Генрих I — Вильгельм Жеңүүчүнүн жана Фландрдык Матильданын эң кичүү уулу. Ал 1068-жылы Англияда төрөлгөн, ушул жагынан ал улуу завоевачынын багындырылган жеринде туулган жалгыз уулу болуп саналат. Анын аты Франция падышасы Генрих Iнин урматына коюлган. Балалыгы агалары Роберт менен Вильгельмге караганда кыйла кең билим алуу менен өзгөчөлөнгөн. Вильям Малмсберилик жазгандай, Генрих бир жолу: «Сабатсыз падыша — таажы кийген эшек», — деп айткан, бул анын билимге дилгирлигин айгинелейт. Ал завоевандан кийинки англиялык падышалардын ичинен алгачкысы болуп англосаксон тилин эркин билген, бул ага жергиликтүү калк менен тил табышууга көмөк көрсөткөн.
1087-жылы көз жумар алдында Вильгельм Жеңүүчү ээликтерин улуу уулдарынын ортосунда бөлдү: Нормандия Роберт Куртгөзгө, Англия Вильгельм Руфуска тийди. Генрихке болсо болгону 5 000 фунт күмүш мурас калган. Бирок кичүү уул мунун өзүн пайдаланып, ошол каражатка агасы Роберттен Котантен жарым аралын сатып алды. Бул ага 1090-жылдары бир туугандарынын ортосунда тутанган бийлик учун күрөштө маанилүү таяныч болду. Генрих саясий оюнду эпке келтирип, кээде Робертти, кээде Вильгельмди колдоп, тарап алмаштырып турду; 1091-жылы экөө ага каршы биригип, аны Котантенден сүрүп чыкканы менен, кийинчирээк кайра жарашып, ал өз ээликтеринин бөлүгүн кайтарып алды.
Генрих ата-бабасынан күчтүү эркти мурастаган, бирок ошол эле учурда катаал, сараң жана бузук деп сыпатталат. Ошого карабай, ал агаларынан айырмаланып, атасынын мамлекеттик башкаруу талантына ээ эле. Ал эсепчил, кандуу согуштан көрө дипломатиялык чечимдерди артык көрчү. Вильям Малмсбериликтин айтуусунда: «Апам мени аскер эмес, өкүмдар кылып төрөгөн», — деп айткан. Бою кыскача, чачы кара, көзү өткүр, чечен жана тамашага жакын болгон.
Падыша сейрек жаныбарларды сүйүп, Вудстокто зообагын кармаган. Аңчылыкты да жакшы көрүп, анын тушунда мыйзамсыз аңчылык үчүн жазалар, өлүм жазасына чейин, катууланган.
Генрихтин такка келишии күтүүсүз жана чукул болду. 1100-жылдын 2-августунда ал Нью-Форестте аңчылыкта жүргөндө, анын агасы падыша Вильгельм II жебеден кокус (же атайылап) ажал тапты. Бул иште Генрихтин өзү да катышы болушу мүмкүн деген кутум божомолдору бар. Айтор, ал дароо Уинчестерге чабып барып, падышалык казынаны ээлеп, 5-августта Вестминстерде таажыланып, крест жортуулунан кайтып келе жаткан улуу агасы Роберттен озуп кетти.
Бийлигин мыйзамдаштыруу үчүн Генрих I чечкиндүү кадамдарга барды. Ал англия тарыхында биринчи болуп «Эркиндиктер хартиясына» кол коюп, адилет башкарууну убада кылып, мурунку падышанын деспоттугун айыптады. Изгиден кайтарып, Кентербери архиепискобу Ансельмди чакырды жана 1100-жылдын 11-ноябрында англосакс падышаларынын тукумунан болгон Шотланддык Матильдага үйлөндү — бул анын династиялык укуктарын бекемдеди.
Бирок башкы атаандашы Роберт Куртгөз кол жууган жок. 1101-жылы ал Портсмутка аскер түсүрүп, тактыны кайтарып алууну көздөдү. Генрих дин кызматкерлери менен англосакс ополчаниесинин колдоосуна таянып, агасынын илгерилешин токтотту. Алтондо тынчтык түзүлүп, Роберт Генрихти Англия падышасы катары таанып, анын ордуна жыл сайын пенсия жана Нормандиядан жер алды.
Коркунуч өткөн соң, Генрих амнистияны бузуп, Нормандия үчүн согуш баштады. Коңшу өкүмдарлар менен союз түзүп, Роберттин алсыздыгын пайдаланып, 1104-жылы Нормандияга бастырды. Чечүүчү учур 1106-жылдын 28-сентябрында Таншбрегдеги салгылашта келип, Генрих Роберттин аскерин талкалап, аны туткундады. Нормандия багындырылып, англо-норманд монархиясынын биримдиги калыбына келди. Роберт өмүрүнүн акырына чейин түрмөдө отурду.
Генрих Iнин Англиядагы башкаруусу ири реформалар мезгили болду. Ал борбордук бийликти бекемдеп, натыйжалуу админстративдик аппарат түздү. Падышалык курияга так түзүм киргизилип, негизги кызматтар айлык акы менен камсыздалды. Каржыны башкаруунун жогорку органы болгон «Шахмат тактасы палатасы» (Exchequer) уюштурулду. Графтыктардын шерифтери падышалык чиновниктерге айланып, сот адилеттиги тартипке салынды. Генрих шаарлардын жана өзүн-өзү башкаруунун өнүгүшүн кубаттап, Лондонго жана башка шаарларга артыкчылыктар ыйгарды.
Чиркөө менен мамиледе Генрих I Ансельм Кентерберийский менен инвеститура талашында кагылышты. 1107-жылы маселе чечилип, Генрих епископторду шакек жана таяк менен «инвестировать» кылуу укугунан баш тартты, бирок алардан оммаж талап кылуу укугун сактап калды. Бул келишим падышага ыңгайлуу болуп, чиркөөнүн үстүнөн көзөмөлүн сактап калды.
Сырткы саясатта Генрих Нормандияны кармап туруу жана коңшуларын тизгиндөө багытында иш кылды. Ал Франция падышасы Людовик VI (Семиз), Фландрия менен Анжунун графтарына каршы ийгиликтүү күрөшүп, аскер күчүн да, дипломатты да чебер колдонду. Анын Лёвендик Аделизага үйлөнүшү жана кызы Матильданын император Генрих Vге турмушка чыгышы континенттеги абалын бекемдеди.
Генрих үчүн эң чоң кайгы — мыйзамдуу жалгыз уулу Вильгельмдин өлүмү болду: ал 1120-жылдын 25-ноябрында «Ак кеме» кырсыгында чөгүп каза тапты. Бул трагедия анын бүтүндөй башкаруусун тобокелге салды: эрк мураскерсиз калган падышага каршы Роберт Куртгөздүн уулу Вильгельм Клитон башкы атаандашка айланды.
Генрих мураскер катары кызы Матильданы жарыялап, барондордон ага ант алды. 1128-жылы Матильда Анжуйдук Жоффруага турмушка чыгып, династияны бекемдөөгө тийиш эле. Бирок англиялык ак сөөктөр аялдын бийлигине жана Анжуй династиясынын мүмкүн болгон тактыга келишине нааразы болушкан.
Падыша Генрих I 1135-жылдын 1-декабрында Нормандияда дүйнөдөн кайтты, божомолдор боюнча минога балыгы менен ууланып калган. Анын өлүмү жарандык согушка жол ачты: барондор Матильданы тааныбай, Блуадык Стефанды падыша көтөрүштү. «Анархия» деген ат менен белгилүү бул жаңжал дээрлик жыйырма жылга созулду. Акыры 1154-жылы Матильданын уулу Генрих II такка отуруп, тынчтык орноду; Узак кылымдар бою Англияны башкарып калган Плантагенеттер династиясы бийликке келди.
