Император Карл VI 1740-жылдын 20-октябрында кайтыш болгондо, Европада кеңири кулач жайган жаңжалдын Австрия мурасы үчүн согуштун башталышына белги болду. Карл VIнин көзү тирүүсүндө эле бардык алдыңкы державалар анын кызы Мария Терезияны Прагматикалык санкцияга ылайык мыйзамдуу мураскер катары таанышканына карабастан, анын такка отурушу жаңы дооматтардын толкунуна себеп болду.
Мурда макулдугун билдирген көптөгөн европалык монархтар эми алсырап турган Австрия монархиясынын эсебинен пайда көрүүнүн мүмкүнчүлүгүн байкашты. Негизги доогерлер төмөнкүлөр эле:
Карл-Альбрехт, Бавариянын курфюрсту ал император Фердинанд Iдин кызы Анна аркылуу өзүнүн туугандыгына таянып, бүт Габсбург мурасына укугун жарыялады.
Испания падыша Филипп Vдин атынан өзүнүн дооматтарын Габсбургдар династиясынын австриялык жана испаниялык бутактарынын ортосундагы эзелки келишимдер менен негиздеди.
Август III, Саксониянын курфюрсту жана Польша падышасы император Иосиф Iдин улуу кызына үйлөнгөндүгүнө таянып, австрия тактысына да талап койду.
Карл Эммануил III, Сардиния падышасы ал да такка болгон өз дооматтарын билдирди.
Бул талаштардын фонунда Австрияны алсыратууну көптөн бери самап келген Франция ар кыл мамлекеттер менен жашыруун сүйлөшүүлөрдү баштады. Анын Бавария менен биримдигине Пруссия жана Саксония кошулду, кийин Неаполь, Сардиния, Пфальц жана Кёльн курфюрсттары сыяктуу башка оюнчулар да тартылды. Алардын башкы максаты Австрияны бөлүштүрүү жана императордук таажыны Бавария курфюрстуна өткөрүү болчу.
Жаш пруссия падышасы Фридрих II, өз аймактарын кеңейтүүнү самаган, кырдаалда мыкты мүмкүнчүлүк көрдү. Ал өз үйүнүн Силезия герцогдуктарына болгон эзелки укуктарын көтөрүп чыгып, Франция менен атаандашкандыктан Австрия тарабында турган Англиядан колдоо таппай, күч колдонууга чечим чыгарды. Бул өтө оор учур эле: Австриянын армиясы алсырап, казынасы бош калган.
1740-жылдын ноябрында Фридрих II 25 миңдик аскерди мобилизациялап, 16-декабрда пруссиялык аскерлер Силезияга бастырып киришти. Австрия коргонуусунун алсыздыгынын айынан 1741-жылдын январь айынын аягына карата, бир нече чептерден башкасы, дээрлик бүт аймак ээленип калды. Австриялык башкы колбашчы, фельдмаршал-лейтенант Броун Моравияга чегинди.
Союздаштардын жайбаракаттыгы жана Мария Терезиянын Силезиядан баш тартуудан баш тартуусу Фридрихти тактикасын кайра карап чыгууга мажбур кылды. 1741-жылдын февралында ал кошумча күчтөрдү алды да, армияга өзү келди. Ошол маалда фельдмаршал Нейппург баштаган австриялык аскерлер Ольмюцтун жанында топтолуп, 28-мартта чабуул баштады. Фридрих чебер манёврлар менен талкаланып кетүүдөн качып, 9-апрелде күчтөрүн Олау тарапка топтоду.
10-апрелде Мольвице жанында салгылашуу болуп, анда австриялыктар оор жеңилүүгө учурады. Бул жеңиш зор мааниге ээ болуп, Франция менен Баварияны 1741-жылдын 4-июнунда Пруссия менен расмий союз түзүүгө түрткү берди.
1741-жылдын июль айынын аягында маршал Бель-Иль баштаган франко-бавариялык армия Жогорку Австрияга бастырып кирди. Курфюрст Карл-Альбрехт Линцти ээлеп, жергиликтүү эл ага эрцгерцог катары ант беришти. Фридрих II пауза учурунда өз армиясын бекемдеп, 10-августта Бреслауды алды.
Алгачкы план Венага биргелешип чабуул коюуну караган, бирок жаңы аймактарды көздөгөн бавариялык курфюрст негизги күчтөрүн саксондуктар менен кошулуп Богемияга бурду. 27-ноябрде алар Праганы алышты, 19-декабрда болсо Карл-Альбрехт өзүнө падыша катары ант берүүнү буйруду. Көп узабай, 1742-жылдын 24-январында ал Франкфурт-на-Майнеде Ыйык Рим империясынын императору Карл VII болуп таажы кийгизилди.
Союздаштар жетишкен ийгиликтерин майрамдап турганда, Австриянын толук талкаланышына жол бергиси келбеген Фридрих II 11-октябрда Клейн-Шеллендорфто Мария Терезия менен жашыруун ок атышпоого кол коюп, ага ылайык Силезиядагы бардык чептер Пруссияга өттү.
Ошол эле маалда согуш башка фронттордо да күчөдү. 1741-жылдын ноябрында испан аскерлери Милан герцогдугуна бастырып кирип, Италиядагы согуш жолун ачышты. Өтө оор кырдаалда Мария Терезия венгерлерден жардам сурап, 1741-жылдын 11-сентябрында Пресбург сейминде алар олуттуу концессиялардын ордуна ага колдоо көрсөтүүгө макул болушту.
Пруссия коркунучунан убактылуу бошогондон кийин, Австрия бардык күчүн Франция менен Баварияга каршы бурду. Венгердик ополчение генерала Кевенхюллердин кол астындагы австриялык аскерлерди күчөтүп, 1742-жылдын 24-январында Линцте француз Сегюрду багынууга мажбур кылды, андан соң Пассауну ээлеп, Баварияга кирип барды.
Австриянын ийгиликтеринен кооптонгон Фридрих II 1742-жылдын февралынын башында ок атышпоону бузуп, чабуулду кайра жандантты. Ал Венага көздөй жылды, бирок саксондуктар менен пикир келишпестиктер жана курчоого түшүү коркунучу аны чегинүүгө мажбур кылды. 17-апрелде пруссия армиясы Хрудимге жетти, ал эми бүткүл Моравия кайрадан австриялыктардын колуна өттү.
7-майда принц Лотарингский баштаган австриялык армия пруссактарды кууп жетип, 17-майда Часлау жанында салгылашуу болду анда Фридрих кезектеги жеңишин багынтты. Мунун артынан Мария Терезия Англиянын кеңешине кулак төшөп, 1742-жылдын 11-июнунда Пруссия менен Бреслауда тынчтык келишимине кол коюп, ага ылайык Пруссияга Жогорку жана Төмөнкү Силезия, ошондой эле Глац графствосу берилди.
Австрия күчүн Франция жана Испанияга каршы топтоду. Француз-саксон аскерлери Прагада курчоодо калды, маршал Бель-Иль 22 миңдик корпусу менен Баварияга салгылашып араң жол ачып чыкты. Анын артынан австриялыктар Бавариянын негизги бөлүгүн жана Мюнхенди ээлешти.
Италияда да Мария Терезиянын иштери оңоло баштады. Алгач Франция менен союздаш болгон Сардиния падышалыгы 1742-жылдагы Турин келишими боюнча Австрия тарапка өтүп, анын ордуна Ломбардиядагы аймактарды алды. Австро-сардин армиясы испандыктарды Модена герцогдугунан сүрүп чыгарды, англиялык эскадра бомбалоо коркунучу менен Неаполь падышасы Карл IIIни аскерлерин чакыртып алып, нейтралитет жарыялоого мажбурлады. 1743-жылдын башында австриялыктар испандыктарды тынымсыз артка сүрүп, 8-февралда Монтемар Кампо-Санто жанында жеңилди.
Австрияны башынан эле субсидиялар менен колдоп келген Улуу Британия 1743-жылы согушка активдүү кирди. Анын «Прагматикалык» деп аталган 43 миңдик армиясы 27-июнда Деттинген жанында француздарды талкалап, аларды Рейндин ары жагына сүрүп таштады. 13-сентябрда Вормс келишими боюнча Сардиния Австрия менен союзга расмий кошулду, 20-декабрда Саксония да андай кылды.
1744-жылдын башына карата Рейндин оң жээгинин баары австриялыктардын көзөмөлүндө калган. Силезиядан айрылып калуудан чочулаган Фридрих II согушту кайрадан тутантууну чечти. 22-майда ал император, Бавария жана башка германдык княздыктар менен «Франкфурт униясына» кол коюп, 5-июнда Франция менен союз түздү.
План мындай болчу: француз армиясы Нидерланддарда союздаштарды алаксытып турганда, пруссактар Богемияга бастырып кирмек. 1744-жылдын жайында француздар Нидерланддарда бир катар жеңиштерге жетишкени менен, австриялыктар да Эльзаста ийгиликтүү аракеттеништи.
Деңизде Англия менен Франция да катуу таймашышты. 1744-жылдын 22-февралындагы Тулон салгылашуусунан чечүүчү натыйжа чыккан жок, бирок Франция Англияга расмий түрдө согуш жарыялады. Франция такка талапкер Карл Стюартты Британия жээгине түшүрүүгө аракет кылган, бирок ал англиялык флот жана бороондор тарабынан үзгүлтүккө учурады.
Колонияларда англичандар 1745-жылы Кап-Бретондогу француз чеби Луисбургду басып алышты. Жардамга чыккан француз эскадрасы бороон-чапкындар жана илдеттерден тарады. 1746-жылы англичандардын Лорианды алуу аракети ийгиликсиз болду. Бирок 1747-жылы Финистерре мүйүшүндө адмиралдар Ансон жана Хоук командалаган англиялык флот колонияларга жөнөп бараткан француз эскадраларын бир топ жолу утуп чыкты.
1744-жылдын 23-августунда 70 миң пруссак эч кандай согуш жарыялабай туруп Богемияга киришти. 16-сентябрда алар Праганы курчап, алып коюшту. Австрия даяр эмес болчу. Ошентсе да, Траун баштаган австриялык аскерлер Фридрихдин байланыштарын бузган ийгиликтүү манёврларды жүргүзүп, оорулар жана азык-түлүктүн тартыштыгы менен айкалышып, пруссактарды Силезияга чегинүүгө аргасыз кылды. Алар басып алган шаарлардын көпчүлүгү кайрадан австриялыктардын колуна өттү, 25-ноябрда Прага багынды.
Ошол аралыкта 1744-жылдын аягына карата Бавариянын баары австриялыктардан бошотулганы менен, 1745-жылдын башында австриялыктар баварлыктар менен француздарды жеңишти. Император Карл VIIнин 1745-жылдын 20-январында каза болушу окуялардын жүрүшүн өзгөрттү. Анын уулу, Бавария курфюрсту Максимилиан 22-апрелде Австрия менен Фюссен тынчтыгын түзүп, такка болгон дооматтарынан баш тартты. 13-сентябрда императордук таажы Мария Терезиянын жубайы Франц Iге тийди.
Чабуулду жаңырткан австриялык-саксондук союздаш армия (90 миңдей киши) Силезияга багыт алды. Фридрих II аларды жасалма чегинүү менен алдалап, 4-июнда Гогенфридберг жанында талкалап салды. Ал аларды Богемияга кууп кирген, бирок ийгилигин бекемдөөгө мүмкүнчүлүк болбой, кайра Силезияга кайтууга тийди. 30-октябрда пруссактар Зоор жанында дагы бир жеңишке жетишти. Кышында, Берлинге чабуул даярдалып жатканын билип, Фридрих Лузацияга жылып, 23-ноябрда Гросс-Геннерсдорфто саксондорду, 15-декабрда Кессельдорфто дагы талкалады. 16-декабрда пруссиялык аскерлер Дрезденди ээлешти.
Бул жеңиштер тынчтык сүйлөшүүлөрүн тездетти. 1745-жылдын 25-декабрында Дрезден тынчтыгы түзүлүп, ага ылайык Силезия түп-тамыры менен Пруссияга өттү, ал эми Фридрих Франц Iди император катары тааныды.
Дрезден тынчтыгынан кийин Германиядагы жаңжал басылды, бирок согуш Италияда жана Австрия Нидерланддарында уланды.
Фландрияда Мориц Саксонский жетектеген француз армиясы бир катар жаркын жеңиштерге жетишти. 1745-жылы алар Фонтенуадагы (11-май) жеңиштен соң Турне, Ауденарде жана Остенден шаарларын алышты. 1746-жылы француздар Брюссель, Антверпен, Монс жана Намюрду ээлеп, 11-октябрда Рокуда утушту. 1747-жылы Лауффельд жанындагы жеңиштен кийин алар Берген-оп-Зом чебин курчап, ээлешти. 1748-жылы голланд чеби Маастрихт да француздар колуна өттү.
Италияда аскерий ийгилик кайсы бир тарапка улам ооп турду. 1745-жылы франко-испан аскерлери Генуя республикасынын жардамы менен Миланды жана Ломбардиянын көп бөлүгүн алышты. Бирок Дрезден тынчтыгынан соң Австрия өз күчтөрүн Италияда көбөйтүп, 1746-жылдын күздүгүнө карата француздар менен испандыктарды толук түрдө өлкөдөн сүрүп чыгарды. Генуя 6-сентябрда алынган, бирок 5-декабрда элдик көтөрүлүш австриялыктарды чыгарууга мажбур кылды. 1747-жылы австро-сардиндик күчтөр Генуяны натыйжасыз курчаган, бирок Ассьеттадагы салгылашта француздардын чабуулун кайтарышты.
Акыры, Россия 1747-жылдын 2-июнунда Австрия тарабында согушка кошулуп, Францияны тынчтык издөөгө аргасыз кылды.
1748-жылдын апрелинде Ахенде конгресс чакырылып, 30-апрелде алдын ала шарттар, 18-октябрда болсо акыркы тынчтык келишими түзүлдү.
Ахен тынчтыгына ылайык, согуш алдындагы аймактык статус кво негизинен калыбына келтирилди, бирок бир нече маанилүү өзгөртүүлөр болду: Прагматикалык санкция бардык державалар тарабынан биротоло таанылды; Австрия Пруссияга Силезия менен Глацты берди; Парма, Пьяченца жана Гуасталла герцогдуктары испан инфанту Филиппке өттү; Сардиния Милан герцогдугунун айрым бөлүгүн алды.
Согуш аяктаганда, Голландия катуу алсырап, Франция менен Испания өздөрүнүн башкы максаттарына жете алышкан жок. Англия деңиздеги ийгиликтерине карабастан, атаандаштарын толук басып сала албады. Австрия аймактарынын бир бөлүгүн жоготсо да, өзүнүн бүтүндүгүн сактап калды сегиз жылдык жаңжалдын эң маанилүү жыйынтыктарынын бири ушул болду.
