Дарий II тарыхка грекче Нот, башкача айтканда «Мыйзамсыз төрөлгөн» деген лакап ат менен кирген. Анткени ал Артаксеркс Iнин мыйзамдуу жубайынан эмес, вавилондук токолу Космартиденадан төрөлгөн уулу болгон. Падышалык тиараны кийгенге чейин ал катаал Гирканияны Ох деген ат менен башкарып турган.
Анын б. з. ч. 424–423-жылдардагы бийликке келүү жолу ошол мезгил үчүн мүнөздүү болгон: кандуу жана кыска. Ктесийдин маалыматына ылайык, Ох өз бир туугандары — Ксеркс II жана Секудиандын башаламан жана өтө кыска башкарууларынан кийин тактыны ээлеген. Таасирдүү топтун колдоосу менен Секудианды өлүм жазасына тарткандан кийин, Ох Дарий деген тактык ысымды кабыл алган. Вавилондук документтер анын башкаруусунун расмий башталышы катары б. з. ч. 423-жылдын 13-февралын эсептешет.
Эгер Артаксеркс I кээде гаремдеги аялдардын кеңешине кулак салса, Дарий II иш жүзүндө алардын көрсөтмөсү менен башкарган. Империянын саясатынын башкы архитектору анын аялы жана ошол эле учурда аталаш эмес, бир атадан болгон эжеси — Парисатида ханышасы болду. Ал болоттой эркке жана өтө айлакер ырайымсыздыкка ээ болуп, падышанын аракеттерин үч ишенимдүү евнух аркылуу багыттап турган: Артоксар, Артибарзан жана Афос.
Биринчи олуттуу сыноо падышанын өз бир тууганы Арситтин козголоңу болду. Козголоңчулар башында ийгиликке жетишкенине карабастан, перс кол башчысы Артасир душмандын грек жалданма жоокерлерин сатып алып, көтөрүлүштү басты. Парисатида өзүнө мүнөздүү куу айлакерлигин көрсөттү: ал Дарийди бир тууганына ырайым кылууга убада берүүгө көндүрдү, ал багынып бергенден кийин болсо, аны жана анын тарапташы Артифийди ысык күл толтурулган аңга таштоону буйруду. Алар ошол жерде коркунучтуу азап менен каза болушту.
Дарий IIнин башкаруусу түз маанисинде драмаларга толгон эле:
Дарийге таажы кийгизген евнух Артоксар өзү падыша болгусу келди. Евнухтар тактыга талапкер боло албагандыктан, ал өзүн «толук кандуу» эркек катары көрсөтүү үчүн аялына жасалма сакал жана мурут жасап берүүнү буйруган. Жубайынын дооматы боюнча ал кармалып, өлүм жазасына тартылган.
Гирканиянын сатрапы Теритухм падышанын кызы Амистрага үйлөнгөнүнө карабастан, өз карындашы Роксанага болгон кумарынан улам көтөрүлүш чыгарды. Козголоң ырайымсыздык менен басылды: Теритухм согушта каза болду, айтымдарга караганда, ал өзү 37 душманды жеке өлтүргөн. Ал эми Парисатида анын үй-бүлөсүнө үрөй учурган өч алууну түшүрдү. Роксананы тирүүлөй кескилеп өлтүрүштү, калган туугандарын тирүүлөй көмүштү. Болгону падышанын улуу уулу Арсактын, болочок Артаксеркс IIнин, аялы Статира гана күйөөсүнүн көз жаш төккөн жалынуусунун аркасында аман калды.
Тышкы саясат майданында Дарий II Пелопоннес согушунда грек полистеринин алсырашынан пайдаланды. Падышанын негизги куралы Лидиянын сатрапы Тиссаферн болду — ал мыкты, бирок принципсиз дипломат эле.
Б. з. ч. 413-жылы, афиналыктар Сицилияда талкалангандан кийин, Тиссаферн кылдат оюн баштады:
Ал Спарта менен союз түздү. Спарта Персиянын Кичи Азиядагы грек шаарларынын үстүнөн болгон бийлигин тааныды.
Ал спарталык флотту каржылады, бирок муну «өлчөп» жасап, гректер бири-бирин жок кыла берсин, бирок тараптардын эч бири чечүүчү артыкчылыкка жетпесин деп аракеттенди.
Атүгүл таланттуу афиналык Алкивиад перстер тарапка өткөндө да, Тиссаферн тең салмакты сактоону улантып, Афина менен Спартанын бири-бирин алсыратышын көздөдү.
Бирок бул «тең салмак» саясаты афиналыктар Абидос жана Кизик жанында бир катар жеңиштерге жеткенде, ал эми империянын өзүндө Мидияда көтөрүлүш башталганда жарака кетирди.
Б. з. ч. 408-жылы Парисатиданын кысымы астында Дарий өзүнүн кичүү уулу — Кир Кичүүнү — Кичи Азиянын наместниги жана жогорку кол башчысы кылып дайындады. Кир, сак Тиссафернден айырмаланып, Спартанын толук жеңишине коюм жасады.
Ал спарталык наварх Лисандрга 10 миң дарик берди. Бул спарталыктарга флотун калыбына келтирүүгө мүмкүндүк берди. Натыйжада:
Афиналыктар ресурстарынан ажырап, Аргинус аралдарынын жанындагы салгылашуудан кийин өздөрүнүн эң мыкты стратегдерин өлүм жазасына тартып, тагдыр чечүүчү ката кетиришти.
Б. з. ч. 405-жылдын кышында Эгоспотамы жанында Лисандр афиналык флотту күтүүсүз абалда кармап, аны жок кылды.
Б. з. ч. 404-жылдын жазында Афина капитуляция болду. Персия өз алтынынын жардамы менен античтик доордун эң улуу согушунун жыйынтыгын иш жүзүндө чечип, Кичи Азиядагы бардык ээликтерин салтанаттуу түрдө кайра көзөмөлүнө алды.
Дарий IIнин башкаруусунун аягына карата борбордук бийлик алсыроону улантты. Сатраптар өз алдынча согуштарды жүргүзүштү, Египет Амиртейдин жетекчилиги астында көтөрүлдү, ал эми сарай заговорлордун уюгу бойдон калды. Дарий II б. з. ч. 404-жылдын мартында Вавилондо оорудан каза болуп, 19 жыл падышалык кылды.
Анын Накше-Рустам аскаларындагы күмбөзү бул ыйык некрополдогу акыркы падышалык жайга айланды. Дарий II өзүнөн кийин сыртынан мурдагыдан да кубаттуу көрүнгөн, бирок ичинен коррупция жана сатраптардын жеке амбициялары менен алсырап бүткөн империяны калтырды. Бул көп өтпөй он миң грек жалданма жоокеринин атактуу жортуулуна жана жарандык согуштардын жаңы барагына алып келмек.
