Ал 1483-жылдын 14-февралында Фергана ээлигинин борбору Андижанда, эмир Умар-Шейх-мирза IIнин үй-бүлөсүндө төрөлгөн. Атасы тарабынан Бабур Темирдин тукумдарынын түз уланган урпагы болуп, улуу завоеватель Темирдин үчүнчү уулу Мираншахтын чөбөрөсү эле. Апасы тарабынан анын чингизиддик кан-тукуму бар болчу: апасы Кутлуг-Нигар-ханым — Моголстанды башкарган Йунус-хандын кызы, ал Темирдин даңазалуу тарыхчысы Шараф ад-Дин Али Йаздинин колунда тарбияланган. Бул кош тектүүлүк Бабурга улуу түрк завоевателдеринин да, монгол хандарынын да мурасына укук берчү.
Бабурдун эне тили — чагатай тили болгон, ал өзүнүн атагы чыккан автобиографиясын дал ушул тилде — «Бабур-наме» — жазган. Ал туулган жери Андижандын эли бүт түрк экенин, алардын сүйлөгөнү адабий тилге абдан жакын экенин сыймыктануу менен белгилеген. Түрк тилинен тышкары, ал парсычаны да эркин билген.
1494-жылы, болгону 12 жашында, Бабур атасынын кокусунан каза болушунан кийин Фергана ээлигин мурастаган. Башынан тартып эле анын башкаруусу Мавераннахрдагы бардык темирид жери бириктирүү деген чоң максат менен коштолгон. 1497-жылы жети айлык курчоодон соң ал Темир империясынын мурдагы борбору Самаркандды ээлеп алган, бирок ички тирештер жана колдоонун жоктугунан аны таштап чыгууга аргасыз болгон.
Мавераннахрдагы бийлик үчүн күрөштө Бабур күчтүү атаандаш — көчмөн өзбек урууларынын башында турган тажрыйбалуу колбашчы Мухаммед Шейбани-хан менен беттешкен. Бир нече жеңилүүдөн кийин Бабур 1504-жылы Борбор Азиядан сүрүлүп чыгып, Кабулду басып алып, аны жаңы таяныч базасына айлантты. Ал өз эскерүүлөрүндө күйүт менен мындай деп жазат: «Самарканд дээрлик жүз кырк жыл биздин үйдүн борбор шаары болуп келген, кайдан-жайдан пайда болгон өзбек — бөтөн жана душман келип, аны тартып алды!».
1511-жылы Бабур Шейбани-хандын өлгөнүн уккандан кийин Самарканд менен Бухараны кайтарып алуу үчүн акыркы, үмүтсүз аракетке барат. Бул үчүн ал шиит Сефеви шаһы Исмаил I менен союз түзүүгө аргасыз болгон, ал эми Бабур өзү сунни болчу. Аскерий жардамдын ордуна Бабур шаһтын вассалы болууга, анын аты түшүрүлгөн тыйындарды чегүүгө жана кызылбаш кийимин кийүүгө да макул болгон — бул болсо Мавераннахрдагы сунни калктын нааразылыгын жараткан. Самаркандды жети айга кайтарып алганына карабастан, 1512-жылдын майында анын аскери Бухара жанында өзбөктөрдөн талкаланып, Бабур түбөлүккө Мавераннахрдан кетип, Борбор Азиядагы дооматтарынан баш тартууга мажбур болгон.
Туулган жери үчүн акыр-аягы жеңилгенден кийин, Бабур амбициясын түштүккө буруп, Индияда жаңы мамлекет курууну чечет. 1519-жылдан тартып ал Кабулдан Түндүк-Батыш Индияга жортуулдарды баштайт. Бурулуш учур 1526-жыл болду: союздаш чакыруусуна жооп кылып, ал Индияга кирип келет. 1526-жылдын апрелинде Панипат салгылашуусунда болжол менен 15 миң аскери бар Бабур артиллерияны колдонуп, миңге чейин жоочу пилге ээ болгон Делинин султаны Ибрахим-шах Лодинин сан жагынан артык колун талкалаган.
Бул жеңиш чечүүчү болду. 1527-жылы Бабур раджпут төрөсү Санграм Сингхти, 1529-жылы Бенгал султанатынын аскерин жеңди. Салгылаштарда ал от куралдарын ийгиликтүү колдонуп, өзбөктөрдөн үрнөк алган тактикалык ыкмаларды да ишке ашырды. Бийлигинин борборун Аграга көчүрүп, ал европалыктар «Улуу Моголдор империясы» деп атаган жаңы мамлекеттин пайдубалын түптөдү.
Бабур улуу полководец гана эмес, чебер жазуучу, акын жана аалым да болгон. Анын атагы чыккан автобиографиясы «Бабур-наме» ислам дүйнөсүнүн тарыхый адабиятында бул жанрдын алгачкы үлгүсү катары бааланат. Анда ал өз өмүрүндөгү окуяларды, элдин адат-салттарын, жүргөн аймактарынын географиясын айкын чынчылдык менен сүрөттөйт. Анын түрк тилинде жазган ырлары терең сезимге, айрыкча жоголгон журтуна болгон кусага толгон:
Чет элде – унутулат экен адам, ырас!
Адам жүрөктөн өзү гана өзүн аяйт.
Сергелдеңде бир саат да кубаныч көрбөдүм,
Кымбаттуу журтун эңсеп, түбөлүк сыздайт адам.
Бабур мындан тышкары ислам укугу, поэтика жана аскер иши боюнча да эмгектердин автору болгон. Ал 1530-жылдын 26-декабрында Аградa, божомолдо, ич өткөк (дизентерия) илдетинен каза болду. Акыркы осуятында ал өкүмчүлүктөрүн төрт уулунун ортосунда бөлүп, Индиядагы жерлерин тун уулу Хумаюнга калтырган. Аманатына ылайык, анын сөөгү Кабулга көчүрүлүп, өзү негиздеген бакчанын ичине коюлуп, кийин бул жерде мавзолей тургузулган.
