Перс желектери Месопотамияда толук бекем орной электе эле, Улуу Кир саясий даанышмандык көрсөтүп, өзүнүн улуу уулун жана Кассандана ханышадан төрөлгөн мураскору Камбисти Вавилондун падышасы кылып дайындаган. Такка отургузуунун салтанаттуу аземи б. з. ч. 538-жылдын 4-нисанында, башкача айтканда 27-мартта, Жаңы жыл майрамынын байыркы жөрөлгөсүнө ылайык өткөн. Жаш ханзаада бийликти «Мардуктун колунан» алган, бул болсо вавилондуктардын көз алдында перстердин үстөмдүгүн мыйзамдаштырууга тийиш эле. Формалдуу кош бийлик болгону сегиз айга созулганы менен, бул мезгил маанилүү этап болуп калды: сакталып калган документтер Камбистин жигердүү каржылык иштерди жүргүзгөнүн, анын ичинде белгилүү Эгиби банк үйү аркылуу иш алып барганын көрсөтөт. Атасы уулуна ишенген жана өз манифесттеринде аны «өз белинен чыккан урпак» деп эл алдында атап, кудайлардын батасы ага да тиешелүү экенин белгилеген.
Б. з. ч. 530-жылдын июль айында Вавилонго Кирдин массагеттердин талааларында каза болгону тууралуу кабар жеткенде, Камбис расмий түрдө перс тактысына отурду. Бирок мураскор катары бийликке кириши жеңил болгон жок. Көптөгөн баш ийбеген элдерден түзүлгөн эбегейсиз чоң держава көтөрүлүштөрдөн силкинди. Чыгыш сатрапияларда, айрыкча Бактрияда, нааразылык бышып жетилип жаткан. Ушактарга караганда, аны падышанын иниси — Бардия, гректерге Смердис деген ат менен белгилүү болгон ханзаада, күчөтүп турган. Өз бийлигин коопсуз кылуу үчүн Камбис эң катаал чарага барды: ал бир тууганын жашыруун өлтүрүүнү буйруду. Бехистун жазуусунда бул кылмыш жөнүндө элдин көп убакытка чейин эч кимиси билбегени айтылат. Дал ушул жагдай кийин өзүн Бардия деп жарыялаган самозванецтердин чыгышына шарт түзгөн.
Перстер адамгерчилиги жана камкордугу үчүн «ата» деп атаган Кирден айырмаланып, Камбис замандаштарынан «деспот» деген атка ээ болгон. Ал жаңы империянын өзүнөн жаралган инсан эле: өзүнүн улуулугун аңдап, букараларына, анын ичинде иониялык гректерге да, «тукум кууп өткөн кулдар» катары караган. Эгер Кирде чакан уруунун башчысына мүнөздүү патриархалдык адаттар дагы эле сакталган болсо, Камбис өзүн дүйнөнүн кожоюну катары сезген. Анын негизги максаты Египет болду — көз карандысыздыгын сактап келген жана Персияга каршы тынымсыз интрига жүргүзгөн байыркы дүйнөнүн акыркы улуу падышалыгы.
Египеттик кампанияга даярдык кылдат жана кеңири масштабда жүргүзүлдү. Камбис пирамидалар өлкөсүн жеңүү үчүн жоокерлер гана эмес, союздаштар да керек экенин түшүнгөн. Б. з. ч. 525-жылдын жазына карата ал аскерлерин Палестинага топтоп, араб көчмөндөрү менен келишим түздү. Алар анын армиясын Синай чөлүнөн өтүүдө суу менен камсыз кылышты. Деңизде перстерге Финикия жана Кипр флоттору, ошондой эле Самостун тираны Поликрат колдоо көрсөттү.
Чечүүчү фактор душмандын лагериндеги чыккынчылык болду. Белгилүү грек жалданма жоокери Фанес Галикарнасский Камбис тарапка качып өтүп, египеттиктердин бардык аскердик сырларын ачып берди. Буга ички туруксуздук да кошулду: Египетте дал ошол учурда кубаттуу фараон Амасис каза болуп, тактыны жаш Псамметих IIIгө калтырган эле. Жаратылыштын өзү да кулашты алдын ала билдиргендей көрүнгөн — Фивада өтө сейрек кездешүүчү жамгыр жаап, ырымчыл египеттиктер муну жаман жышаан деп эсептешкен.
Б. з. ч. 525-жылдын май айында «Египеттин ачкычы» деп аталган Пелузий чебинин дубалдарынын жанында кан төгүлгөн салгылашуу болду. Каар ушунчалык күчтүү болгондуктан, фараондун грек жалданма жоокерлери Фанестен өч алуу үчүн анын уулдарын сайып өлтүрүп, согуштун алдында алардын канын шарапка аралаштырып ичишкен. Ошого карабастан, египеттиктер жеңилди. Камбис айла колдонуп, өз аскерлеринин алдына мышыктарды жана ибистерди — египеттиктер жебе тийгизүүдөн корккон ыйык жаныбарларды — чыгарган деген уламыш бар. Жеңилгенден кийин аскерлердин калдыктары Мемфиске жашынган. Узак курчоодон кийин июнь айында шаар кулады. Псамметих III туткунга түшүп, перс элчисин өлтүргөнү үчүн эки миң тектүү египеттик өлүм жазасына тартылды. Б. з. ч. 525-жылдын август айынын аягына карата Камбис расмий түрдө Египеттин фараону деп жарыяланып, XXVII династияны негиздеди.
Булактар Камбистин Египеттеги образын таптакыр эки башкача көрсөтөт. Уджагорресент аттуу вельможанын автобиографиясы сыяктуу расмий египеттик жазуулар аны Месут-Ра, башкача айтканда «Ранын тукуму» деген тактык ысымды кабыл алган, Нейт кудайына курмандык чалган жана храмдарга кам көргөн акылман башкаруучу катары көрсөтөт. Ал талап-тоноону токтотууну буйруп, өзүн баскынчы эмес, мыйзамдуу мураскер катары алып жүргөн.
Бирок Геродот башында турган грек салты Камбисти акылынан адашкан адам катары сүрөттөйт. Бул баяндарга ылайык, падыша ыйык Апис букасын өз колу менен сайып өлтүргөн, мүрзөлөрдү жана фараон Амасистин мумиясын кордогон имиш. Геродот муну Камбистин ыйык нерселерди мазактаганы үчүн кудайлар аны жинди кылып жазалаганы менен түшүндүргөн. Ошентсе да археологиялык маалыматтар, анын ичинде Камбистин атынан арналган жазуулары бар Апис букачарларынын саркофагдары, бул үрөй учурган окуяларга шек жаратат. Алар кийин анын тукумун жаманатты кылуу үчүн түзүлгөн пропаганданын бир бөлүгү болушу мүмкүн деген пикир бар.
Египетте бекемделгенден кийин Камбис көзүн түштүккө — Куш падышалыгына, башкача айтканда Эфиопияга, жана батыштагы оазистерге бурду. Кушка жасалган жортуул, б. з. ч. 524–523-жылдардын кышында, өтө оор болуп чыкты. Азык-түлүктүн жетишсиздигинен аскер каннибализмге чейин жетип, Камбис артка чегинүүгө мажбур болду. Амондун оазисине, Сивага, жөнөтүлгөн дагы бир экспедиция уламыш боюнча кум бороонунда толугу менен жок болуп кеткен — элүү миң жоокер дөбөлөрдүн астында көмүлгөн. Бул ийгиликсиздиктерге карабастан, Нубиянын түндүк аймактары баары бир империянын курамына кирип, аны алтын жана пил сөөгү менен камсыз кылган.
Б. з. ч. 522-жылдын жазында Камбис дагы эле Египетте жүргөндө, коркунучтуу кабар алды: Персияда көтөрүлүш чыккан. Өлтүрүлгөн Бардиянын атын жамынган Гаумата аттуу бир маг тактыны басып алган. Камбис козголоңду басуу үчүн дароо жортуулга чыкты, бирок мекенине жеткен жок.
Анын б. з. ч. 522-жылдын апрелиндеги өлүмүнүн жагдайлары байыркы тарыхтын башкы сырларынын бири бойдон калууда. Дарий Iнин расмий версиясы боюнча, Камбис «өзүнө өзү салган жарааттан өлгөн». Геродот бул окуяны кененирээк сүрөттөйт: Сирияда падыша ачууланып атына секирип минүүгө аракет кылганда, кылычынын кынынын учу түшүп кетип, бычак санына кирген. Бул дал ошол жер болгон имиш, ал качандыр бир кезде Аписке сокку урган жер. Жыйырма күндөн кийин ал гангренадан каза болгон. Ал эми Ктесий падыша зериккенинен бутак жонуп жатып, кокусунан өзүн бычак менен жарадар кылып алган деп жазган.
Камбис II жети жыл сегиз ай башкарды. Ал мураскер калтырган жок, анын өлүмү империяны жарандык согуштун башаламандыгына батырды. Бул күрөштөн Дарий I жеңүүчү болуп чыкты. «Акылынан адашкан падыша» деген аброюна карабастан, Камбис атасынын ишин аяктап, Персияны үч континентти камтыган чыныгы дүйнөлүк державага айлантты. Анын башкаруусу Кирдин баатырдык басып алуулар доору менен Дарийдин уюшкан империялык тартибинин ортосундагы көпүрө болуп калды.
