Ксеркс тактыга империянын четки аймактары баш ийбестик көрсөтө баштаган татаал мезгилде отурду. Биринчи олуттуу сыноо Дарийдин көзү тирүүсүндө эле башталган Египеттеги көтөрүлүш болду. Б. з. ч. 484-жылдын январында Ксеркс жазалоочу экспедицияны жетектеп, Псамметих IV башында турган козголоңду басты. Жазалоо ырайымсыз болгон: храмдардын мүлкү конфискацияланып, өлкө мурда болуп көрбөгөн эзүүгө дуушар кылынды. Сатраптын ордуна падышанын бир тууганы Ахемен дайындалды. Ал жергиликтүү ак сөөктөрдү башкаруудан четтеткен режим орнотту. Ксеркс фараон титулунан демонстративдүү түрдө баш тартып, иероглифтик картуштарда өзүнүн персче ысымын гана калтырды. Бул Египетте диний сабырдуулук доорунун аяктаганын билдирген.
Нилдеги толкундоолор араң басылганда эле Вавилон көтөрүлдү. Козголоң б. з. ч. 484-жылдын июль айында Бел-шиманнинин жетекчилиги астында башталып, бирок эки жуманын ичинде басылды. Бирок б. з. ч. 482-жылдын августунда Шамаш-эрибанын андан да ири көтөрүлүшү тутанды. Перс гарнизондору Грециянын чек араларына өткөрүлүп жаткан маалда козголоңчулар Борсиппаны жана Дильбатты басып алышты. Шаарды курчоо падышанын күйөө баласы Мегабизге тапшырылып, бир нече айга созулду жана б. з. ч. 481-жылдын мартында Вавилон падышалыгынын толук жоюлушу менен аяктады. Ксеркс эң чоң ыйык нерсени мазактоо аракетин жасады: ал Эсагила храмынан Мардук кудайынын 600 килограммдык алтын айкелин алып чыгып, кыязы, аны эриттирген. Муну менен ал болочок талапкерлерди тактыга мыйзамдуу отуруу мүмкүнчүлүгүнөн ажыратты, анткени Вавилон падышасынын бийлиги ушул кудайдын колунан гана берилчү.
Б. з. ч. 480-жылдардын аягына карата Ксеркс империянын бардык ресурстарын атасынын Марафондогу жеңилиши үчүн реванш даярдоого топтоду. Бул жөн гана согуш эмес, кылымга ташталган инженердик чакырык эле.
Халкидики мойногу аркылуу Афон тумшугун кооптуу айланып өтүүдөн качуу үчүн узундугу 2 километрден ашкан канал казылды.
Понтон көпүрөлөрү: Геллеспонт аркылуу, азыркы Дарданеллден, узундугу 1300 метрден болгон эки гигант көпүрө салынды.
Фракиянын жээгин бойлой эбегейсиз азык-түлүк кампалары түзүлдү.
Ксеркстин дипломатиялык тармагы бүт Жер Ортолук деңизин каптады: Карфаген Сицилия гректерин тушап турушу керек болчу, ал эми Аргос менен Фессалия буга чейин эле баш ийүүгө макул болушкан. Буга жооп катары б. з. ч. 481-жылы Коринфте Спартанын жетекчилиги астында жалпы эллиндик союз түзүлдү.
Б. з. ч. 480-жылдын жайында Ксеркстин армиясы, азыркы баалоолор боюнча 80 миңден 200 миңге чейинки жоокерден турган, бирок Геродот фантастикалык 1,7 миллион деп жазган, Европага өтө баштады. Бороон биринчи көпүрөлөрдү кыйратканда, каарданган падыша деңизди камчы менен «сабоону» жана ага чынжырларды ыргытууну буйруду. Бул анын табияттын өзүнө да бийлик жүргүзүүгө болгон дооматын көрсөткөн ишара эле.
Б. з. ч. 480-жылдын августунда перстер Фермопилы деген тар өткөөлгө жакындашты. Бул жерде аларды спарталык падыша Леонид I жетектеген чакан отряд тосуп алды. Үч күн бою перс армиясы гоплиттердин катарын жарып өтө алган жок, акыры бир чыккынчы душманга гректердин тылына алып баруучу тоо жолун көрсөттү. 300 спарталыктын жана алардын союздаштарынын баатырдык өлүмү калган Грецияга мобилизация үчүн убакыт утуп берди.
Өткөөл бузулгандан кийин перстер Аттикага агылып киришти. Афинаны тургундары таштап кеткен жана ал өрттөлгөн; Акрополь талкаланган. Бирок афиналык стратег Фемистокл эбегейсиз чоң, бирок жай кыймылдаган перс флотун тар Саламин кысыгына азгырып киргизди. Б. з. ч. 480-жылдын 28-сентябрында Ксеркс жээктеги алтын тактысынан салгылашууну карап туруп, өз флотунун кыйрашын көрдү. Перс кемелери бири-бирин кысып, грек триералары үчүн жеңил олжого айланды. Бул жеңилүү Ксерксти Грециядан шашылыш чыгып кетүүгө мажбур кылды. Ал кургактагы армиянын командачылыгын кол башчы Мардонийге калтырды.
Кийинки, б. з. ч. 479-жыл, перстердин Европадагы катышуусу үчүн өлүмчүл жыл болду. Платея жанындагы салгылашууда спарталык Павсаний башында турган бириккен грек аскери Мардонийди толук талкалады. Чечүүчү учур Мардонийдин өзүнүн өлүмү болду, андан кийин перс армиясы качууга өттү.
Ошол эле учурда Иониядагы Микале тумшугунун жанында грек десанты перс флотунун калдыктарын жана Тиграндын 15 миңдик корпусун жок кылды. Бул Эгей деңизин бошотуп, Самос, Хиос жана Лесбос аралдарынын союзга кошулушуна алып келди. Б. з. ч. 478-жылы Сест шаары — Геллеспонттогу перстердин акыркы таянычы — кулады. Бул империянын европалык аймактар менен байланышын биротоло үздү.
Жортуулдан кайтып келгенден кийин Ксеркс сарай интригаларына жана Персеполь менен Сузадагы масштабдуу курулуш иштерине сүңгүп кирди. Бирок империянын пайдубалы буга чейин эле жарака кетире баштаган. Анын бир тууганы Масистанын Бактриядагы көтөрүлүшү, болжол менен б. з. ч. 478-жылы болгон, анын бүт үй-бүлөсүнүн ырайымсыз кыргынга учурашы менен аяктаган. Бул чаташкан сүйүү интригаларынын жана падышанын аялы Аместриданын жеке өч алуусунун натыйжасы болгон.
Б. з. ч. 467-жылга карата абал курчуду: Персияда массалык ачарчылык башталып, дан баасы жети эсеге көтөрүлдү. Бийликти сактап калуу үчүн Ксеркс мамлекеттик аппаратта тазалоо жүргүзүп, жүздөй чиновникти кызматтан алды, бирок бул ак сөөктөрдүн жек көрүүсүн гана күчөттү. Б. з. ч. 465-жылдын августунда гвардия башчысы Артабан жана евнух Аспамитра, башкача айтканда Митридат, падышанын уктоочу бөлмөсүнө кирип, аны 54 жашында өлтүрүштү. Аны менен кошо анын улуу уулу Дарий да каза болду.
Ксеркс I 20 жыл 8 ай бийлик жүргүздү. Ал өзүнөн кийин заңгыраган сарайлардын урандыларын жана дүйнөлүк үстөмдүккө болгон дымагы Элладанын жээктеринде токтотулган башкаруучу тууралуу эстеликти калтырды. Бул окуя дүйнөлүк тарыхтын жүрүшүн түбөлүккө өзгөрттү.
