Бату 1209-жылы туулган жана Чыңгызхандын уулдарынан улуусу Жучинин экинчи уулу болгон. Рашид ад-Диндин маалыматына ылайык, Жучинин кыркка жакын уулу бар эле. Бату-хандын апасы Уки-фуджин хунгират уруусунан чыгып, Ильчи-нойондун кызы болгон.
1224-жылы Чыңгызхан империясын 4 бөлүккө бөлүп, уулдарынын ортосунда улустарды бөлүштүргөн. Жучиге Иртыштан батыштагы бардык талаа-дөөлөр (мурунтан Монгол империясына кирген жана багындырылууга тийиш аймактар) берилген. Жучи 1227-жылы каза болгондон кийин анын улусу улуу уулдары Орда-Эжен менен Батуга өткөн. Улуу болгондуктан «тактыга» формалдуу укугу бар Орда-Эжен иниси пайдасына андан баш тарткан; ага Прииртыш (Иртыш боюндагы) аймак тийсе, Батуга батыштагы, али багынтылбаган жерлер ыйгарылган.
Чыңгызхан көз жумгандан (1227) кийин 1229-жылы курултайда жаңы улуу хан болуп Өгэдэй шайланган. Он сегиз жаштагы Бату бул курултайга катышкан, бирок андан соң өз улусуна дароо кайтпай, сарайда калган. Жаңы хандын чечими менен Жучи улусунун айрым жерлери (Сибирдеги) Өгэдэйге, айрымдары (Орто Азиядагы) Чагатайга берилген. 1230–1234-жылдары Бату Өгэдэй менен кошо Цзинь империясына каршы согушка катышкан; 1235-жылкы курултайда жучиддерге Пинъянфу округу (Шаньси провинциясы) бөлүнүп, андан түшкөн кирешелер алардын казынасына түшүп турган.
Ошол эле курултайда «батыш жортуулу» башталары жарыяланып, анын максаты батыштагы бардык жерлерди баш ийдирүү деп аныкталды. Бул жортуулдун расмий жетекчиси катары Бату белгиленди.
1236-жылдын кышында моңголдор Волга Булгарын багындырышты, 1236-жылдын жай-күзүндө Мордовияны алды. 1237–1238-жылдары моңгол аскерлеринин соккусунан Түндүк-Чыгыш Русь дээрлик толугу менен кулады. 1239-жылы Кара деңиз боюндагы аймактар жана Кырым багындырылып, кийин Жучи улусунун курамына кирди. 1240–1241-жылдары Түштүк-Батыш Русь да алынып, натыйжада бүт Русь моңголдорго баш ийди.
1241–1242-жылдары Бату Польшаны жана Венгрияны көздөй жортуул жасады. Ал Венгрияга кол салууну жетектеп, Пешт менен Эстергомду штурмдоого команда берген жана Шайо дарыясы бойундагы салгылаштын планын түзгөн; анда падыша Бела IV кыраан жеңилүүгө учураган. Моңгол кошуундары Венгрия, Хорватия, Далмация, Босния, Сербия жана Болгарияны аралап өтүштү. Алдыңкы отряддар Венага жеткен кезинде Бату Өгэдэй хандын өлүмү тууралуу кабар алды; Чыңгызхандын мыйзамына ылайык бардык Чыңгызиддер жаңы улуу ханды шайлоого сөзсүз катышууга тийиш эле. Ошондуктан Бату аскерин артына буруп, талаага — чыгышка кайткан, ушуну менен монголдордун «батыш жортуулу» аяктаган.
Түздөн-түз Жучи улусунун курамына Батыш Дешт-и Кыпчак, Волга Булгары, Кырым, азыркы Башкырстандын аймагы жана Түндүк Кавказдын бир бөлүгү кирди. Русь княздыктары, Болгария, Валахия, Сербия жана Венгриянын айрым дубандары Жучи улусуна вассалдык көз карандылыгын таанышты. Бату демилгеси менен, талаа салтына ылайык, улус башкаруусу эки автономдуу «канатка» — Көк Орда жана Ак Ордага бөлүндү; чек ара Яик (Урал) дарыясы болду. Батыш канатынын отурук борбору Булгар шаары болуп, Бату өзү да Поволжьеде жашаган. Чыгыш канатын башкарган Орда-Эжендин ордосу Тарбагатай менен Иртыштын жогорку агымдары аралыгында жайгашкан.
1242–1243-жылдардын кышында Бату үч башкы русь князын — Ярослав Всеволодичти (улуу владимирский князь), Даниил Романовичти (Владимир-Волынский жана Галицкий) жана Михаил Всеволодичти (Черниговский) — жеке өзү келүүгө талап кылды; булардын ар бири жакында Киевди да ээлеп турган. Маселе көз карандылыкты таанууда жана княздардын арасындагы «улуулукту» (старейшинство) бекитүүдө эле.
Даниил менен Михаил баруудан баш тартышкан, ал эми Ярослав 1243-жылы Батуга келип, «улуулук» наамын алган. 1243-жылы Гүйүк дагы Өгэдэйдин мураскору катары бекитиле элек болгондуктан, Каракорумга Ярославдын уулу Константин кеткен; Ярославдын өзүн Бату 1246-жылы, Гүйүктүн таажы кийиши чечилип калганда, улуу хан ордосуна жөнөткөн.
Даниил Романович 1245-жылдын күзүндө, моңгол колбашчысы Моуцзинин Галичти тапшыруу талабынан кийин, ордого келген. Бату аны «Данило, эмнеге буга чейин келбей жүрдүң?» деп жемелеп, бирок анын ээлигин, анын ичинде Галиц жерин да бекитип берген.
Михаил Всеволодич 1246-жылдын жайында келип, «өз волостун» (Черниговду) сураган, бирок «Чыңгызхандын бурканына» баш ийүүдөн (сыйынуу жөрөлгөсүнөн) баш тарткандыгы үчүн Бату буйругу менен өлүм жазасына тартылган; Плано Карпининин кабарына караганда, бул жөрөлгөдөн баш тартуу — болгону шылтоо болгон.
1245–1246-жылдары Батуга ярлык алуу үчүн Константин Всеволодович Ярославский, Борис Василькович Ростовский, Глеб Василькович Белоозерский, Святослав Всеволодович Суздальский, Иван Всеволодович Стародубский да келишкен. 1254-жылы Батуда армян падышасы Хетум да болгон.
1242-жылы Грузия падышайымы Русудан Бату талабы менен уулу Давидди жиберип, моңгол сюзеренитетин тааныды. 1243-жылы Рум (Сельжук) султанатынын султаны Гийас ад-Дин Кей-Хосров II нойон Байжу кошуунунан Көсөдагдагы жеңилүүдөн кийин өзүн Батуга вассал деп жарыялады; Бату ага ярлык жана пайза берди. 1240–1250-жылдары Бату Румдун фактиялык сюзерену болгон, бирок Алтын Ордодогу анын мураскорлору Анатолияны көзөмөлдөй албай калышты — ал Хулагунун карамагына өттү.
Өгэдэй тирүү кезинде мураскорлукка небереси Ширэмүнду дайындаган; Ясанын ( мыйзамдын ) сакчысы Чагатай бул осуятты аткарууга даяр болчу, бирок ошол эле жылы көз жумду. Анын өлүмүнөн кийин уруулук «ака» (улугу) макамы Батуга өттү. Улуу хан тактысына ошол эле учурда Ширэмүн (өкүнүч), Гүйүк (Туракин-хатундун колдоосу менен), Бату (ака катары, жучиддердин башчысы жана фактиялык эң күчтүү өкүмдар), Мүнке (апасы Соркоктани-бегинин колдоосу менен) жана Тэмүгэ-өтчигин (Чыңгызхандын кичүү бир тууганы) доомат кылышкан. 1242-жылы Ширэмүн менен Тэмүгэ-өтчигин күрөштөн четтеп, Бату менен Мүнке Гүйүккө каршы бириккен.
1246-жылкы курултайда Гүйүк шайланды. Эзелки кастыгына карабай, Бату анын шайланышын бир туугандары аркылуу таанып, жаңы улуу хандын формалдуу тең башкаруучусу катары көрсөтүлдү. Башында Гүйүк Жучи улусунун ички ишине аралаша элек, бирок тез эле Бату бийлигин чектей баштап, Батудан ярлык алган мамлекеттерге «кош башкаруучуларды» дайындай баштады. Ал Батуга каршы жортуулга чыккан, бирок 1248-жылы Мавераннахрда, Самарканды жакын жерлерде күтүүсүздөн көз жумган (айрым маалыматтарда — Бату тарапкерлеринин уулантуусунан). Анын атаандаштарынын арасында Батуга айныксыз берилишкен, батыш жортуулунун катышуучусу Мүнке бар эле; дал ошол Мүнке Бату колдоосу менен 1251-жылы улуу хан болуп шайланды. Чагатай урпактарына каршы Мүнкенин позициясын бекемдөө үчүн Бату Отрарга бир тууганы Беркені темник Бурундай жетектеген жүз миңдей корпус менен жөнөткөн.
Бату кеминде 1255-жылдан эрте эмес каза болгон. Анын мыйзамдуу мураскору — Мүнке хан ордосунда жүргөн уулу Сартак эле, бирок үйүнө кайтып келе жатып күтүүсүздөн каза таап, хандыкка Бату небереси, Сартактын уулу жаш бала Улагчи көтөрүлдү; ал да көп өтпөй көз жумду. Андан кийин жаңы хан болуп Батунун бир тууганы Берке болду.
