
Бахрам V «Гур» (же «Жапайы эшек») деген лакап менен белгилүү болгон, Йездегерд Iдин экинчи уулу. Анын жаштык доору сасанид ханзаадасына карата өзгөчө өткөн: ал араб Хира шаарындагы жергиликтүү башкаруучулардын сарайында алгач Нуман Iдин, андан кийин Мунзир Iнин алдында тарбияланган. Бул жөн гана сүргүн эмес, жаш падышага турмуштун чоң мектеби болгон. Ал бул жерде өз дооруна ылайык мыкты билим алып, ат минүү, аңчылык жана аскердик өнөр боюнча жогорку деңгээлге жеткен. Өзгөчө жапайы эшектерди (онагрларды) аңчылыкта кармоодогу чеберчилиги үчүн ага «Гур» деген атактуу лакап берилген.

Атасы Йездегерд I каза болгондон кийин Персияда баш аламандык чыккан. Маркум шахтын катуу саясатына нааразы болгон ак сөөктөр анын уулдарынын эч бирин бийликке өткөргүсү келген эмес. Алар династиянын башка бутагынан чыккан Хосров аттуу өкүлдү шах кылып көтөрүшкөн. Ал эми Бахрамдын агасы, Арменияны башкарган Шапур, өз укугун талап кылуу үчүн борборго шашып келген, бирок ак сөөктөр тарабынан өлтүрүлгөн.
Бул кабарды уккан Бахрам Нуман жетектеген араб аскери менен Ктесифонго жүрүш баштаган. Бирок шаарга келгенде кан төгүүгө барган эмес. Фирдоусинин айтуусунда, бул учурда кеңеш чакырылып, жаңы шах тандалышы керек болгон. Ак сөөктөр Йездегерддин катуулугун эске алып, анын уулун тандагысы келген эмес. Ошондо Бахрам чыныгы падышага ылайык ыкманы сунуш кылган: таажы эки жапайы арстандын ортосуна коюлуп, ким аны алып чыкса ошол падыша болмок. Карылыктан Хосров баш тарткан, ал эми Бахрам эки арстанды балтасы менен өлтүрүп, таажыны алып, шах болуп шайланган.
Фирдоусинин маалыматына караганда, бул окуя 421-жылдын апрелинде болгон. Такка чыккан соң Бахрам элге боорукердик көрсөтүп, бардык карыздарды кечирип, атаандашы Хосровду да байлык менен сыйлаган.
Бахрам Vнин падышачылыгы ак сөөктөр үчүн күтүүсүз болгон. Тактыга күч менен келген бул кайраттуу шах мамлекеттик иштерге көп кызыккан эмес. Ал көңүл ачууга, той-топурларга жана эң башкысы аңчылыкка берилген. Натыйжада эл арасындагы жомоктордо жана ырларда ал уламышка айланган каарман болуп калган. Реалдуу бийлик чоң жер ээлеринин колуна өткөн, алардын башында Йездегерд I доорунан бери кызмат кылып келген улук вазир Михр-Нарсе турган.
Бул жаңы саясий багыт Йездегерддин тушунда эркиндикке ээ болгон христиандарга каршы куугунтукка алып келген. Зороастр дин кызматчылары жана ак сөөктөр мурдагы христиандардын таасирин кечиргиси келген эмес. «Бузулган магдар жана бутпарас ак сөөктөр» баштаган бул куугунтук беш жылга созулган. 424-жылы ирандык христиандар чиркөө кеңешин чакырып, анда Византиядан толук бөлүнгөндүгүн жарыялашкан.
Бул окуялар, ошондой эле Византиянын Персияга качкан христиандарды өткөрүп берүүдөн баш тартуусу, эки мамлекеттин ортосунда согуш баштоого шылтоо болгон. 421-жылы жайында согуш тутанган. Ал Персия үчүн ийгиликсиз өттү: Михр-Нарсенин аскерлери жеңилип, лахмид арабдарынын (Бахрамдын союздаштарынын) чабуулу да ийгиликсиз аяктаган. 422-жылы Византия гунндардын басып кирүүсүнөн улам тынчтыкка барууга аргасыз болгон. Эки тарап тең жерлерди албастан, чек араны биргелешип коргоо жөнүндө макулдашышкан. Ошондой эле Византия Ирандагы христиандарга өз ишенимин эркин тутууга уруксат алуу укугун коргогон.
Бахрам Vнин доорунда Иран чыгыш чек арасында жаңы коркунучтарга кабылган. Хиониттер, кидариттер жана эфталиттер сыяктуу көчмөн уруулар өлкө аймагына кирип келе баштаган. Бахрам иниси Нарсени Ктесифондо калтырып, чыгышка жортуулга чыккан. Ал Мервге жакын аймактарда душманды түнкү чабуул менен талкалаган. Булактар майда-чүйдөдө айырмаланганы менен, баары бир пикирге келишет: Бахрам душманды Амударьяга чейин кубалап, аны жаңы чек ара катары белгилеген. Бул жеңиштин урматына ал үч жылга салыктарды жокко чыгарып, уламыш боюнча Ирандын аймагы ушул жерден бүтөөрүн көрсөтүү үчүн мунара тургузган. Ал кошуна урууларды багынтуу үчүн элчилер жөнөткөн жана, балким, чыгыш жортуулдары үчүн база катары Мерверрудду негиздеген.


Атасы сыяктуу эле, Бахрам V да табышмактуу жагдайда каза болгон. Бир уламыш боюнча, ал аңчылык маалында аты менен чогуу терең чуңкурга түшүп кеткен. Бирок көпчүлүк тарыхчылар анын өлүмү сарай ичиндеги кутумдун натыйжасы деп эсептешет. Анын бийлиги болжол менен 20 жылга созулуп, 440-жылдын соңунда аяктаган.
Бахрам V чыгыш фольклорунда жана адабиятында эң белгилүү каармандардын бири болуп калган. Анын айланасында көптөгөн уламыштар жана аңгемелер жаралган — кээ биринде ал кемчиликсиз падыша жана баатыр, башкаларында көңүлчөк жана жеңил-желпи адам катары сүрөттөлөт. Анын окуялары Фирдоусинин «Шахнаме» жана Низаминин «Жети сулуусунда» кеңири баяндалат. Айрыкча анын аңчылыктагы окуялары, анын ичинде сүйүктүү наложницасы Азадэ менен болгон кайгылуу окуя, сүрөтчүлөр үчүн популярдуу тема болуп калган, өзгөчө сасаниддик күмүш табактарда.
Бахрам Гур жапайы эшектерди аңчы иран маданиятынын тарыхына каармандык, эрдик жана укмуштуу турмушту сүйүү символу катары түбөлүккө кирген.



