1805-жылдын аягына карата Европада эки улуу армия чечүүчү кармаш үчүн бетме-бет келди. Союздаш күчтөр 60 миңдик орус армиясы жана 25 миңдик австрия армиясынан турган жалпысынан болжол менен 85 миң жоокер жана 278 замбирекке ээ эле. Жалпы командачы болуп номиналдуу түрдө генерал М.И. Кутузов саналганы менен, фактиялык башкаруу эки императордун — Александр I менен Франц IIнин колунда болчу. Наполеон Бонапарт баштаган француз армиясы сан жагынан аз 73,5 миң адам болгон. Наполеон каршылашты үркүтүп албоо үчүн өз күчүнүн басымдыулугун атайын көрсөтпөй, бар күчү жеңишке жетишүүгө жетиштүү деп ишенген.
1805-жылдын 2-декабры түнүндө союздаш аскерлер согуштук тартипке турду. Сол канатты генерал Ф.Ф. Буксгевден башкарган, анын курамына генералдар Д.С. Дохтуров, А.Ф. Ланжерон жана И.Я. Пржибышевский командалаган үч орус колоннасы кирген. Армиянын борбору түздөн-түз Кутузовго баш ийип, генералдар И.К. Коловрат менен М.А. Милорадович жетектеген орус-австрия колоннасынан турган. Оң канат генерал П.И. Багратиондун 13 миң рус жоокеринен жана 4600 адамдык австриялык кавалериядан (Иоганн Лихтенштейн) турган жалпы Багратиондун командачылыгында жайгашкан. Улуу князь Константин Павлович жетектеген 3500 кишилик гвардиялык резерв 4-колоннанын артында турду.
Австриялык генерал Вейротер сунуштаган салгылашуу планы тобокелчиликтүү болуп, душмандын мүмкүн болгон аракеттерин эске алган эмес. Француз армиясынын чебин жана санын (аны 40–50 миң деп эсептеген) жетишсиз баалаган Вейротер сол канат менен айланып өтүүчү кыймылды сунуштады. Француздардын чыныгы санын жакшы билген Кутузов бул планга макул эмес болчу, бирок император Александр Iнин чечимине таасир тийгизе алган жок.
Наполеон союздаш командованиедеги пикир келишпестиктерди билип, алардын тактикасын алдын ала боолгоду. Ал австриялыктар анын армиясын Венага жана Дунайга алып баруучу жолдон ажыратууга умтуларын, муну үчүн сол канат менен кең айланып өтөрүн түшүнгөн. Бул союздаш армиянын фронтунун созулуп кетишине алып келмек, Наполеондун айлакер планын дал ушу түзгөн. Ал күчтөрүн атайын борборго топтоп, душманга аны оңой курчоого болот деген жалган таасир жаратты. Чынында болсо ал союздаштардын алсырап калган борборуна чукул жана кыйраткыч сокку берүүгө даярданган.
Француз аскерлеринин чечүүчү Працен дөңсөөлөрүнө чабуулу эртең мененки саат тогуздар чамасында башталды. Бул маалда союздаштардын сол канаты таң атпай баштаган флангдык кыймылдын айынан борбордон олуттуу алыстап кеткен эле. Саны аз орус борбору француз армиясынын 50 миңден ашкан негизги күчтөрүнүн чабуулуна туш болуп, тез арада артка чегинүүгө мажбур болду.
Улуу князь Константин Павлович баштаган гвардиялык резерв Блазовиц тарапка жылып, диспозицияда көрсөтүлгөндөй резервде эмес, түз салгылаш сызыгында калды. Оң флангдагы Лихтенштейндин австриялык кавалериясы француз кавалериясына чабуул койду, бирок талкаланды. Орус Уланский Цесаревич полку жардам күтпөстөн, үмүтсүз, бирок кайраттуу чабуулга өтүп, француз кавалериясынын үч катарын жана пехотасын жарып өттү. Бирок ирети бузулуп, оор жоготууларга (28 офицер жана 480 төмөнкү чин) учурагандан кийин, уландар артка чегинүүгө мажбур болушту.
Константин Павловичтин Працен дөңсөөлөрүнө өтүүгө болгон аракеттери француз чабуулдары менен тосулду, бирок гвардиячылар аларды ийгиликтүү кайтарды: преображендер менен семёндор эрдик көрсөтүштү, өзгөчө Лейб-гвардиянын Атчан полку Вандамдын пехотасына чабуул коюп, 4-линиялык полктун бүркүтүн (стандартын) тартып алды. Бирок чарчап-чаалыгып, ирети бузулган гвардиячылар Рапп башкарган наполеондун мамлюктарынын каардуу чабуулуна туруштук бере алышкан жок. Прорыв мүмкүн эместигин көргөн Константин Павлович чегинүүгө буйрук берди.
Працен дөңсөөлөрү алынгандан кийин Наполеон армиясынын бүт күчүн союздаштардын сол канатына төктү; ал фронттон да, арткы тараптан да камалып калды. Ошондо гана сол канаттын командачысы Буксгевден кырсыктын масштабын түшүнүп, чегинүүгө өттү. Анын аскеринин бир бөлүгү муздап калган көлмөлөргө сүрүлүп барылган. Наполеон жеңиш баяндамасында чөгүп өлгөндөрдүн санын 20 миңге чейин ашыра көрсөткөн, бирок кийин француз тарыхчыларынын изилдөөлөрү көлмөлөрдө 800дөн 1000ге чейин адам каза болгонун көрсөттү.
Оң канаттагы Багратион баштаган союздаш бөлүктөр катуу каршылык көрсөткөнү менен, алардын үстүнө Мюраттын кавалериясы ыргытылгандан кийин чегинүүгө мажбур болушту. Императорлор Александр I менен Франц II салгылаш аяктай электе эле талаадан кетишти. Жарадар Кутузов туткунга түшүп калуудан араң кутулду.
Аустерлиц салгылашы союздаш армиянын толук талкаланышы менен аяктады. Алардын жалпы жоготуусу 35 миңге чейин жеткен. Ар кандай баалоолор боюнча 11 миңден 20 миңге чейин адам туткунга алынган. Француздардын жоготуусу кыйла аз болжол менен 9–9,5 миң киши өлгөн, жаракат алган жана туткунга түшкөн. Ошондой эле француздар 160 орус жана 37 австриялык замбиректи олжолошту.
Жеңилүү олуттуу саясий кесепеттерге алып келди: австрия императору Франц күрөштү улантуунун маанисиздигин билдирип, Австриянын согуштан чыгышына жана Үчүнчү антифранцуз коалициясынын ыдырашына себеп болду. Россия согушту Төртүнчү коалициянын курамында улантты.
Пётр I мезгилинен берки биринчи ири жеңилүү болгон бул оор сокку орус армиясынын жана элдин рухун сындыра алган жок. Аскерлердин олуттуу бөлүгү тартип менен чегинип, кийинки уруштарды уланткан армиянын өзөгүн түздү. Көптөгөн башка улуу салгылашуулардан айырмаланып, Аустерлиц душмандын негизги күчтөрүн толук жок кылууга алып барган жок тарыхчылар муну, мисалы, Канна же Ватерлоо салгылашуулары менен салыштырганда, бат-бат эскеришет.
Ошентсе да, Аустерлиц — аскер өнөрүнүн көрүнүктүү үлгүсү: толук жеңиш жөнөкөй, бирок даанышман манёврду эң ылайыктуу учурда ишке ашыруу аркылуу камсыздалган. Бул салгылаш коргонуудан каршы соккуга өтүүнүн классикалык үлгүсү болуп калды. Аскер тарыхчысы Ханс Дельбрюк айткандай, «Аустерлиц улуу Марафон салгылашынын заманбап кайталанышы боло алат».
