Вильгельм II Руфус Вильгельм Жеңүүчүнүн жана Фландрдык Матильданын үчүнчү уулу 1056–1060-жылдардын аралыгында Нормандияда жарык дүйнөгө келген. Анын балалык чагы каардуу да чалсык атасынын көлөкөсүндө өттү, бирок атасы ага өзгөчө ынаным арчу. Вильгельм чечкиндүү, тайманбас болуп өсүп, аскер ишине жана аңчылыкка катуу берилип кеткен. Өз доорунун эң таасирдүү ишмерлеринин бири болгон архиепископ Ланфранктын тарбиясында өссө да, болочок падыша насаатчысынын диндарлыгынан жана даанышмандыгынан көптү өздөштүргөн эмес.
Вильгельмдин бир туугандары менен мамилеси кескин чыңалган болчу. Улуу агасы Роберт Куртгёз мураскер катары атасынын тирүүсүндө реалдуу бийликке ээ боло албагандыктан, ызага толуп жүрчү. Чыр 1078-жылы чегине жетти: Роберт атасына каршы көтөрүлүп, инилери Вильгельм менен Генрих үчүн да чогуу туруп чыккан. Фландрдык Матильда уулун жашыруун колдогону гана элдешүүгө алып келди. Дал ошол маалда Вильгельм Жеңүүчү Роберттин күчүн алсыратуу үчүн ээликтерин бөлүп коюу идеясын ойлоп, ал анын өлүмүнөн кийин ишке ашты.
1087-жылдын 9-сентябрында Вильгельм Жеңүүчү дүйнө салды. Анын осуяты боюнча англо-норманд монархиясы бөлүштүрүлдү: мураскерликде улуулук жолу сакталып келген Нормандия Робертке өттү, ал эми падышаны шайлоо салты бар Англия Вильгельм Руфуска тийди. Атасынын бул амалдуу кадамы, мураскер катары буга чейин оммаж берип койгонуна карабастан, Робертти айланып өтүүгө мүмкүндүк берди. Вильгельм II дароо Англияга жөнөп, атасынан Ланфранкка жазылган катты тапшырды; 1087-жылдын 26-сентябрында ал Вестминстер аббаттыгында таажыланды. Бирок ээликтердин бөлүштүрүлүшү бир туугандардын кастыгына чекит койгон жок: Роберт Куртгёз англиялык такыттан айрылууну эч кабыл албай, келечектеги жаңжалдардын булагына айланды.
Жаңы падышанын абалы башында туруксуз эле. Мамлекеттин бөлүнүшү Ла-Манштын эки бойунда жер-мүлкү бар көптөгөн барондорду күмөндүү абалга туш кылды. Натыйжада бир топ көтөрүлүш чыгып, эң ириси 1088-жылдагы дүмпүйүү болду; аны падышанын тайкаеси — Байё епискобу Одо жетектеди. Көтерүлүшчүлөр Вильгельмди кулатып, тактыны Робертке берип, монархияны кайра бириктирүүнү көздөштү. Вильям Малмсбериликтин айтымында, ага «дээрлик бардык норманддар» катышкан.
Бирок Вильгельм II англосакс калкы менен дин кызматкерлеринин колдоосуна ээ боло алды. Ал салыкты төмөндөтүүгө, аңчылыкка коюлган чектөөлөрдү жоюуга жана адилет башкарууга убада берди. Бул убадалар жөнөкөй англичандарды анын тарабына тартып, алардын биргелешкен аракеттери көтөрүлүштү басууга жардам берди. Жетекчилери кармалды, бирок Вильгельм салыштырмалуу жумшактык көрсөтүп, алардын англиялык ээликтерин гана конфискациялады.
Насаатчысы Ланфранк 1089-жылы каза болгондон кийин Вильгельм IIнин башкаруу мүнөзү кескин өзгөрүп, ачык деспоттукка айланды. Падыша сөз бергендерин унутту: аңчылык мыйзамдарын катуулатып, калкка ашкере оор жаңы салыктар киргизди — казынага чексиз каражат топтоду. Ал чиркөө кызматтарын сатып-сатуу (симония) менен да тайманбай алектенип, көптөгөн епархияларды атайлап бош кармап, алардын жерлеринен түшкөн кирешени узак убакыт бою казынага алып турду. Анын башкы кеңешчиси казначы Ранульф Фламбард болуп, ар кандай ыкма менен казынаны толтурду. Булар ак сөөктөрдүн нааразылыгын күчөтүп, 1095-жылы жаңы көтөрүлүш менен аяктады. Руфус Нормандиядан кайтып келип, жазалоочу жүрүштү өзү баштап, көтөрүлүштү катаал басып салды: катышкандар өлүм жазасына тартылып, темир тор артына салынды, лидерлеринин бири Вильгельм д’Э сокур кылынып, оскопуланды.
Вильгельм IIнин чиркөө менен мамилеси татаал болчу. Ланфранк тирүү турганда, падыша руханийлердин ишине көп аралашчу эмес. Ал өлгөн соң өзүн абсолюттук эгемен катары кармай баштады: чиркөө кызматтарын сатуу адатын жайылтып, көптөгөн кафедраларды бош кармап, алардын жерлеринин кирешесин казынага бурду. Эдмердин күбөлүгүндө, падыша жада калса иудаизмге өтүүнү да карап көргөн, бул анын динге кайдыгерлигин көрсөтөт.
Кентербери архиепископтугу 1093-жылга чейин бош turду. Ошондо ооруп калган падыша Кудайдын жазасынан чочулап, бул орунга атактуу дин ишмери Ансельмди коюуга макул болду. Айыккандан кийин Вильгельм бул чечимге өзүн мажбурлашкандай көрүп, Ансельм менен мамилеси дароо бузулду. Башкы талаш — падышанын өз санкциясынсыз Папаны таанууга тыюу салуусу болду. Ансельм буга көөнү мененбегендиктен, ачык жаңжал тутанды. 1097-жылы Ансельм Англияны таштап, Римге кетти. Ушуну менен англиялык мамлекет менен чиркөөнүн узак күрөшү башталды.
Сырткы саясатта Вильгельм IIнин башкы максаты англо-норманд державанын биримдигин калыбына келтирүү болду. Нормандияда Роберт Куртгёздүн алсыз башкаруусу Вильгельмге мыкты мүмкүндүк ачты. Ал пара берүүнү жана аскер күчүн колдонуп, норманд сепилдерин басып ала баштады; 1090-жылдардын соңуна келгенде Сенанын чыгышындагы герцогдуктун чоң бөлүгү анын көзөмөлүнө өттү. 1091-жылдын январында Вильгельм Нормандияга түшүп, Роберт аны менен Руан келишимин түзүүгө аргасыз болуп, кенен аймактарды берди.
Бирок бул келишим кастыкка чекит койгон жок. 1094-жылы Вильгельм кайра Нормандияга бастырды, бирок Англиядағы көтөрүлүш завоеваны убактылуу токтотту. Жаңы мүмкүнчүлүк 1096-жылы ачылды: Роберт Биринчи Крест жортуулуна кетүүгө бел байлап, үч жылга Нормандияны 10 миң марка karşılığında Вильгельмге күрөөгө берди. Бул сумма үчүн падыша жер ээлерине өзгөчө салык салып, герцогдукка толук контролдук алды.
Нормандияда Вильгельм II тартип орнотуп, барондорду баш ийдирип, борбордук бийликти бекемдеди. Андан соң Францияда ээликтерин кеңейтүүгө умтулду, бирок бул аракеттер ийгиликсиз болду. Ошентсе да 1097-жылы Мэнди басып алууга жетишти; бирок анжуй графы дем берген көтөрүлүш бул аймакты кайра жоготууга алып келди.
Вильгельм Шотландия жана Уэльс боюнча да активдүү саясат жүргүздү. 1091-жылы ал шотланд жортуулдарына жооп кылып, Шотландияга бастырып кирген, бирок жортуул ийгиликтүү болбой, тынчтык түзүлүп, ага ылайык падыша Малькольм III Вильгельмге оммаж берди.
1092-жылы Вильгельм Карлайл менен Камберлендди алды. 1093-жылы Малькольм III каза болуп, Вильгельм шотланд тактысына англияга жакын талапкер Эдгарды колдоду — ал Вильгельмдин сюзеренитетин тааныды. Уэльсте болсо иштер таптакыр орсунган жок: 1094-жылдагы көтөрүлүш англо-норманд барондорун өлкөдөн сүрүп чыкты. 1095 жана 1097-жылдардагы жортуулдар валлийлердин партизандык согушу себептүү ишке ашпай калды. Акырында, 1098-жылы Норвегия падышасы Магнус IIIнин аскери Вильгельмдин жоокерлерин жеңип, анын Уэльс боюнча пландары таптакыр үзүлдү.
Замандаш булактар Вильгельм IIни кайраттуу жана чечкиндүү, бирок ошол эле учурда катаал, өч алуучу жана ысырапкор деп сүрөттөшөт. Ал динге кайдыгер болгон, айрым тарыхчылардын пикиринде — гомосексуал да болушу мүмкүн. Падышанын аялы да, ачууктары да, балдары да болгон эмес.
Өлүмүнүн жагдайлары бүгүнкү күнгө чейин табышмак бойдон. 1100-жылдын 2-августунда Вильгельм Нью-Форестке аңчылыкка чыкты. Расмий версияда, анын жанындагы сыйлуу адамдарынын бири Вальтер Тирел бугуну атып жатып, жебе рикошет болуп падышага тийип, аны дароо өлтүргөнү айтылат. Бирок дагы башка, «куймут» теориясы да бар. Айрым маалыматта Тирел көтөрүлүшчүлөрдүн биринин күйөө баласы болгону айтылат жана ал ошол ирмемде өзү ал жерде болбогонун айткан. Көптөрдү окуялардын өтө шашылыш өнүгүшү да түйшөлтөт: падышанын иниси Генрих да аңчылыкта болгон, ал падышанын денесин талаада калтырып, дароо Уинчестерге чапкан — казынаны ээлеп, болгону үч күндөн соң, 5-августта, таажыланган.
Падышанын сөөгүн тапкан дыйкан аны Уинчестер соборуна жеткирип, шашылыш жерге беришкен. Замандаштар бул өлүмдү көпчүлүк «Кудайдын жазасы» катары кабыл алышкан. Вильгельм Рыжый курман болгон деп болжолдонгон жерде Нью-Форестте 1865-жылы бул кайгылуу тарыхты эскерткен стела орнотулду.
