери тыгыз байланышта болгон.
Гунн державасы кыйрагандан кийин Чыгыш императору Маркиан үч бир тууган жетекчиге — Валамир, Теодемир жана Видимирге — Түндүк Паннонияда отурукташууга уруксат берген.
Иллирия жерлерин талап-тоногондон кийин 469-жылга карата остготтор Орто Дунай аймактарын ээлеп алышкан.
Теодемир өлгөндөн кийин анын амбициялуу уулу Теодорих, келечектеги Италиянын улуу падышасы, элдин бир бөлүгүн Төмөнкү Мёзияны багындырууга алып кеткен.
Ал эми ордонун башка бөлүгү Видимирдин жетекчилиги астында көчүп, түздөн-түз Италияга багыт алган.
Ушул кырдаалда Глицерийдин саясий акылы өзгөчө көрүнгөн.
Ал мүмкүн болгон каргашалуу сценарийди так эсептеген: эгер Видимирдин остготтору өлтүрүлгөн Винцентийдин аман калган вестгот күчтөрү менен бириксе, империя кыйрамак.
Равеннанын эки фронтто согуш жүргүзүүгө жетиштүү күчү жок болчу.
Ошондо алтын менен бекемделген чебер дипломатия колдонулган.
Глицерий Видимирге элчилик жөнөтүп, падышага 2000 солид өлчөмүндө ири пара берген.
Иордан жазгандай, император остготторду Италиядан чыгып, Галлияга барууга көндүргөн.
Ал жерде ошол учурда ар кандай уруулардын кысымында турган аймактар бар экенин жана алардын жанында туугандары — вестготтор бийлик жүргүзөрүн айткан.
Видимир белектерди кабыл алып, Галлияга кеткен.
Ал жерде анын эли вестготтор менен аралашып кеткен.
Глицерийдин бул чебер көп баскычтуу саясий кадамы Италияны бир да тамчы римдик кан төгүлбөстөн кыйроодон сактап калган.
Аскердик жана дипломатиялык ийгиликтерине карабастан, Чыгыш империясы үчүн Глицерий мыйзамсыз узурпатор бойдон калган.
Лев I Макелла аны варвар Гундобаддын тил алчаак куурчагы катары гана көрүп, таануудан кескин баш тарткан.
Константинополь өз талапкерин тандаган.
Ал — Лев Iнин аялы Элия Веринанын жээни болгон Далмациянын магистри Юлий Непот эле.
Катуу кыш жана деңизде жүрүүгө жабык порттор гана Непоттун Италияга дароо кол салуусуна тоскоол болгон.
Көп өтпөй, 474-жылдын 18-январында, Лев I каза болгон.
Бийлик анын жаш небереси Лев IIге өткөн.
Лев II өз атасы Зенонду тең император кылып дайындаган.
Бирок Чыгыштагы бийликтин алмашуусу Глицерийге жеңилдик алып келген эмес.
Зенон да анын такка болгон бардык укуктарын кескин четке каккан.
Глицерий акыркы учурга чейин кагылышуудан качууга аракет кылган.
Элдешүүнүн белгиси катары ал 474-жылга экинчи, башкача айтканда Батыш консулун дайындабай, жаш Лев IIни бүт империянын жалгыз консулу катары калтырган.
Бирок бул кадам да бааланган эмес.
474-жылдын жазында Юлий Непоттун флотилиясы Адриатика деңизинен өткөн.
Коркунучту түшүнгөн Глицерий Равеннадан Римге көчкөн.
Анын күрөшүүгө чечкиндүү болгонун Римде чыгарылган чакан күмүш тыйын да көрсөтөт.
Тыйындын алдыңкы бетинде:
«D N GLYCERIUS P F AUG»
деген жазуу болгон.
Арткы бетинде болсо:
«VICTORIA AUGGG» — «Августтардын жеңиши»
деген сөздөр жазылган.
Үч «G» тамгасы үч тең укуктуу императорду — Глицерий, Зенон жана Лев IIни — билдирген.
Бул Глицерийдин өз бийлигинин мыйзамдуулугун ырастоого багытталган акыркы саясий манифести болгон.
Бирок Глицерийдин иши башынан эле жеңилүүгө обречён болгон.
474-жылдын 19–24-июнунун аралыгында Непоттун аскерлери Остияга түшкөн.
Глицерий эч кандай каршылык көрсөтпөстөн багынып берген.
Эмне үчүн Гундобаддын армиясына таянган император салгылашууга да аракет кылган эмес?
Тарыхчылар мунун негизги себебин Глицерийдин толук жалгыз калышынан көрүшөт.
Константинополь аны душман деп жарыялаган.
Рим сенаты да, Галлия-Рим аристократиясы да аны колдогон эмес.
Ал эми тагдыр чечүүчү учурда Гундобад өзү Италияда жок болгон.
Айрымдар ал Галлияга кошумча аскер чогултууга кеткен деп эсептешет.
Бирок башка версия көбүрөөк ыктымал деп саналат.
Атасы, бургунддардын падышасы Гундиох каза болгондон кийин Гундобад өз мекенине шашып барып, үч бир тууганы — Годомар, Хильперик жана Годегизель менен мурас үчүн катуу күрөшкө аралашкан.
Армиясыз жана союздаштарсыз калган Глицерий душман менен жалгыз калган.
Тактан түшүрүү эч кандай кан төгүүсүз өткөн.
Юлий Непот Глицерийдин өмүрүн сактап калган, бирок аны саясий аренадан биротоло алып салган.
Аноним Валезий, Иоанн Антиохийский, Евагрий Схоластик жана «Улуу Виндобон фасттары» боюнча, тактан түшүрүлгөн монарх Далмацияга жөнөтүлүп, Салона шаарынын епискобу болуп дайындалган.
Иордан болсо жаңылыш түрдө аны Остиянын епискобу болгон деп жазган.
Глицерийдин тагдыры мындан жыйырма жыл мурда дал ушундай жол менен тактан түшүрүлүп, Плаценциянын епискобу кылынган император Эпархий Авиттин тагдырын дээрлик толугу менен кайталаган.
Глицерий Салонада тынч жашап, өзүн Кудайга кызмат кылууга арнаган.
475-жылы Юлий Непот өзү да аскер магистри Флавий Орест уюштурган мамлекеттик төңкөрүштүн курмандыгы болгон.
Тагдырдын тамашасы менен тактан кулатылган Непот өзү мурда сүргүнгө айдаган Глицерий жашап жаткан ошол эле Салонага качкан.
Непот ал жерде 480-жылга чейин жашаган.
Ал 476-жылы Батыш Рим империясынын кулашын да көргөн.
Ошол жылы Оресттин уулу Ромул Август герулдардын башчысы Одоакр тарабынан тактан түшүрүлгөн.
480-жылы Юлий Непот өзүнүн комиттери Виатор жана Овида тарабынан чыккынчылык менен өлтүрүлгөн.
Византиялык тарыхчы Малх Филадельфиялык, анын эмгектери патриарх Фотийдин аркасында биздин күндөргө чейин жеткен, өтө оор айыптоо айтат.
Ал Непотту өлтүрүү боюнча кутумдун чыныгы уюштуруучусу епископ Глицерий болгон деп билдирген.
Балким, Глицерий Италиянын башкаруучусу Одоакрдын кызыкчылыгында аракет кылган.
Чыккынчылык кадимки көрүнүшкө айланган катаал жана циникалык доордо мурдагы императордун өзүн тактан кулаткан адамдан өч алышы толук мүмкүн болгон окуядай көрүнөт.
Кийин Одоакр Глицерийди сыйлык катары Медиоландын кадыр-барктуу архиепискобу кылып дайындаган деген ушактар тараган.
Мунун жалгыз жана өтө алсыз далили — епископ Эннодийдин ырлары.
Анда Медиолан иерархтарынын тизмесинде Мартиниан менен Лазардын ортосунда «Глицерий» деген ысым кездешет.
Бирок тарыхчылардын көпчүлүгү муну жөн гана ысымдардын дал келүүсү деп эсептешет.
Алардын пикири боюнча, Флавий Глицерий өмүрүнүн акыркы жылдарын Салонадагы өз епархиясынын дубалдары арасында тынч өткөрүп, ошол жерде дүйнөдөн кайткан.
