Эпархий Авиттин тарыхы — Батыш Рим империясынын кулаш доорундагы өзгөчө бөлүмдөрдүн бири. Ал Галлия-Рим аристократиясынын алсырап бара жаткан мамлекетти башкаруу жоопкерчилигин өз мойнуна алууга жасаган аракетин чагылдырат.
Болочок император Августонеметте — азыркы Клермон-Ферранда — Галлиянын эң таасирдүү жана бай үй-бүлөлөрүнүн биринде төрөлгөн. Тарыхчылардын пикири боюнча, анын атасы 421-жылы консул кызматын ээлеген Флавий Юлий Агрикола болгон.
Авит өзүнүн жогорку коомдук абалына ылайык классикалык билим алып, өзгөчө укук таанууга чоң көңүл бурган.
Анын жеке жашоосу жана карьерасы ошол доордун белгилүү инсандары менен тыгыз байланышта болгон. Анын кызы Папианилла атактуу акын жана жазуучу Сидоний Аполлинарийге турмушка чыккан. Анын панегириктери жана каттары кийин ошол доор жөнүндө баа жеткис маалымат булагына айланган.
Авиттин дагы эки уулу болгон: Агрикола жана Экдиций Авит. Экдиций кийин патрикий жана аскер магистри катары атакка жеткен.
Авиттин саясий карьерасы дипломатиялык ийгиликтерден башталган.
421-жылга чейин эле ал күчтүү патрикий Флавий Констанцийге Галлия үчүн салык жүгүн азайтуу тууралуу кылдат өтүнүч менен жөнөтүлгөн. Бул миссия толук ийгилик менен аяктаган.
Бирок анын өмүр баянындагы негизги факторлордун бири вестготтор менен болгон жакын байланыштары болгон.
425–426-жылдары Авит Толозага барып, падыша Теодорих Iнин сарайында барымтада турган тууганы Феодор менен жолуккан.
Ал жерде Авит падышанын урмат-сыйына ээ болуп, анын уулу — болочок падыша Теодорих II менен жакын мамиле түзгөн.
Авит Теодорих IIге латын поэзиясын жеке өзү үйрөтүп, варвар ханзаадасына Рим маданиятына болгон кызыгууну сиңирген.
Авиттин аскердик карьерасы да кем эмес ийгиликтүү болгон.
Ал легендарлуу Флавий Аэцийдин жетекчилиги астында 430–431-жылдары ютунгдар жана нориктерге каршы, ошондой эле 436-жылы бургунддарга каршы өнөктүктөргө катышкан.
437-жылы иллюстрий макамын алып, Галлиянын аскер магистри кызматына дайындалган.
Бул кызматта ал өзүнүн туулган Августонемет шаарынын жанында гунндардын кошуундарын талкалап гана тим болбостон, Теодорих Iни Нарбон шаарын курчоону токтотууга да мажбур кылган.
439-жылы Авит Галлиянын претория префекти болуп дайындалган.
Ал вестготтор менен достук келишимин кайра жаңыртып, аймакка убактылуу болсо да назик тынчтык алып келген.
440-жылы мамлекеттик иштерден четтөөнү чечип, өзүнүн кооз Авитак мүлкүнө кеткен.
Ал жерде Аттиланын коркунучу империянын үстүнө түшкөнгө чейин тынч жашаган.
451-жылы гунндар Галлияга басып киргенде, дал Авит Рим жана варвар күчтөрүн бириктирген маанилүү байланыштыруучу фигура болгон.
Ал Теодорих Iни Аэций менен союз түзүүгө көндүргөн.
Бул союз Каталаун талааларындагы жеңишке алып келген.
Теодорих ошол салгылашта каза болгонуна карабастан, Рим менен вестготтордун союзу тарыхка кулап бара жаткан империянын акыркы чоң жеңиштеринин бири катары кирген.
Авиттин карьерасынын жаңы баскычы 455-жылдын жазында башталган.
Император Петроний Максим аны кайра мамлекеттик кызматка чакырып, аскер магистри кылып дайындаган жана Толозага Теодорих IIге элчи катары жөнөткөн.
Авит готтор арасында дипломатиялык миссияда жүргөн учурда дүйнө кескин өзгөргөн.
31-майда Петроний Максим өлтүрүлүп, Рим Гейзерихтин вандалдары тарабынан катуу талап-тонолгон.
Мындай шартта Рим тактысында өзүнө берилген императордун болушун каалаган Теодорих II Авитти Тулузада Август деп жарыялаган.
9-июлда анын талапкерлигин Угернда жети Галлия провинциясынын өкүлдөрүнүн жыйыны колдогон.
5-августка карата аны Рим сенаты да тааныган.
Авит Галлияда үч ай калып, өзүнүн саясий жана аскердик таянычын бекемдеген.
Андан кийин гана Галлия армиясын жана гот кошуундарын жетектеп Италияга жөнөгөн.
Норик аркылуу өтүп, Равеннага жеткенде ал жерде ишенимдүү Ремист жетектеген гот отрядын калтырган.
455-жылдын 21-сентябрында Авит Римге салтанаттуу түрдө кирген.
Бирок анын бийлиги өтө туруксуз болчу.
Ал Чыгыш Рим императору Маркиандын таануусуна, ошондой эле таасирдүү аскер башчылары Майориан менен Рицимердин колдоосуна муктаж болгон.
456-жылдын 1-январында консулдук кызматка киргенде Авит биринчи олуттуу саясий көйгөйгө туш болгон.
Чыгыш императордук сарайы анын бийлигин тааныбай, өз консулдарын дайындаган.
Тышкы саясатта Авит Италиянын жээктерине кол салып жаткан вандалдарды токтотууга аракет кылган.
Ал кышкы убактылуу тынчтык келишимине жетишкенине карабастан, 456-жылдын мартында вандалдар Капуяны талап-тоногон.
Аларга жооп соккуну Рицимер берген.
Ал Сицилия менен Корсиканын жээктеринде Гейзерихтин флоту жана армиясын эки жолу жеңген.
Ошол эле учурда формалдуу түрдө Авиттин буйругу менен аракеттенген вестготтор Испаниядагы өз ээликтерин кеңейтип жаткан.
456-жылдын 5-октябрында алар Парам түздүгүндөгү салгылашууда свевдерди катуу талкалашкан.
Бул иш жүзүндө провинциянын готтор тарабынан оккупацияланышын билдирген.
Италияда Авиттин башкаруусуна нааразычылык тездик менен күчөгөн.
Рим аристократиясы мамлекеттик башкаруудагы маанилүү кызматтардын көбү Галлия-Рим өкүлдөрүнө берилгенине нааразы болгон.
Абалды азык-түлүктүн кескин жетишсиздиги жана мамлекеттик казынада акчанын жоктугу дагы оорлоткон.
Гот жансакчыларын таратардын алдында алардын айлыгын төлөө үчүн Авит өтө популярдуу эмес кадамга барууга мажбур болгон.
Ал Римдеги коло айкелдерди эритип, металл катары сатууга буйрук берген.
Бул коомдук нааразычылыктын акыркы чеги болгон.
Элдин ачуусун жана өздөрүнүн өсүп жаткан беделин пайдаланган Рицимер менен Майориан көтөрүлүш башташкан.
456-жылдын күзүндө Авит Римден качкан.
17-сентябрда Сенат аны расмий түрдө тактан түшүргөн, ал эми Ремист Равеннада өлтүрүлгөн.
Бийликти кайтарып алууга аракет кылган Авит өзүнө берилген аскерлердин калган бөлүгүн чогултуп, Рицимерге каршы чыккан.
Чечүүчү салгылашуу 456-жылдын 17 же 18-октябрында Плаценциянын жанында болгон.
Авит оор жеңилүүгө учурап, жаңы аскер магистри Мессиандан ажырап, өзү туткунга түшкөн.
Рицимер анын өмүрүн сактап калган, бирок Авитти диний кызматты кабыл алууга мажбур кылып, Плаценциянын епискобу кылып дайындаган.
Авиттин өлүмү сырларга жана ар кандай версияларга оролгон.
Галлиядагы айрым тарапташтары дагы бир жыл бою аны император катары таанууну улантышкан.
Ал эми Идаций 457-жылды анын башкаруусунун үчүнчү жылы деп атаган.
Бирок Авит ошол жылдын аягына чейин жашаган эмес.
Бир версия боюнча, Сенат аны сырттан өлүм жазасына өкүм кылган жана Авит Галлияга, Ыйык Юлиандын базиликасына качып бара жаткан жолдо каза болгон.
Башка версия боюнча, Майориандын буйругу менен муунтулуп өлтүрүлгөн же ачкадан өлүүгө мажбур болгон.
Авиттин сөөгү Бриватта, Ыйык Юлиандын мүрзөсүнүн жанында коюлган.
Анын өлүмү менен Рим жана Галлия аристократиясынын ортосунда туруктуу союз түзүүгө болгон үмүттөр биротоло өчкөн.
Империя болсо варварлардын чабуулдарына жана аскер магистрлеринин амбицияларына мурдагыдан да көбүрөөк көз каранды болуп калган.
