
Генрих V Монмут чебинин кароол бөлмөсүндө төрөлгөн, ошондон анын каймана аты «Генрих Монмут» болуп калган. Туулган так датасы талаштуу, бирок көпчүлүк тарыхчылар 1386 же 1387-жыл деп эсептешет. Ал Плантагенеттер династиясынын Ланкастер бутагына таандык. Анын атасы — Генрих Болингброк (Джон Гонттун жалгыз аман калган уулу), апасы — кең ээликтердин мураскери Мария де Богун эле.

Генрих башынан эле такка арналган эмес. Анын балалыгы атасы менен чоң энесинин ээликтеринде өтүп, жакшы билим алды. 1398-жылы атасын падыша Ричард II сүргүнгө айдаганда, Генрих падышанын колунда тарбияга алынды. Ричард аны Ираландияга жортуулуна кошо алып барып, рыцарь наамын да ыйгарган. Бирок Генрих Болингброк Англияга кайтып келип, өз жерлерин кайра алууга киришкени менен, жаш Генрих оор кырдаалда калып, бир түрү аманат-таап кармалгандай абалда болду.
Атасы Ричард IIни тактан кулатып, 1399-жылдын 13-октябрында Генрих IV болуп таажылангандан кийин, Генрихтин турмушу курч бурулду. 12–13 жаш курагында ал Уэльс ханзаадасы, Корнуолл герцогу, Честер графы жана Ланкастер герцогу наамдарын алып, тактынын түз мураскери болду.
Генрих IVдүн бийлигинин алгачкы жылдары туруксуз өттү. 1400-жылы Ричард IIнин тарапкерлери уюштурган кутум ачылды. Бул окуя жаңы династиянын абалын бекемдегени менен, Ричард тирүү турганда Генрих IVдүн таажысы коркунучта экенин да көрсөттү. Көп узабай Ричард II, болжолу, түрмөдө өлтүрүлгөн.
Генрих IV үчүн эң чоң маселелердин бири — Уэльстеги көтөрүлүш болду, аны Оуайн Глиндур жетектеген. Уэльстин номиналдуу башкаруучусу катары көтөрүлүштү басуу милдети да принц Генрихке жүктөлдү. Ал Генри Хотспурдун кол алдында кызмат өтөп, партизандык согуш шарттарында аскер башчылык тажрыйба топтоду. 1403-жылкы жортуулдардын биринде принцтин бетине жебе тийип, оор жаракат алган, бирок падышалык дарыгер Джон Брэдмордун чеберчилиги менен аман калды. Жараат анын жүзүндө чоң тырык калтырганы менен, эрки менен чыдамкайлыгын ого бетер курчутту.
1406-жылга келгенде Уэльстеги кампания аяктап, Генрих падышалык кеңеш ишине активдүү киришти. Ал каржыны тартипке салуу жана өкмөт ишин натыйжалуу кылуу максатын койгон реформаторлор тобун жетектеди. Бул кадам атасы менен тирешке алып келди. Оорудан оңолгондон кийин Генрих IV 1411-жылдын ноябрында уулун бийликтен четтетип, аны такка умтулуп жатат деп шектеди.
Талашты тышкы саясат да тереңдетти: Генрих V Франциядагы бургунд фракциясын колдосо, атасы арманьяктарга ыктады. Ушул маалда «Генрих бир ирет атасынын керебетинен таажыны кармап көргөн» деген имиш да тараган.
Генрих IV 1413-жылдын 20-мартында каза болгондон кийин, Генрих V такка отурду. Анын 1413-жылдын 9-апрелиндеги таажыланышы «жаңы доордун башталышы» катары кабыл алынды. Ал бөлүнүштөрдү артта калтырып, «бириккен улуттун» башчысы катары бийлик жүргүзүүгө киришти; Ричард IIнин тушунда жапа чеккен мураскорлордун укуктарын калыбына келтирип, тактан кулатылган падышанын сөөктөрүн урмат-сый менен кайра жерге бердирди. Ошол эле учурда ар кандай коркунучка катуу чара көрдү: мисалы, лолларддардын көтөрүлүшүнүн лидерлерин жазалатты.
Генрих V Францияда англиялык үстөмдүктү кайра жандандырууну максат кылды. 1415-жылдын 12-августунда ал Францияга сүзүп өтүп, Арфлер чебин курчап алып, багынтты. Андан соң Кале тарапка басты. Француз аскери анын жолун Азенкур кыштагында тосуп чыкты. Сан жагынан аз, жоокерлери чарчаганына карабай, Генрих V аскерин салгылашка баштады. 1415-жылдын 25-октябрында Азенкур салгылашында англиялыктар Столетний согуштагы эң улуу жеңиштердин бирине жетишти: узун жаалардын массалык колдонуусу жана француз атчан аскерин кыйнап койгон ылайлуу талаа англиялык тактиканы жаркын ишке ашырды. Бул жеңиш Генрих Vни тарыхтагы эң атактуу колбашчылардын катарына кошту.


Азенкурдан кийин Генрих басып алууларын улантты: 1417-жылы Төмөнкү Нормандияны багындырып, 1419-жылы Руанды алды. Анын ийгиликтери француз падышасы Карл VI «Акыл-эстен танганды» 1420-жылдын 21-майында Труа келишимин түзүүгө мажбур кылды. Ага ылайык, Генрих V француз тактысынын мураскери болуп белгиленди. Союзду бекемдөө үчүн ал 1420-жылдын 2-июнунда Карл VIнын кызы Екатерина Валуага үйлөндү. 1421-жылдын декабрында алардын уулу туулду — ага да Генрих деген ат берилди.

Бирок Генрих Vнин триумфу узакка созулган жок. Ал Англияда жүргөндө иниси Кларенс герцогу Францияда өлтүрүлүп, англиялык завоеваниелерге коркунуч туулду. Генрих V Францияга кайтып келди, бирок Мо (Мё) шаарын курчоо маалында ооруп калды да, 1422-жылдын 31-августунда 36 жашында дизентериядан капысынан каза болду.
Генрих V Вестминстер аббаттыгына жерге берилди. Анын кыска болсо да доордук мааниге ээ бийлиги Ланкастерлер династиясын бекемдеп, Англияны кайрадан улуу европалык держава деңгээлине чыгарды, Францияны кыйроо чегине жеткирди. Уулу Генрих VI эки тактыны тең мурастаган, бирок атасы завоевалап бергендерди сактап кала алган жок.



